نام علمي
Eriogonum fasciculatum
نام لاتين
California Buckwheat
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده گیاهشناسی
Eriogonum fasciculatum گونهای چندساله از تیره Polygonaceae (هفتبندان) است، اما برخلاف گندمسیاه خوراکی (Fagopyrum esculentum) که همخانواده آن است، گیاهی علفی-درختچهای و بومی مناطق خشک است. این گونه در جنس Eriogonum قرار دارد که یکی از متنوعترین جنسها در فلور غرب آمریکای شمالی بهشمار میرود و دهها گونه نزدیکخویشاوند در زیستبومهای نیمهخشک دارد.
منطقه بومی و گستره پراکنش
گندمسیاه کالیفرنیایی بومی جنوبغرب ایالات متحده و شمال باختر مکزیک است و بیشترین تنوع آن در ایالت کالیفرنیا دیده میشود. این گونه در مناطق ساحلی، دامنههای کوهستانی و حوضههای درونقارهای ظاهر میشود و تا ارتفاعات متوسط در رشتهکوههای کالیفرنیا و باختر آمریکا گسترش دارد. حضور آن در اجتماعات گیاهی شاپارال، جنگلهای بلوطی باز و بوتهزارهای بیابانی کاملاً بارز است.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه اصلی این گیاه، دامنههای خشک، خاکهای فقیر و شیبهای سنگریزهای است که در آنها بارندگی کم و فصل خشک طولانی است. سیستم ریشهای گسترده و برگهای کوچک چرمی، آن را به گونهای شاخص برای اکوسیستمهای زاگرسیمانند مدیترانهای کالیفرنیا تبدیل کرده است. گلهای فراوان و ریز آن منبع مهم شهد و گرده برای زنبورها، پروانهها و سایر گردهافشانها هستند و در حفظ شبکههای گردهافشانی محلی نقشی کلیدی دارند.
تاریخچه نامگذاری و کاربردهای سنتی
نام جنس Eriogonum از واژههای یونانی بهمعنای «پشم» و «زانو/گره» گرفته شده و به پوشش کرکدار و گرهگاههای ساقه اشاره دارد. صفت گونهای fasciculatum به برگهای دستهایشکل آن مربوط است. گزارشهای قومگیاهشناسی نشان میدهند که برخی بومیان کالیفرنیا از این گیاه برای دمنوشهای دارویی ملایم و همچنین بهعنوان منبع غذایی برای زنبورداری بومی استفاده میکردند، هرچند امروزه بیشتر ارزش آن در احیای زیستگاه و حفظ تنوع زیستی شناخته میشود.
خصوصیات - معرفی
شکل کلی و عادت رویش
Eriogonum fasciculatum بوتهای همیشهسبز و پرشاخه است که معمولاً بین ۰٫۵ تا ۱٫۵ متر ارتفاع میگیرد. شاخهها متراکم، ظریف و گسترده بوده و حالت تودهای و نیمکُروی به بوته میدهند. ریخت کلی گیاه خشبی در قاعده و علفی در بخشهای جوانتر است و این ویژگی آن را برای مناطق خشک مناسب میکند.
ساقه و پوستک
ساقهها باریک، به شدت منشعب و اغلب خمیده یا کمی قوسی هستند. رنگ ساقه در بخشهای مسن قهوهای تا خاکستری و در قسمتهای جوان سبز مایل به قرمز دیده میشود. سطح ساقه ممکن است کمی کرکدار تا تقریباً بیکرک باشد و گرههای متعدد، محل اتصال برگهای دستهای را نشان میدهند.
برگها
برگها باریک، خطی تا باریکبیضوی، با طول تقریبی ۰٫۵ تا ۳ سانتیمتر هستند. برگها معمولاً در دستههای فشرده در طول ساقه قرار میگیرند و همین حالت «فاشیکوله» نام گونه را توجیه میکند. سطح رویی برگ سبز تیره و نسبتاً براق و سطح زیرین سفیدـنقرهای تا خاکستری و اغلب پشمآلود است. لبه برگها اندکی به سمت پایین خم میشوند و به کاهش تبخیر کمک میکنند.
گلآذین و گلها
گلآذین به صورت خوشهها و چترهای کوچک در انتهای شاخهها ظاهر میشود و انبوهی از گلهای ریز را در خود جای میدهد. رنگ گلها از سفید تا صورتی کمرنگ متغیر است و با بلوغ ممکن است کمی به سرخی متمایل شوند. هر گل لولهای کوچک با قطعات کاسبرگمانند دارد و پرچمهای برجسته، گرده فراوان تولید میکنند. تجمع انبوه گلهای ریز، ظاهری ابریشکل و جذاب برای حشرات گردهافشان ایجاد میکند.
میوه و بذر
میوه خشک، فندقهای کوچک و سهگوش است که به رنگ قهوهای تا سیاه رسیده میشود. بذرها ریز ولی سخت و سازگار با اقلیم خشک هستند. اندازه کوچک بذر و پوسته مقاوم، انتشار و استقرار گیاه را در زیستگاههای فقیر تسهیل میکند.
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نیاز
خاک بسیار سبک و شنی یا سنگلاخی با زهکشی عالی، فقیرپسند، با pH خنثی تا کمی قلیایی
دمای مناسب برای رشد گندمسیاه کالیفرنیایی
گندمسیاه کالیفرنیایی گیاهی گرمادوست است و در بازه دمایی ۱۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارد. این گیاه نسبت به گرمای تابستان مقاوم است و میتواند دماهای بالاتر از ۳۵ درجه را نیز تحمل کند، بهشرطی که خاک خوب زهکشی شده باشد. دماهای طولانیمدت زیر ۵ درجه سانتیگراد میتواند به رشد آن آسیب بزند، بهویژه در مراحل اولیه استقرار.
نیاز نوری و شدت تابش
این گیاه به آفتاب کامل نیاز دارد و در سایه رشد مطلوبی نخواهد داشت. حداقل ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم خورشید در روز برای تولید برگها و گلدهی مناسب ضروری است. در مناطق بسیار گرم، وجود سایه سبک عصرگاهی میتواند از تنش گرمایی شدید جلوگیری کند، اما نباید نور خیلی محدود شود.
رطوبت و نیاز آبی
گندمسیاه کالیفرنیایی بومی مناطق خشک و نیمهخشک است و با رطوبت نسبی پایین سازگار است. این گیاه پس از استقرار، بسیار کمآببر است و آبیاری عمیق و با فواصل طولانی را ترجیح میدهد. خاکهای همیشه مرطوب یا آبیاری مداوم میتواند موجب پوسیدگی ریشه و کاهش طول عمر گیاه شود.
خاک، زهکشی و pH
این گونه در خاکهای شنی، شنی لومی و حتی خاکهای فقیر مواد غذایی بهخوبی رشد میکند. مهمترین عامل برای موفقیت گیاه، زهکشی بسیار خوب خاک است؛ خاکهای سنگین و رسی بدون اصلاح، خطر ماندآب و پوسیدگی ریشه را افزایش میدهند. pH کمی اسیدی تا کمی قلیایی (حدود ۶ تا ۸) برای رشد آن مناسب است و نیاز غذایی آن پایین است؛ کوددهی زیاد میتواند باعث رشد علفی و کاهش مقاومت گیاه شود.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره علف هفت بند - هفتبند و جنس های آن