نام علمي
Nitraria schoberi
دانستنیهای علمی
ردهبندی علمی (خانواده و جنس)
گیاه Nitraria schoberi از جنس Nitraria و متعلق به خانواده Nitrariaceae است؛ خانوادهای که گونههای آن عمدتاً با زیست در محیطهای شور و خشک شناخته میشوند. این گونه یک درختچه یا بوته مقاوم به شوری است و در مطالعات فلوریستیک، بهعنوان یکی از عناصر شاخص پوشش گیاهی نیمهبیابانی و بیابانی معرفی میشود.
منطقه بومی و زیستگاه
پراکنش بومی N. schoberi عمدتاً به نواحی اوراسیا مربوط است و از استپها و بیابانهای آسیای مرکزی تا بخشهایی از جنوب روسیه، قفقاز و غرب آسیا گزارش شده است. زیستگاه معمول آن شامل خاکهای شور و قلیا، حاشیه شورهزارها، دشتهای کمباران، تپههای ماسهای و آبرفتهای شور است. سازگاری فیزیولوژیک با شوری و خشکی باعث میشود در پهنههایی با محدودیت شدید آب و خاک نیز پایدار بماند.
تاریخچه کشف و نامگذاری
نام علمی schoberi یک صفت گونهای (اپیتت) در نامگذاری دودویی است که در سنت گیاهشناسی معمولاً بهافتخار یک فرد (اغلب طبیعتدان یا گردآورنده نمونه) بهکار میرود. توصیف و تثبیت این گونه در قالب فلورهای اوراسیایی و منابع ردهبندی کلاسیک انجام شده و جایگاه آن با اتکا به ویژگیهای ریختشناختی و سپس دادههای سامانهشناسی نوین تقویت شده است.
نامهای رایج محلی و جهانی
در برخی مناطق ایران، این گیاه با نام محلی قرهداغ شناخته میشود. در منابع انگلیسی، گونههای جنس Nitraria گاهی با عنوانهای کلی مانند nitraria یا salt-tolerant shrub (درختچه شورپسند) اشاره میشوند؛ با این حال، کاربرد نام رایج میتواند بسته به کشور و فلور محلی متغیر باشد.
![قره داغ]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
نواحی خشک و نیمه خشک
خاک مورد نياز
خاک های عمیق، رسوبی و شور
|
"قره داغ"، گیاه ارزشمندی است که در سال های اخیر به عنوان یکی از گونه های مناسب در طرح های بیابان زدائی استان خراسان رضوی مورد استفاده قرار می گیرد. بمنظور ارزیابی میزان سازگاری، بذر آن برای نخستین بار از استان مرکزی و از کویر میقان اراک به خراسان رضوی وارد شد اما پس از چندی رویشگاه طبیعی این گیاه در شهرستان های گناباد و بردسکن شناسائی شد. پراکنش جغرافیایی آن در ایران ، از بلوچستان تا خراسان ، در شوره زارهای بیابانی مانند کویر میقان اراک ، سواحل دریاچه نمک کویر و کویر غول آ باد گسترش یافته است. این گیاه در خطوط همباران ١٠٠میلیمتر به بالا قرار دارند. همچنین دامنه ارتفاعی رویشگاه آن بین ٨٠٠تا ١٧٠٠متر از سطح دریا ( کویر میقان) متغیر است.
قره داغ گیاهی است هرمافرودیت، درختچه ای تیغ دار از خانواده Zygophyllaceae و جنس Nitraria که دارای 6 گونه می باشد و گونه موجود در این منطقه به نام schoberi (شوبری) می باشد. ارتفاع آن 1.5 متر و قطر تاج گاهی بیش از 2 متر می باشد. ساقه های جوان گیاه سفید کرکدار، ساقه های مسن قهوه ای بدون کرک، گل ها متناوب ساده، سفید رنگ، گل آذین گرزن باز، برگ ها مستطیلی قاشقی یا نیزه ای به طول 50 و عرض 7 تا 4 میلی متر و میوه آن کروی به قطر 15 تا 5 میلی متربه رنگ قرمز تیره می باشد.
