این گیاه با نام علمی Metopium toxiferum و نام مرسوم (Poisonwood) که به فارسي چوب سمی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Anacardiaceae بومي بومی جنوب فلوریدا، کارائیب، آمریکای مرکزی و شمال آمریکای جنوبی؛ بهطور طبیعی در جنگلهای گرمسیری و نیمهگرمسیری، مناطق ساحلی و زمینهای آهکی رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ تحملپذیر نسبت به خاکهای آهکی و نسبتاً خشک؛ pH خنثی تا قلیایی حدود 6.5 تا 8
دانستنیهای علمی
نام علمي
Metopium toxiferum
خانواده و طبقهبندی گیاهشناسی
Metopium toxiferum که در فارسی به «چوب سمی» یا «درخت سمی» شناخته میشود، گونهای درختی از خانواده Anacardiaceae است؛ همان خانوادهای که انبه، پسته و سماق نیز به آن تعلق دارند. این گونه در جنس Metopium قرار دارد و یکی از شناختهشدهترین گیاهان آلرژیزا در نواحی نیمهاستوایی قاره آمریکا به شمار میرود.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادگاه اصلی این درخت، جنوب فلوریدا در ایالات متحده، باهاما، کوبا و برخی نواحی کارائیب است. در جنوب فلوریدا، چوب سمی بهویژه در منطقه «اِورگِلیْدز» و جزایر مرجانی فلوریدا کیز حضور پررنگ دارد. پراکنش طبیعی آن به زیستبومهای ساحلی گرم و مرطوب محدود است و خارج از این محدوده به ندرت به صورت طبیعی دیده میشود.
زیستگاه و بومسازگان
چوب سمی عمدتاً در جنگلهای ساحلی، جنگلهای هاماک نیمهاستوایی، حاشیه مردابهای شور و زیستگاههای کارستی آهکی رشد میکند. این درخت به خاکهای آهکی با زهکش خوب و تابش شدید آفتاب سازگار است، اما نسبت به یخبندان بسیار حساس است. وجود آن در جنگلهای ساحلی، نقشی مهم در تثبیت خاک و تأمین پناهگاه برای حیاتوحش ایفا میکند، هرچند برای انسان بسیار تحریککننده و خطرناک است.
تاریخچه و اهمیت علمی
نام «toxiferum» در لاتین به معنای «سمآور» است و به ترشحات بسیار آلرژیزای پوست و شیره این گیاه اشاره دارد که حاوی ترکیبات اوروشیولمانند است. از سدههای ۱۸ و ۱۹ میلادی، گزارشهای متعددی از دریانوردان و گیاهشناسان در مورد سوختگی پوستی شدید ناشی از تماس با این درخت ثبت شده است. چوب سمی در مطالعات درماتولوژی و سمشناسی گیاهی، بهعنوان مدل مهمی برای بررسی واکنشهای حساسیتی تماسی مورد استفاده قرار گرفته و به درک بهتر مکانیسم آلرژیهای وابسته به اوروشیول کمک کرده است.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی کلی Metopium toxiferum
گیاه Metopium toxiferum درختچه یا درخت همیشهسبز است که معمولاً 3 تا 10 متر ارتفاع دارد و در شرایط مناسب تا حدود 15 متر نیز میرسد. تنه نسبتاً باریک تا متوسط بوده و تاج آن گسترده و نامنظم است. شکل کلی گیاه متراکم، با شاخهزایی فراوان و قامت نسبتاً کشیده است.
ساقه، تنه و پوست
تنه دارای پوست (پیوست) خاکستری تا قهوهای تیره است که با افزایش سن، ترکخورده و فلسدار میشود. جوانهها و شاخههای جوان به رنگ سبز زیتونی تا قهوهای روشن بوده و اغلب براقاند. تمام اندامهای چوبی حاوی شیرهای شیرابهمانند و به شدت تحریککننده پوست هستند. مقطع عرضی چوب، به رنگ زرد کمرنگ تا قهوهای روشن با حلقههای رشد نسبتاً مشخص دیده میشود.
