سرخس مارچوبه

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام علمی

Asparagus falcatus از خانواده Asparagaceae و تیره Asparagoideae است. این گونه در گذشته در خانواده Liliaceae قرار می‌گرفت که با اصلاحات فیلوژنتیک جابه‌جا شد. جنس Asparagus شامل ده‌ها گونه زینتی و خوراکی است، اما A. falcatus به‌خاطر ظاهر سرخسی و ساقه‌های بالارونده‌اش شناخته می‌شود.

منطقه بومی و پراکنش

این گونه بومی شرق و جنوب آفریقاست؛ از اتیوپی تا آفریقای جنوبی گزارش شده است. زیستگاه طبیعی آن حاشیه جنگل‌های گرم‌معتدل، بوته‌زارهای مرطوب و دامنه‌های سنگلاخی است که در آن به‌صورت بالارونده روی درختان یا بوته‌ها رشد می‌کند.

ویژگی‌های زیستگاهی و بوم‌شناسی

Asparagus falcatus ریزوم زیرزمینی دارد که به آن اجازه می‌دهد دوره‌های خشکی را تحمل کند و پس از آتش‌سوزی‌های طبیعی دوباره سبز شود. این گیاه در زیستگاه بومی می‌تواند پرپشت شود و به‌عنوان پناهگاه برای بندپایان و پرندگان کوچک عمل کند.

تاریخچه و کاربردهای انسانی

در قرن نوزدهم به‌عنوان گیاه زینتی به اروپا و سپس سایر قاره‌ها معرفی شد. در برخی مناطق نیمه‌گرمسیری به‌عنوان گونه مهاجم شناخته می‌شود، زیرا ریزوم قوی و بذرهای پُرتولید آن به سرعت گسترش می‌یابد.

خصوصیات - معرفی

سرخس مارچوبه گیاهی همیشه سبز و بالا رونده است که تا 7 متر میتواند ارتفاع بگیرد و بالا رود.

ریشه های این گیاه به صورت غده متورم و شبیه سیب زمینی هستند.

ساقه های قدیمی تر به رنگ خاکستری و نوک تیز هستند و دارای خار های سخت است که به عقب کج شده اند. این خار ها به عنوان محافظ در برابر شکارچیان و همچنین برای گرفتن دست بر روی گیاه میزبان برای رسیدن به نور خورشید به گیاه کمک میکند.

برگها تا 80 میلی متر طول دارند و به شکل داس با رنگ سبز براق و تیره با رگه های برجسته میباشد.

این گیاه دارای گل های معطر کوچک و سفید رنگ است که از ماه سپتامبر تا دسامبر ظاهر میشود.

میوه آن شبیه توت قرمز است که دارای دانه گرد ، براق و سیاه و سفید میباشد.

توزیع و زیستگاه سرخس مارچوبه از کیپ شرقی ،آفریقای جنوبی ، سوازیلند و موزامبیک است و جنگل های این مناطق مکانی ایده آل برای رشد این گیاه است.

شرایط نگهداری سرخس مارچوبه

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت خیلی مرطوب دماي مورد نياز 22 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک سبک مخلوط خاک هوموسی و خاک پیت فاقد آهک

این گیاه به نور زیاد، هوای گرم، آبیاری فراوان، رطوبت نسبی ۵۰-۷۰ درصد و خاک قلیایی نیز دارد

ازاواسط بهار تا اواخر تابستان هر دو هفته یک بار می توان به مقدار ۳ گرم در لیتر با کود مایع گیاه را تغذیه کرد

خاک مورد نیاز این گیاه خاک سبک، مخلوطی از خاک هوموسی و خاک پیت فاقد آهک می باشد

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

در بعضی از نقاط آفریقا، ساقه و برگ این گیاهان مصارف دارویی دارد و به عنوان ضماد تازه بر روی تورم های پوست قرار می دهند.

مقابله به آفات سرخس مارچوبه

آفات رایج سرخس مارچوبه (Asparagus falcatus)

کنه تارتن، شپشک آردآلود و شته از مهم‌ترین آفات این گیاه‌اند. نشانه‌ها شامل لکه‌های زرد و ریز روی برگ‌ها، تارهای نازک، چسبندگی (عسلک) و ضعف عمومی بوته است. اولین اقدام، قرنطینه گیاه و شست‌وشوی کامل شاخساره با آب ولرم است. برای کنترل، هر 7–10 روز یک‌بار از محلول صابون حشره‌کش یا روغن نیم (Neem) روی زیر و روی برگ‌ها استفاده کنید. در آلودگی شدید، از حشره‌کش سیستمیک مناسب گیاهان زینتی طبق برچسب بهره ببرید و همزمان گردوغبار برگ‌ها را کاهش دهید.

بیماری‌های قارچی و پوسیدگی‌ها

پوسیدگی ریشه و طوقه (معمولاً ناشی از آبیاری زیاد و زهکشی ضعیف) با زردی، پژمردگی و سیاه‌شدن ریشه‌ها دیده می‌شود. کاهش آبیاری، تعویض خاک با بستر سبک و ضدعفونی گلدان مؤثرترین راه پیشگیری است. در صورت بروز، ریشه‌های آلوده را حذف کرده و از قارچ‌کش‌های عمومی مانند ترکیبات مسی یا قارچ‌کش‌های مخصوص پوسیدگی ریشه طبق دستور استفاده کنید. لکه‌برگی قارچی نیز با لکه‌های قهوه‌ای/سیاه گسترش‌یابنده همراه است؛ حذف برگ‌های بیمار، افزایش تهویه و پرهیز از خیس‌کردن شاخساره هنگام آبیاری توصیه می‌شود.

پیشگیری و مدیریت تلفیقی

ثبات شرایط نگهداری (نور مناسب، آبیاری کنترل‌شده، رطوبت متعادل) کلید کاهش آفات و امراض است. بازبینی هفتگی، استفاده از کارت زرد برای پایش شته و مگس‌ها، و ضدعفونی ابزار هرس از شیوع آلودگی جلوگیری می‌کند.

نحوه تکثیر سرخس مارچوبه

آسپارگوس را میتوان از طریق کاشت بذر در بهار، در دمای حدود ۲۱ درجه سانتیگراد در کمپوست مخصوص بذر و قلمه تکثیر کرد. رشد گیاه در این روش بسیار کند است. حتی زمانی که نشاءها جوانه می زنند، میزان رشد گیاه به قدری کند است که برای داشتن گیاهی به اندازه معقول و دلخواه، لازم است چند ماه منتظر بمانید. روش بهتر، برای تکثیر سریعتر گیاه، تقسیم بوته مادری، در اواسط بهار و تابستان است. ابتدا خاک را مرطوب کرده و گیاه مادری را از گلدان بیرون آورید. ریشه های گیاه را از هم باز کنید و با استفاده از یک چاقوی تیز، توده ریشه ها را به قسمتهای مساوی و مرتب تقسیم کرده، هر کدام را در گلدانی با قطر دهانه ۹ سانتیمتر، حاوی کمپوست گلدانی با پایه پیت قرار دهید دقت کنید که خاک را همیشه مرطوب نگاه داشته و گیاهان را در محیطی با نور مناسب ولی دور از تابش مستقیم خورشید قرار دهید تا رشد کنند.

مارچوبه زبره مارچوبه اسپاراگوس ستاسیوس شویدی دم روباهی

مهرسلیمان دانه قرمز کوردیلین زینتی (گیاه تی) سانسوریا دونِری آگاو غول‌پیکر (آگاو سالمیانا)