نام علمي
Yucca Filamentosa.
دانستنیهای علمی
ردهبندی گیاهشناسی
Yucca filamentosa (یوکا فیلامنتوسا) از تیرهٔ Asparagaceae و زیرتیرهٔ Agavoideae است. این گونه در جنس Yucca قرار میگیرد؛ جنسی از تکلپهایها که بهواسطهٔ برگهای شمشیری، رشد روزتی و سازگاریهای خشکیدوست شناخته میشود. نام گونه (filamentosa) به رشتههای فیبری سفیدرنگی اشاره دارد که از حاشیهٔ برگها جدا شده و بهصورت نخمانند آویزان میشوند.
منطقهٔ بومی و پراکنش طبیعی
خاستگاه یوکا فیلامنتوسا جنوبشرقی ایالات متحده است و بهطور طبیعی در بخشهایی از کارولیناها، جورجیا و فلوریدا تا نواحی مجاور دیده میشود. در برخی مناطق خارج از محدودهٔ بومی نیز بهعنوان گیاه زینتی کشت شده و گاهی حالت طبیعیشده پیدا میکند.
زیستگاه و بومشناسی
این گونه عمدتاً در زیستگاههای باز، آفتابی و کمرقابت حضور دارد؛ از جمله تپههای ماسهای، سواحل و پشتساحلها، دشتهای با خاک شنی و مراتع خشک. سازگاریهای کلیدی آن شامل برگهای چرمی و کاهش تعرق است که به تحمل خشکی و خاکهای کممواد کمک میکند. گلآذین بلند و گلهای سفید زنگولهای آن با سامانهٔ گردهافشانی ویژهٔ یوکاها پیوند دارد؛ در بسیاری از یوکاها، تعامل همتکاملی با شبپرههای یوکا (Tegeticula) گزارش شده است.
تاریخچه و جایگاه در شناخت گیاه
یوکا فیلامنتوسا از دیرباز در گیاهشناسی آمریکای شمالی توصیف شده و بهدلیل مقاومت، فرم معماری و گلدهی نمایان، به کشت زینتی در باغهای مناطق معتدل راه یافته است. این گونه نمونهای شاخص از سازگاریهای گیاهان خشکزی به زیستگاههای شنی و کمغذا به شمار میآید.
![یوکا فیلامنتوسا]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی نیمه گرمسیری تا معتدل
خاک مورد نياز
خاک های سبک و مرطوب
|
"یوکا فیلامنتوسا" گونه ای گیاهان گلدار از خانواده مارچوبه (Asparagaceae) و بومی جنوب شرقی ایالات متحده می باشد. همچنین گزارش شده که این گونه می تواند بومی فرانسه، ایتالیا و ترکیه نیز باشد.
این گیاه درختچه ای همیشه سبز، فاقد تنه ی اصلی و معمولاً دارای چند پاجوش است. که می توانند حدود 75 سانتیمتر طول داشته باشند. برگ ها رشته ای یا لیفی و به رنگ سبز مایل به آبی هستند. این برگ ها سخت می باشند. یوکا فیلامنتوسا به آسانی به وسیله ی برگ های رشته ای و نخ مانند از سایر یوکاها قابل تشخیص است.
ساقه ی گلدهنده ی یوکا هر چندسال یکبار نمودار شده و گل های کرم رنگ و سفید به تعداد زیاد به شکل زنگوله ای کوچک و واژگون می دهند که روی گل آذین خوشه ای که تا یک متر ارتفاع دارند و از وسط برگ ها می رویند، قرار می گیرند.
ریشه ها گوشتی، بزرگ و دارای ریشه مستقیم سفید رنگ با ریشه های جانبی عمیق می باشند. به دلیل وجود همین ریشه های بزرگ و عمیق، در صورت مستقر شدن و بزرگ شدن گیاه، انتقال آن از مکانی به مکان دیگر مشکل خواهد بود.
![Adam's needle]()
شرایط محیط رشد
یوکا فیلامنتوسا مخصوص نواحی نیمه گرمسیری تا معتدل و ملایم است.
این گیاه در محلی آفتاب رو در یک خاک سبک شنی به ویژه در بوته زارهای سواحل دریاها به خوبی رشد و نمو می کند. اما می توانند در زمین های بایر، صخره ای و سیلتی و رسی نیز رشد کنند. در زمستان هایی با بادهای شدید بهتر است در مکان های حفاظت شده نگهداری شوند.
همچنین خاک های به خوبی آبیاری شده و اسیدی یا کمی قلیایی (با پی اچ 5.5 تا 7.5) را ترجیح می دهد.
اگرچه برای رشد بهینه به مکان های آفتابی نیاز دارد اما نسبت به مکان های سایه نیز می تواند متحمل باشد.
![Yucca Filamentosa.]()
مقابله به آفات یوکا فیلامنتوسا
آفات رایج یوکا فیلامنتوسا
مهمترین آفات یوکا فیلامنتوسا شتهها، شپشکهای آردآلود، کنههای تارعنکبوتی و تریپسها هستند. شتهها و شپشکها با مکیدن شیره گیاهی موجب زردی و بدشکلی برگها میشوند و عسلک چسبنده تولید میکنند که زمینه رشد کپک دودهای را فراهم میسازد. کنههای تارعنکبوتی لکههای ریز زرد و تار نازک روی برگها ایجاد میکنند و در هوای گرم و خشک بهسرعت تکثیر میشوند. تریپسها نوارهای نقرهای و خشکی حاشیه برگ را سبب میشوند.
روشهای مقابله و پیشگیری از آفات
اولین گام، بازرسی منظم گیاه و حذف دستی برگهای آلوده است. شستوشوی برگها با آب ولرم و صابون مایع رقیق (و سپس آبکشی) جمعیت اولیه آفات را کاهش میدهد. محلولهای ارگانیک مانند روغن ولک یا روغن نیم نیز برای شپشک و کنه مؤثرند. در آلودگی شدید میتوان از حشرهکشهای سیستمیک مخصوص گیاهان زینتی طبق دستور برچسب استفاده کرد. تهویه مناسب، پرهیز از آبیاری بیش از حد و جلوگیری از ازدحام گلدانها، خطر شیوع آفات را بهطور چشمگیر کم میکند.
بیماریها و امراض مهم
رایجترین بیماری یوکا فیلامنتوسا پوسیدگی ریشه و طوقه ناشی از قارچهای خاکزاد است. این عارضه معمولاً بر اثر آبیاری زیاد و زهکش ضعیف رخ میدهد و با زردی عمومی، شل شدن پایه و بوی نامطبوع از خاک همراه است. لکهبرگیهای قارچی نیز ممکن است در رطوبت بالا بروز کنند و به صورت لکهای قهوهای یا سیاه بر روی برگها دیده شوند.
کنترل بیماریها و مدیریت بهداشت گیاهی
مهمترین اقدام پیشگیرانه، تأمین زهکش مناسب و آبیاری منظم اما کمحجم است. استفاده از گلدانهای دارای سوراخ کافی، مخلوط خاک سبک با شن درشت یا پرلیت و پرهیز از ماندن آب در زیرگلدانی ضروری است. برگها و بقایای آلوده باید بهسرعت حذف و دفع شوند تا منبع آلودگی باقی نمانند. در صورت مشاهده نشانههای پوسیدگی، تعویض خاک، کوتاه کردن ریشههای قهوهای و ضدعفونی آنها با قارچکش مناسب توصیه میشود. رعایت بهداشت ابزار باغبانی (ضدعفونی قیچی و تیغهها) از گسترش عوامل بیماریزا جلوگیری میکند.
![یوکا فیلامنتوسا]()
نحوه تکثیر یوکا فیلامنتوسا
این گیاهان از طریق کاشت بذر، پاجوش، قلمه ساقه یا قلمه ریزوم تکثیر می شوند.
یوکا فیلامنتوسا (Yucca filamentosa) در باغها بهعنوان گیاه زینتی مقاوم به خشکی نگهداری میشود و تکثیر آن در خانه و باغ عمدتاً به روشهای رویشی انجام میگیرد تا گیاه جدید سریعتر و مشابه پایه مادری بهدست آید.
رایجترین روش، جدا کردن پاجوشها (Offsets/Pups) از اطراف گیاه مادری است. در اواخر زمستان تا بهار یا اوایل پاییز، پاجوشی را انتخاب کنید که چند برگ و ترجیحاً بخشی از ریشه داشته باشد. با بیلچه تیز آن را از ریزوم جدا کرده، زخمها را کمی خشک کنید و سپس در خاک سبک با زهکشی بالا بکارید. آبیاری باید کم و منظم باشد تا از پوسیدگی جلوگیری شود.
در گیاهان بالغ میتوان قطعاتی از ریزوم یا ریشههای ضخیم را به طول چند سانتیمتر جدا کرد. قطعات پس از پینهبستن (خشک شدن سطح برش) در بستر بسیار سبک (ماسه و پرلیت) قرار میگیرند. دمای ملایم و رطوبت کنترلشده به جوانهزنی کمک میکند، اما غرقابی شدن بستر عامل اصلی شکست است.
تولید بذر پس از گلدهی و گردهافشانی ممکن است؛ بذرها در بهار در بستر استریل و سبک کشت میشوند. تکثیر بذری کندتر است و ممکن است یکنواختی صفات زینتی کاهش یابد، اما برای تولید تعداد زیاد گیاه و افزایش تنوع ژنتیکی کاربرد دارد.