برگها
برگها همیشهسبز، متناوب و شانهای (شبهپینهت) هستند؛ هر برگ معمولاً از سه تا پنج برگچه تشکیل شده است. برگچهها بیضوی تا واژتخممرغی، با نوک تیز یا اندکی گرد و حاشیه تقریباً کاملاند. طول هر برگچه حدود 3 تا 8 سانتیمتر و عرض آن 2 تا 4 سانتیمتر است. سطح فوقانی برگها سبز تیره و براق و سطح زیرین آنها سبز کمرنگ تا مایل به خاکستری است. رگبرگ میانی برجسته و رگبرگهای فرعی کمانی و مشخص هستند.
گلآذین و گلها
گلآذینها خوشهای یا پانیکولی، انتهایی یا جانبی و نسبتاً متراکماند. گلها کوچک، به قطر حدود 3 تا 5 میلیمتر، به رنگ سفید مایل به کرم تا سبز روشن هستند. هر گل دارای پنج گلبرگ ظریف و کاسبرگهای کوچک است. گلها از نظر دیداری چندان نمایان نیستند اما به صورت تودههای نازک و کرمرنگ بر روی شاخهها دیده میشوند.
میوه و بذر
میوه شفتی کوچک، تخممرغی تا تقریباً گرد، با قطر حدود 5 تا 8 میلیمتر است. در ابتدا سبز و در زمان رسیدگی زرد تا نارنجی-قهوهای میشود. سطح میوه صاف و گاهی کمی براق است. درون هر میوه یک بذر سخت و قهوهایرنگ قرار دارد. میوهها در خوشههای متراکم آویزان شده و جلوه زینتی خفیفی به گیاه میبخشند.
شرایط نگهداری چوب سمی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک شنی تا لومی با زهکشی خوب؛ تحملپذیر نسبت به خاکهای آهکی و نسبتاً خشک؛ pH خنثی تا قلیایی حدود 6.5 تا 8
|
آبوهوا و دما
Metopium toxiferum یا «چوب سمی» بومی نواحی گرم و نیمهگرمسیری است و در اقلیمهای ساحلی فلوریدا و کارائیب بهخوبی رشد میکند. این گونه به سرما بسیار حساس است و دمای مطلوب رشد آن حدود ۲۰ تا ۳۲ درجهٔ سانتیگراد است. دماهای زیر ۵ درجه میتواند به بافتهای جوان آسیب برساند و در یخبندانهای شدید باعث خشکیدگی شاخهها شود. تابستانهای گرم همراه با نسیمهای ساحلی و نوسان کم دمای شب و روز، بهترین شرایط را برای رشد پایدار این درخت فراهم میکند.
رطوبت، بارندگی و آبیاری
چوب سمی به رطوبت نسبی متوسط تا زیاد و بارندگی سالانه حدود ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ میلیمتر عادت دارد، هرچند ریشههای عمیق آن را نسبت به دورههای کوتاه خشکی مقاوم میکند. خاک با زهکش مناسب و آبیاری منظم اما سبک در مرحله استقرار نهال ضروری است؛ پس از استقرار، درخت میتواند با آبیاری حداقلی نیز به رشد خود ادامه دهد. رطوبت بیش از حد و ماندآب پای بوته خطر پوسیدگی ریشه را افزایش میدهد.
نور و شدت تابش
این گونه یک درخت آفتابدوست است و برای رشد مطلوب به نور کامل و حداقل ۶ تا ۸ ساعت تابش مستقیم خورشید در روز نیاز دارد. در شرایط سایهدوست، رشد کند، تاج کمپشت و فاصله میانگرهها بلند میشود. تابش شدید مناطق ساحلی را بهخوبی تحمل میکند و وجود نور فراوان در تولید ترکیبات شیمیایی دفاعی و استحکام چوب نقش دارد.
خاک، pH و بستر کاشت
Metopium toxiferum در خاکهای آهکی، شنی یا سنگلاخی با مواد آلی کم نیز قادر به رشد است، اما بهترین عملکرد در خاکهای سبک تا متوسط با زهکش قوی مشاهده میشود. pH مناسب آن در محدودهٔ تقریباً خنثی تا کمی قلیایی (حدود ۶٫۸ تا ۸) است و تحمل شوری متوسط خاک و اسپری نمک در نواحی ساحلی را دارد. افزودن مقدار محدودی ماده آلی به بستر کاشت، استقرار اولیه نهال را تسهیل و توسعهٔ سیستم ریشهای را تسریع میکند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :