خرغوس

دانستنیهای علمی

کالتا گیاهیست آبزی دائمی و خزان دار از خانواده ی آلاله ها، با برگ هایی مدور به رنگ تیره و گل های فنجانی به رنگ زرد طلایی که در بهار پدیدار می شوند. بلندی این گیاه به 60 سانتی متر و گستردگی آن تا 45 سانتی متر می رسد.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت خیلی مرطوب دماي مورد نياز 12 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک غنی و در جوار آب

پس از اینکه کاسبرگ های گل ریزش می کنند،‌ میوه های فولیکول مانند بر روی گل آذین باقی می مانند و در هر یک از این فولیکول ها بذرها قرار دارند.

برگ ها گرد،‌قلبی و یا کلیوی شکل هستند. 3 تا 7 اینچ عرض دارند و در قاعده ی خود دارای دو لوب هستند. ساقه ها توخالی هستند و از بن بالا می آیند. ریشه عمیق است و گل ها به صورت خوشه ای با تعداد 1 تا 7 عدد بر روی آن تشکیل می شوند.

گل ها حالت فنجانی دارند و دارای 5 کاسبرگ زردرنگ هستند. این گیاه فاقد گلبرگ است و در واقع چیزی که به رنگ زرد دیده می شود کاسبرگ های آن هستند. پرچم ها فراوان و تعداد خامه ها بین 5 تا 14 عدد است. میوه به شکل فولیکول و دانه ها بیضی شکل و هستند و طولی حدود 1.5 تا 2.5 میلی متر دارند.

شرایط محیط رشد

دما و اقلیم مناسب

گیاه Caltha palustris (خرغوس) در اقلیم‌های خنک تا معتدل بهترین رشد را دارد و به‌طور طبیعی در نواحی مرطوب و کنار آبگیرها دیده می‌شود. دمای ایده‌آل برای رشد فعال معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد است. گرمای طولانی‌مدت و هوای خشک می‌تواند باعث کاهش شادابی و توقف رشد شود، بنابراین در مناطق گرم، کاشت در نقاط خنک‌تر و سایه‌دار توصیه می‌شود.

نور

خرغوس در نیم‌سایه تا آفتاب ملایم عملکرد عالی دارد. در مناطق خنک‌تر می‌تواند آفتاب بیشتر را تحمل کند، اما در اقلیم‌های گرم، نور مستقیم شدید به‌ویژه در ظهر ممکن است به برگ‌ها آسیب بزند. نور صبحگاهی یا فیلترشده بهترین گزینه برای حفظ طراوت و گل‌دهی است.

رطوبت و آب

این گیاه به رطوبت بالا وابسته است و بستر باید همواره مرطوب بماند. خشک شدن خاک حتی برای مدت کوتاه می‌تواند باعث پژمردگی سریع شود. مناسب‌ترین شرایط، کاشت در حاشیه برکه، آبراهه، یا خاک‌های همیشه نمناک است. آبیاری باید منظم و با هدف حفظ رطوبت یکنواخت انجام شود.

خاک و بستر کشت

بهترین خاک برای خرغوس، خاک سنگین تا متوسط با ماده آلی بالا است؛ مانند لوم رسی یا لوم غنی که آب را خوب نگه می‌دارد. pH خاک از کمی اسیدی تا خنثی معمولاً مناسب است. افزودن کمپوست برگ یا کود دامی کاملاً پوسیده به افزایش ظرفیت نگهداری آب و تقویت رشد کمک می‌کند.

تهویه و استقرار

با وجود علاقه به رطوبت، گردش هوای ملایم برای کاهش بیماری‌های قارچی مفید است. کاشت در مکان‌های کم‌باد اما با تهویه مناسب و پرهیز از بسترهای کاملاً بسته و گرم، به سلامت گیاه کمک می‌کند.

مقابله به آفات خرغوس

آفات رایج

در Caltha palustris (خرغوس)، شته‌ها و تریپس‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث بدشکلی برگ و کاهش رشد می‌شوند. پایش هفتگی زیرِ برگ‌ها و حذف برگ‌های شدیداً آلوده از اولین اقدامات است. برای کنترل، شست‌وشوی بوته با آب و استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی در ساعات خنک توصیه می‌شود.

