به

دانستنیهای علمی

میوه "به" بصورت جهانی در فرانسه، یونان، آرژانتین، نیوزیلند و ایران پرورش می یابد. درخت "به" درختی است از تیره گل سرخیان، جزو دسته سیب ها که پشت برگهایش کرک دار است. آنرا در آستارا، "هیوا"، در رامیان و کتول، "شغال"، در لاهیجان و دلیجان و رودسر، "توچ" و در رامسر و شهسوار، "سنگه" می نامند.

"به" ممکن است سبز کم رنگ مثل سیب Granny Smith یا مانند یک سیب طلائی زرد باشد. معمولاً "به" اول فصل سبزتر و "به" آخر فصل طلائی تر می باشد اما هر دوی آنها آماده طبخ هستند.

دو گونه از مهمترین گونه های "به" شامل 1) به معطر: که شکلی بیضی با انتهای مخروطی دارد. پوست آن نرم، زرد و دارای گوشت سفید است. 2) آناناسی: تاحدی شبیه گلابی برآمده است. پوست آن بعد از رسیدن به رنگ زرد تبدیل می شود. گوشت میوه، زرد با طعم خفیفی از آناناس است.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز مناطق سردسیر و گرمسیر معتدل خاک مورد نياز خاكهاي نيمه سنگين رسي و شني

خصوصیات گیاهشناسی: به درختی کوچک به ارتفاع حداکثر 5 متر است. گل های آن درشت، به رنگ سفید و یا صورتی و دارای پنج گلبرگ و پنج کاسبرگ می باشد. این گل ها خود بارورند. گل های "به" بصورت منفرد و انتهایی روی شاخه های برگدار ظاهر می گردند. میوه رسیده زردرنگ، گرد و یا به شكل گلابی است و در سطح آن پوشیده از كرك بوده و طعمی مطبوع، شیرین و یا كمی ترش دارد.

این درخت از 5-4 سالگي ميوه توليد مي كند و عمر آن به 50 سال مي رسد. برگ های آن پوشیده از كرك و صاف، تخم مرغي يا تقريباً گرد يا بيضي نوكدار با قاعده گرد است.

کولتیوارهای آن شامل 'Bereczcki'، 'Champion'، 'Cooke’s Jumbo' (syn. 'Jumbo')، 'Dwarf Orange'، 'Gamboa'، 'Le Bourgeaut'، 'Lescovacz'، 'Ludovic'، 'Maliformis'، 'Meeches Prolific'، 'Morava'، 'Orange' (syn. 'Apple quince')، 'Perfume'، 'Pineapple'، 'Portugal' (syn. 'Lusitanica')، 'Siebosa'، 'Smyrna'، 'Van Deman'، 'Vrajna' (syn. 'Bereczcki') می باشد.

بيشتر مطالعه کنيد :

شرایط محیط رشد

شرایط محیط رشد: درخت "به" در همه نوع خاکی رشد می کند، اما خاک سبک و دارای رطوبت و حاصلخیزی کافی را ترجیح می دهد. در نور کامل آفتاب بهترین رشد را دارد، اگرچه در شرایط کمی سایه خوب رشد می کند ولی میوه کافی تولید نمی کند. این درخت برای رشد و میوه دهی به فصل رویش طولانی، آب کافی و برنامه سمپاشی علیه آفات و بیماری ها نیاز دارد.

در خاک های قلیایی به کمبود آهن حساس است و به همین دلیل خاک های اسیدی را بیشتر می پسندد. وزش باد های تند می تواند به درخت آسیب برساند و از ادامه میوه دهی درخت جلو گیری نماید. احداث بادشکن در مناطق دارای وزش بادهای تند لازم می باشد.

کود دهی ازت به مقدار زیاد می تواند سبب تولید پاجوش های زیاد شود که این پاجوش ها می توانند درخت را ضعیف نمایند. عدم وجود عناصر غذایی به مقدار کافی سبب کاهش میوه دهی این درخت خواهد شد. استفاده از کود ازته و یا کود گاوی کمپوست شده در طی فصل بهار موجب تولید شاخه های بارده زیاد خواهد شد. همچنین آبیاری کم در زمان نیاز گیاه سبب رشد ناقص میوه ها و تولید میوه هایی با شکل ظاهری نامناسب می گردد.

نياز سرمايی "بِه" از ساير ميوه های دانه دار كمتر است و بين 100 تا 450 ساعت دمای زير 7 درجه سانتيگراد می باشد. ظــهور شكوفه های به بسيار ديرتر از ساير ميوه ها است. به همين دليل خطر سرمازدگی بهاره در اين ميوه بسيار كم است.

مقابله به آفات به

آفات و بیماری ها: از مهمترین آفات "به"، می توان به "کرم به" و از مهمترین بیماری ها می توان به "پوسیدگی سفید ریشه" اشاره نمود.

آفات رایج و نشانه‌ها

درخت به (Cydonia oblonga) در کشت باغی با چند آفت مهم روبه‌روست. کرم سیب (Cydia pomonella) می‌تواند به میوه نفوذ کرده و باعث دالان‌زنی و ریزش میوه شود. شته‌ها با مکیدن شیره، پیچیدگی برگ و تولید عسلک ایجاد می‌کنند و زمینه رشد کپک دوده‌ای را افزایش می‌دهند. کنه‌ها نیز موجب لکه‌لکه شدن برگ و کاهش رشد می‌شوند.

