نام علمي
Consolida orientalis
نام لاتين
oriental larkspur
دانستنیهای علمی
رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی
گیاه Consolida orientalis (در برخی منابع هم‌معنا با گونه‌هایی در سردهٔ Delphinium) از خانوادهٔ Ranunculaceae یا آلالگان است. این گونه در سردهٔ Consolida قرار می‌گیرد که با گل‌آذین‌های خوشه‌ای و ساختار گل‌های نامتقارنِ دارای زائدهٔ شهدزا (اسپور) شناخته می‌شود.
منطقه بومی و زیستگاه
پراکنش بومی این گیاه عمدتاً به جنوب‌غرب و مرکز آسیا و بخش‌هایی از خاورمیانه نسبت داده می‌شود و در نواحی پیرامون فلات ایران نیز گزارش‌های رویشی دارد. زیستگاه معمول آن دشت‌ها، دامنه‌های باز، اراضی بایر، کشتزارها و علفزارهای فصلی است؛ جایی که خاک‌های نسبتاً سبک و زهکش‌دار و تابستان‌های گرم، چرخهٔ زندگی گیاهان یکساله را پشتیبانی می‌کند.
تاریخچه شناسایی و نام‌گذاری علمی
نام علمی orientalis به معنای «شرقی» است و به خاستگاه جغرافیایی گونه اشاره دارد. تاریخچهٔ ثبت این نام در ادبیات گیاه‌شناسی با سنتِ گونه‌توصیفی در فلورهای کلاسیک اوراسیا گره خورده است؛ جایی که نمونه‌های هرباریومی از زیستگاه‌های طبیعی گردآوری و بر اساس صفات گل و میوه تفکیک می‌شدند.
نام‌های رایج محلی و جهانی
در فارسی این گیاه با نام‌های «زبان‌درقفا» و گاه «زبان‌درقفا شاهانه» یاد می‌شود. در منابع انگلیسی معمولاً در گروه نام‌های رایجِ larkspur (لارک‌اسپور/دلفینیوم‌های وحشی) قرار می‌گیرد و ممکن است با عنوان oriental larkspur نیز ذکر شود؛ هرچند کاربرد نام‌های رایج بسته به منطقه و نظام رده‌بندی می‌تواند متفاوت باشد.
![زبان در قفای شاهانه]()
خصوصیات - معرفی
گیاهچه این گیاه، لپه ها تخم مرغی شکل و دارای پایه کوتاهی هستند. اولین برگ های حقیقی سه قسمت و تقسیمات آن تخم مرغی شکل است. برگ های بعدی تقسیماتی عمیق تر دارند. گیاهی یکساله، ایستا و به ارتفاع 15 تا 50 سانتی متر که توسط بذر تکثیر می یابد. ساقه آن معمولا منشعب و در قسمت بالا دارای کرک های غده ای است. برگ ها به رنگ سبز روشن، معمولا کرک دار، منقسم، 2 تا 4 بار تقسیم شده (معمولا سه بار) که بیشتر اوقات تقسیمات آن دارای قطعات رشته ای و باریک هستند. گل ها به رنگ بنفش متمایل به قرمز و مستقر بر روی دمگل هایی طویل تر از کاسه گل و یا کم و بیش برابر با کاسبرگ ها، به طول 8 تا 20 میلیمتر و پوشیده از کرک های متراکم و کوتاه هستند. کاسبرگ های بالایی دارای مهمیزی به طول 8 تا 12 میلی متر هستند.میوه شامل فولیکول های کرک داربه طول 15 تا 22 میلی متر است که نوک آن قلاب مانند و بسیار باریک به طول 1 تا 1/5 میلی متر است. بذر این گیاه به رنگ قهوه ای متمایل به قرمز و وشیده از فلس های بسیار ریز و صفحه ای شکل است.
![Larkspur]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
20-22 درجه سانتیگراد
خاک مورد نیاز
در دشت ها و کوهپایه ها
این گیاه خاک های سنگین و کم و بیش آهک را ترجیح می دهد و بیشتر در محصولات زمستانه و مزارع غلات دیده می شود. بذر آن از طریق غلات، کاه و کلش و ادوات کشاورزی به نقاط دیگر منتقل شده و موجبات آلودگی زمین های زراعی دیگر را فراهم می سازد.
![Consolida orientalis]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
در دانه گیاه آلکالوئیدهایی از جمله دلکوزین و کنسولیدین وجود دارد. با استعمال خارجی این گیاه به عنوان حشره کش می توان از آن استفاده کرد. در زمان قدیم برای از بین بردن شپش از آن استفاده می شده است. مصرف مقدار محدود آن مسهل و قی آور است. به صورت ضماد برای تحلیل ورم ها می توان از آن بهره گرفت.
![زبان در قفای شاهانه - گیاهان بومی ایران]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره آلاله و جنس های آن