حلزون و راب در محیط‌های مرطوب به برگ‌ها و جوانه‌ها آسیب می‌زنند. کاهش پناهگاه‌های مرطوب (علف‌های هرز، بقایای گیاهی) و جمع‌آوری دستی شبانه مؤثر است. در صورت نیاز از طعمه‌های مجاز بر پایه فسفات آهن استفاده کنید.

امراض قارچی و باکتریایی

پوسیدگی ریشه و طوقه (مانند Pythium/Phytophthora) در خاکِ غرقابیِ کم‌هوا رخ داده و باعث زردی، پژمردگی و سیاه شدن ریشه می‌شود. بهبود زهکشی، استفاده از بستر سبک و آبیاری کنترل‌شده اصلی‌ترین راه پیشگیری است؛ بوته‌های به‌شدت آلوده را حذف کنید.

لکه‌برگی و سفیدک سطحی می‌توانند لکه‌های قهوه‌ای یا پوشش پودری ایجاد کنند. افزایش گردش هوا، پرهیز از خیس کردن شاخ‌وبرگ، و حذف برگ‌های آلوده کمک‌کننده است. در آلودگی بالا، قارچ‌کش‌های مجاز مانند ترکیبات مسی یا گوگرد (طبق برچسب) به‌صورت هدفمند استفاده شوند.

نحوه تکثیر خرغوس

در اواسط بهار تا اواخر تابستان گل می دهد. می توان آن را از طریق تقسیم ریشه و یا از طریق کاشت بذر تکثیر نمود.

تولیدمثل در طبیعت

گیاه Caltha palustris (خرگوشک/خرغوس) در زیستگاه‌های مرطوب مانند حاشیه جویبارها و باتلاق‌ها عمدتاً از راه بذر و گاهی رویشی تکثیر می‌شود. گل‌های زرد آن با جذب حشرات گرده‌افشان (به‌ویژه مگس‌ها و زنبورها) گرده‌افشانی متقابل را تقویت می‌کنند. پس از تشکیل میوه‌های فولیکولی، بذرها در محیط‌های خیس پخش می‌شوند و آب نقش مهمی در جابه‌جایی بذرها و استقرار نهال‌ها دارد. جوانه‌زنی معمولاً در خاک‌های همیشه مرطوب و غنی از مواد آلی بهتر رخ می‌دهد.

تکثیر در خانه

مطمئن‌ترین روش خانگی، تقسیم بوته است: در اوایل بهار یا اوایل پاییز، بوته بالغ را از خاک مرطوب خارج کرده، ریزوم و طوقه را به چند بخش دارای ریشه و جوانه تقسیم کنید و فوراً در گلدان یا بستر مرطوب بکارید. خاک باید همیشه نمناک بماند و نیم‌سایه تا آفتاب ملایم مناسب است.

تکثیر از بذر نیز ممکن است: بذر تازه را روی بستر سبک و مرطوب بپاشید و فقط کمی با خاک بپوشانید. خشک شدن بستر، مهم‌ترین عامل شکست جوانه‌زنی است. در صورت استفاده از بذر کهنه، سرمادهی (چند هفته سرمای مرطوب) می‌تواند جوانه‌زنی را بهبود دهد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

بومی های آفریقای لاتین از جوشانده ی این گیاه برای وادار نمودن بیمار به استفراغ استفاده می کردند. ضماد ریشه و له شده ی ریشه برای درمان بیماری های پوستی و همچنین در مان تورم غدد لنفاوی مورد استفاده قرار می گیرد.

رنگ زردی از این گیاه استخراج می شود و می توان بجای زعفران از آن استفاده نمود. می توان آن را با زاج سفید مخلوط کرد و رنگی را بدست آورد که البته دائمی نیست.

با اینکه اکثر بخش های این گیاه اگر به صورت خوراکی مصرف شوند سمی هستند ،‌می توان برگ ها را به صورت آب پز و ترشی استفاده نمود.

عصاره ی این گیاه برای پماد های ضد اسپاسم مورد استفاده قرار می گیرد. از عصاره ی این گیاه به عنوان پادزهری علیه مارگزیدگی استفاده می شود. از عصاره می توان برای اثرات ضد سرطانی و ضد زگیلی استفاده نمود. از پودر خشک و مرطوب آن می توان برای درمان زخم ها استفاده نمود.

عوارض جانبی - هشدار

بخش هایی از این گیاه سمی است و باید از مصرف آن اجتناب نمود.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره آلاله و جنس های آن