امراض مهم و علائم

آتشک (Erwinia amylovora) از خطرناک‌ترین بیماری‌هاست و با سیاهیدگی و حالت «سوختگی» سرشاخه‌ها و گل‌ها شناخته می‌شود. لکه‌برگی‌های قارچی (مانند انتوموسپوریوم) باعث لکه‌های قهوه‌ای/سیاه روی برگ و کاهش فتوسنتز می‌گردند. پوسیدگی‌های میوه در شرایط مرطوب می‌تواند باعث نرم‌شدن و کپک‌زدگی میوه در درخت یا انبار شود.

روش‌های مدیریت و مقابله

بهداشت باغ (جمع‌آوری و امحای میوه‌های آلوده و برگ‌های ریخته) و هرس برای افزایش جریان هوا پایه کنترل بسیاری از بیماری‌هاست. برای آتشک، هرس شاخه‌های آلوده با فاصله ایمن و ضدعفونی ابزار ضروری است. استفاده از تله فرمونی و مدیریت زمان‌بندی برای کرم سیب مؤثر بوده و کنترل شته/کنه با حفظ دشمنان طبیعی و در صورت نیاز روغن‌های باغبانی انجام می‌شود. در باغ‌های پُرخطر، سموم ثبت‌شده و توصیه‌شده محلی را فقط طبق دستور کارشناس و برچسب مصرف کنید.

نحوه تکثیر به

تکثیر: بِه از طريق پاجوش، قلمه، خوابانيدن و پيوند قابل تكثير است. پايه هاي بذري بِه براي ارقام مرغوب به، زالزالك براي اراضي نامناسب و آهكي و Qb ، Qa وQc پايه هاي مناسب بِه مي باشند. نوع پيوندهاي شكمي و اسكنه اي در بِه متداول است.

گرده افشانى به، همانند سيب و گلابي، توسط زنبورعسل انجام مى شود. چون ميوه به، روى شاخه يکساله تشکيل مى شود، نياز به هرس ساليانه براى توليد شاخه هاى جوان بارور دارد. به در دنيا، بيشتر به عنوان پايه براى گلابى کشت مى گردد.

ارقام مهم آن در ايران شامل : مظاهري، حاجى رفيعي، گورتون شمس و بِه نيشابور مى باشند.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص دارویی: "به" دارای کربوهیدرات ها، فیبر، چربی، پروتئین، ویتامین B1 (تیامین)، ویتامین B2 (ریبوفلاوین)، ویتامین B3 (نیاسین)، ویتامین B5، ویتامین B6، ویتامین B9 (اسید فولیک)، ویتامین C، کلسیم، آهن، منیزیم، فسفر، پتاسیم، سدیم و روی می باشد.

همچنین دارای پروتید، گلوسید، لیپید و آب است و صد گرم آن تولید 112 کالری انرژی می کند. این میوه مقوی معده و متوقف کننده اسهال‌های ساده و خونی است. در ورم حاد در روده ها، خونریزی های قاعدگی و بواسیری، اثر بسیار مؤثری دارد. به ضمن تقویت اعمال دستگاه گوارش، مخاط و سرفه کاملاً مؤثر است. دم کرده برگ های این درخت برای تسکین سرفه شهرت فراوان دارد.

خواص داروئی میوه به :از نظر طب قدیم ایران، میوه شیرین "به" کمی گرم و تر، و میوه ترش آن سرد و خشك است . روغن به سرد، تر و قابض و "به دانهگ سرد و تر است .به تقویت كننده قلب، ادرار آور، نرم كننده سینه، مقوی معده و دستگاه هاضمه و قابض است. خونریزی را بند می آرود ."به ترش" مسهل، مفید برای تنگی نفس، بندآورنده استفراغ و خونریزی های رحمی و درمان کننده اسهال های ساده و خونی است. همچنین برای هضم غذا نیز مفید است .

خواص به دانه: لعاب به دانه برای درمان زخم ها و سوختگی ها مفید است. ضد تب است . اسهال خونی و ساده را درمان می كند .برای درمان جراحات گلو مؤثر است .سرفه را برطرف می كند .برای درمان تورم های داخلی بدن مفید است .برای التیام ترك پوست دست و بدن ، نوك پستان ، لب و بواسیر استفاده موضعی آن کاربرد دارد. در درمان خشكی زبان و دهان مؤثر است. جویدن به دانه برای تقویت نیروی جنسی مفید است .

خواص دم كرده گل و شكوفه به: سردرد را برطرف می كند. مقوی معده است .سینه را صاف و تقویت می كند. سرفه كودكان را برطرف می سازد. برای درمان بی خوابی دم كرده گل را با آب بهار نارنج مخلوط كرده و قبل از رفتن به رختخواب بنوشید.

خواص روغن به: برای برطرف كردن زنگ زدن در گوش مفید است. سرگیجه را برطرف می كند. برای مداوای زخم های دهان مفید است. خونریزی ریوی را درمان می كند .اسهال مزمن را برطرف می كند. دوست كبد است و ورم كبد را رفع می كند. زخم روده ها را درمان می كند.

خواص برگ و شاخه های به: جوشانده برگ درخت، ورم چشم را مداوا می كند. جوشانده برگ آن ضدعفونی کننده زخم است.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره گل سرخیان و جنس های آن