شروع رشد رویشی این گیاه اواخر اسفند تا اواسط فروردین گل دهی اواخر فروردین تا اوائل اردیبهشت، تشکیل میوه اواسط خرداد، بذر دهی اواخر خرداد، ریزش بذر از اواخرتیر می باشد. شروع خزان برگ ها از اواخر آبان و خواب زمستانه با کاهش دما آغاز می گردد.
![Nitraria]()
شرایط محیط رشد
قره داغ درختچه ای مقاوم به خشکی، دارای انشعابات فراوان از بن گیاه، ساقه ها اغلب به صورت ساقه های خوابیده و خمیده که شکل کپه ای نسبتاً حجیمی را به گیاه می بخشد.
این درختچه در حاشیه دریاچه های نمک با خاک های عمیق، رسوبی و شور که دارای بافت متغیر است، رویش دارد.
علاوه بر این در خاک های گچی و آهکی که دارای محدودیت زهکشی بوده نیز زندگی می کنند. انشعابات ساقه ها در اثر تماس با خاک مرطوب پیرامون گیاه، ایجاد ریشه های نابجا کرده و این امر در توده ای شدن گیاه به فرم کپه ای کمک می کند. بنابراین از جمله روش های تکثیر گیاه علاوه بر روش تهیه قلمه، توسط بذر نیز ازدیاد می شود.
قره داغ گیاهی است آفتاب دوست که با توجه به دامنه وسیع سازگاری آن در خاک های اسیدی، قلیائی و شور و نیز خاک های سبک تا سنگین و علاوه بر آن به علت مقاومت در برابر محدوده های حرارتی (50 تا 30- درجه سانتیگراد) و نیز امکان تکثیر و ازدیاد از طریق بذر و ریشه های نابجا، گونه بسیار مناسبی برای احیاء اراضی بیابانی و کویری می باشد. این گیاه می تواند در تثبیت بیولوژیکی تپه های شنی حاشیه پلایاها و مناطق کویری مورد استفاده قرار گیرد. توانائی ایجاد ریشه های نابجا و امکان توسعه گیاه بر روی تپه های ماسه ای توانسته است در اکثر مناطق رویشگاهی، جلوه های زیبائی را درکویر لم یزرع به نمایش بگذارد. از جهت این گیاه می تواند در طرح های اکوتوریسم بیابانی نقش مهمی را ایفا نماید. حفاظت از این گونه و توجه به توسعه آن امری ضروری است.
![Nitraria schoberi]()
نحوه تکثیر قره داغ
روش تکثیر این گیاه از طریق بذر و ریشه های نابجا و قلمه می باشد.
استفاده از قره داغ در ایران به عنوان یک گیاهی حفاظتی است که علوفه قابل توجهی نیز تولید می نماید. این گیاه به دلیل پائین بودن تنوع گونه ای دارای رویشگاه حساس و شکننده می باشد. در برخی از کشورها از میوه آن که دارای طعم مطبوعی است به صورت پخته یا خام به عنوان آجیل زمستانه استفاده می شود. استفاده از این گیاه در رنگرزی گزارش شده است. دانه قره داغ ارزش غذائی برای دام و وحوش دارد. برگ ها وشاخه های جوان برای تعلیف دام سبک مناسب است. قره داغ با داشتن گل های فراوان و میوه های الوان و زیبا می تواند به عنوان یک گیاه زینتی در پارک ها و منظر سازی جاده ها در مناطق کویری نیز مورد توجه قرار گیرد. استفاده داروئی از این گیاه ناشناخته است. پراکنش این گیاه در شرق وجنوب شرق اروپا (روسیه، اوکراین و رومانی)آسیا (ترکیه، ایران و افغانستان) منطقه قفقاز (ارمنستان، آذربایجان و گرجستان) آسیای میانه (قزاقستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان) و چین گزارش شده است.