دانستنیهای علمی
خانواده و ردهبندی
اسفند با نام علمی Peganum harmala گیاهی علفی و چندساله است که در گذشته در خانواده Nitrariaceae و پیشتر در Zygophyllaceae قرار میگرفت. این گونه نماینده شاخص جنس Peganum بهشمار میآید و از نظر ترکیبات آلکالوئیدی برای گیاهشناسان و فارماکوگنوزیستها اهمیت ویژه دارد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
خاستگاه اصلی اسفند نواحی خشک و نیمهخشک آسیای میانه، خاورمیانه و شمال آفریقا است. این گیاه در ایران، افغانستان، پاکستان و بخشهایی از مدیترانه بهصورت بومی و فراوان رویش دارد و بهواسطه تطابق بالا با خشکی به مناطق مشابه دیگر نیز گسترش یافته است.
زیستگاه و بومشناسی
اسفند عمدتاً در خاکهای شنی و قلیایی، حاشیه جادهها، بیابانها و استپهای خشک رشد میکند. این گونه دارای ریشه عمیق است و نقشی مهم در تثبیت خاک و تحمل تنش خشکی دارد. رویش آن اغلب در اجتماعات گیاهی زروفیت همراه با گونها و درمنهها مشاهده میشود.
تاریخچه و پیشینه علمی
ذکر Peganum harmala در متون طب سنتی ایران، یونان و جهان عرب ثبت شده است. شناخت ترکیبات هارمین و هارمالین در قرن نوزدهم نقطه عطف مطالعات شیمیگیاهی روی این گونه بود و از آن زمان اسفند بهعنوان یک مدل برای پژوهشهای فیتوشیمی و نوروفارماکولوژی مطرح شده است.
![اسفند]()
خصوصیات - معرفی
"اسفند" یا "اسپند" گیاهی چندساله یا پایا از خانواده نیتراریاسه است. این گیاه دارای ارتفاعی بطول حدود ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر بوده و ظاهری بوته مانند دارد.
اسپند دارای برگ های سبز با تقسیمات باریک و دراز و نامنظم است.
گل های آن درشت و دارای کاسبرگ نازک و گلبرگ بزرگ به رنگ سفید مایل به سبز می باشند.
میوه آن پوشینه و حاوی دانه های متعدد به رنگ سیاه است. این میوه ها دارای سه لُب و به قطر حدود 8 میلیمتر می باشند. بو دادن دانه های این گیاه علاوه بر بوی خوشی که تولید می کند، در نزد برخی افراد به عنوان چشم زخم مؤثر دانسته شده است.
![Esfand]()
شرایط نگهداری اسفند
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
نواحی خشک و نیمه خشک
خاک مورد نياز
خاک های سبک و شنی
|
اسپند براحتی در خاک خشک و شنی قابل کشت است. در مقابل خشکسالی تحمل بالایی دارد و رشد خود را حفظ می کند. دانه های زنده بسیار نادر یافت می شوند ولی در تماس با خاک و کمی رطوبت قدرت رشد و نمو را پیدا می کند.
در آپارتمان گلدان یا محیط رشد باید ترکیبی از نیمی شن و ماسه و نیمی از خاک باشد . ماه آوریل و می (فروردین و اردیبهشت)بهترین زمان کاشت اسپند می باشد. نگهداری خاصی ندارد و باید در فصل سرد از سرمازدگی گیاه جلوگیری شود.
برداشت:
کپسول های حاوی تخم براحتی قابل برداشت هستند . بهتر است پس از برداشت در زیر نور آفتاب خشک شوند . برداشت ریشه در فصل پاییز صورت می گیرد . ریشه و دانه این گیاه قدرت ضد میکروبی محیط و هوا را دارا می باشد .
![Peganum harmala]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
در طب سنتی از عصاره های گیاهی اسپند جهت افزایش ترشح شیر، دفع ترشح شیر، دفع کرم های روده، درمان روماتیسم، افزایش قدرت جنسی و نیز به عنوان یک مسکن جهت رفع درد معده بکار می رفت.
در تحقیقات آزمایشگاهی که از عصاره اسپند جهت از بین بردن میکروب ها استفاده شده است. عصاره های حاصل از کالوس، خواص ضد میکروبی در برابر میکروب هایی نظیر استافیلوکوکوس اورئوس، اشریشیا کولی و کاندیدا آلبیکانس را نشان داده است.
به تازگی آلکالوییدهای بتاکاربولین موجود در گیاه و دانه های اسپند به دلیل خاصیت ضدتومور (ضد سرطان) آن مورد توجه قرار گرفته اند.
در گذشته در هند برای سفلیس و در آفریقا نیز برای تب از اسپند استفاده می کردند، اگرچه مصرف خوراکی این گیاه می تواند مسموم کننده باشد، اما بعضی از افراد محلی در این کشورها هنوز از آن برای درمان آسم، کولیک، تب، سنگ های صفراوی، سکسکه، زردی، مالاریا، دردهای عصبی، پارکینسون، افتادگی رحم، روماتیسم و بیماری های ادراری تناسلی استفاده می کنند.
ترکیبات شیمیایی:
گیاه اسپند دربردارنده مواد ضدمیکروبی از نوع فلاونوئیدها و آلکالوئیدها می باشد، که این مواد در بخش های مختلف آن (دانه، کالوس و نهال) به وفور یافت می شود. از جمله آلکالوئیدهای مهم آن می توان به آلکالوئید هارمین، هارمالین، هارمالول و پگانین و آلکالوئیدهای کینازولین اشاره کرد.
![معرفی گیاهان - اسفند]()
هشدار - عوارض جانبی
معمولاً از گیاه اسپند بیشتر به عنوان خوشبوکننده هوا استفاده می شود و شکل خوراکی آن کمتر مورد استفاده قرار می گیرد، چرا که مصرف ناصحیح آن باعث عوارضی چون تشنج، تهوع، سکسکه، ترشح بیش از حد بزاق و تضعیف سیستم اعصاب مرکزی می شود.
سمی بودن این گیاه به اندازه ای است که حتی حیوانات هم با مصرف زیاد آن دچار مسمومیت می شوند و مواردی از مرگ و میر حیوانات نیز گزارش شده است.
در قدیم برای کاهش تأثیر میزان سم گیاه اسپند آن را چند بار در آب خیس می کردند.
![سپند، اسپند، wild rue, Syrian rueAfrican rue, harmel, aspand]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره نیتراریاسه و جنس های آن