نام علمي
Valeriana sambucifolia
دانستنیهای علمی
خانواده و ردهبندی گیاهشناسی
والریانا سامبوسیفولیا (Valeriana sambucifolia) از خانوادهٔ علفچایان یا سنبلالطیبیان (Caprifoliaceae, زیرخانواده Valerianoideae) است. این گونه در جنس Valeriana قرار دارد که شامل دهها گونه دارویی و معطر در مناطق معتدل جهان است. والریاناها به دلیل ترکیبات آرامبخش و ساختار مورفولوژیک ویژهٔ ریشه و ساقه زیرزمینی، برای گیاهشناسان و داروسازان گیاهی اهمیت بالایی دارند.
ریختشناسی و ویژگیهای تشخیصی
این گونه علفی پایا با ساقههای نسبتاً بلند و توخالی، برگهای شانهای تفکیکشده و گلآذین چترمانند در انتهای ساقه دیده میشود. گلها بیشتر به رنگ سفید تا صورتی کمرنگ بوده و بوی نسبتاً مطبوعی دارند. وجود برگهای مرکب شبیه برخی گونههای آقطی (Sambucus) یکی از دلایل نامگذاری گونه به «sambucifolia» به معنای «دارای برگ شبیه آقطی» است.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
زادگاه اصلی والریانا سامبوسیفولیا عمدتاً نواحی معتدل و مرطوب اروپا تا بخشهایی از آسیای غربی و مرکزی است. این گونه در حاشیه جنگلهای مرطوب، دامنههای کوهستانی خنک و محیطهای نزدیک به جویبارها گسترش مییابد. شرایط اقلیمی سرد تا معتدل، خاکهای عمیق و نسبتاً مرطوب از عوامل کلیدی حضور پایدار این گونه در رویشگاههای طبیعی آن است.
زیستگاه و بومشناسی
والریانا سامبوسیفولیا در زیستگاههای نیمهسایه تا آفتابگیر با رطوبت هوای نسبتاً بالا بهتر رشد میکند. ریشهها در تثبیت خاک و مشارکت در چرخه مواد آلی نقش دارند و اندامهای هوایی پناهگاه و منبع شهد برای حشرات گردهافشان هستند. این گیاه بخشی از جامعه گیاهی علفی در مراتع و حواشی جنگلهای کوهستانی به شمار میآید.
تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی
این گونه از سدههای گذشته در فلورهای اروپایی توصیف و با گونههای نزدیک مانند Valeriana officinalis مقایسه شده است. گیاهشناسان به دلیل شباهتهای ریختشناسی، مدتها در تفکیک گونهها و زیرگونههای وابسته دچار چالش بودند. والریانا سامبوسیفولیا در مطالعات ردهبندی مولکولی و تنوع ژنتیکی، مدلی برای بررسی تکامل درونجنسی در جنس Valeriana محسوب میشود.
![والریانا سامبوسیفولیا]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
آب و هوای معتدل
خاک مورد نياز
خاک هایی با بافت متوسط، حاصلخیز و غنی از مواد هوموسی
|
"والریانا سامبوسیفولیا" یکی از گونه های جنس والریانا یا علف گربه است. این گیاه علفی و بسیار شبیه به گونه والریانا آفیسینالیس یا سنبل الطیب معمولی می باشد. این گیاه بومی اسکاندیناوی، آلپ و اسکاتلند است.
ارتفاع گیاه 40 تا 170 سانتیمتر، بوته ای، استوار و چندساله است. ریشه دارای ریزومی کوتاه و استوای شکل است. از ریزوم، انشعابات متعدد گوشتی و استوانه ای شکل به طول 10 تا 15 سانتیمتر و به قطر 2 تا 5 میلیمتر خارج می شود. قسمت خارجی ریشه قهوه ای رنگ و قسمت داخلی آن سفیدرنگ است.
در سال اول رویش برگ های طوقه ای تشکیل می شود. گیاهان پس از گذراندن سرمای زمستان، در سال دوم به ساقه می روند. ساقه توخالی، استوانه ای شکل و دارای شیارهای طولی است. برگ ها به صورت متقابل نسبت به یکدیگر روی ساقه قرار می گیرند. برگ های پایینی دمبرگ بلندی دارند. در حالی که به تدریج به طرف بالا از طول دمبرگ ها کاسته می شود. گل ها دوجنسی و به رنگ صورتی یا ارغوانی کمرنگ هستند و از بوی مطبوعی نیز برخوردارند.
ریشه این گیاه حاوی متابولیت های ثانویه ارزشمندی است که این مواد مدت ها پیش توسط محققان مورد شناسایی قرار گرفتند. اسانس، یکی از این مواد است که مقدار آن در گونه های مختلف جنس والریان و همچنین تحت شرایط اقلیمی مختلف، متفاوت است. یکی از محققین اظهار می دارد، ریشه گونه سامبوسیفولیا حاوی دو تا سه درصد اسانس است.
بوی تند گونه های مختلف این جنس ناشی از وجود اسید ایزووالریک است. چون بومی این ماده گربه را به طورف خود جلب می کند، از این رو به این گیاهان، علف گربه نیز گفته می شود.
![Valerian]()
شرایط محیط رشد
این گیاه در طول رویش به هوای معتدل و آب نسبتاً زیادی نیاز دارد. این گیاه را در مناطقی که بارندگی سالیانه بین 600 تا 700 میلیمتر باشد می توان کشت کرد.
بذر این گیاه در دمای 18 تا 20 درجه سانتیگراد و در حضور نور و رطوبت کافی جوانه می زند. تاریکی مانع رویش بذر آن می شود.
این گیاهان را در خاک هایی با بافت متوسط، حاصلخیز و غنی از ترکیبات و مواد هوموسی و با زهکش مناسب باید کشت کرد. ضخامت زیاد سطح الارض سبب گسترش و توسعه ریشه و نیز سبب افزایش عملکرد آن می شود. خاک های سنگین و بسیار مرطوب برای کشت آن مناسب نیست. کشت در چنین خاک هایی سبب ضعیف شدن گیاه و تولید ریشه های کوچک، نازک و شکننده می شود که هنگام برداشت ریشه و شستن آنها مقدار زیادی ریشه در زمین باقی می ماند.
![Valeriana sambucifolia]()
مقابله به آفات والریانا سامبوسیفولیا
آفات رایج والریانا سامبوسیفولیا
شتهها و تریپسها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ، کاهش رشد و انتقال برخی ویروسها میشوند. کنه تارتن نیز با ایجاد لکههای زرد و تارهای ظریف روی برگ، فتوسنتز را محدود میکند. پایش هفتگی پشت برگها و حذف برگهای شدیداً آلوده، پایه مدیریت آفات است.
برای کنترل، از شستوشوی ملایم گیاه با آب، افزایش رطوبت نسبی و رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها استفاده کنید. در صورت نیاز، محلولپاشی صابون حشرهکش یا روغنهای باغبانی (با رعایت برچسب و در ساعات خنک) مؤثر است. از مصرف بیرویه سموم سیستمیک در گیاهان دارویی پرهیز کنید.
بیماریهای قارچی و پوسیدگی ریشه
سفیدک پودری و لکهبرگیها در شرایط رطوبت بالا و تهویه ضعیف شایعاند و به صورت پوشش سفید یا لکههای قهوهای روی برگ دیده میشوند. پوسیدگی ریشه و طوقه (مانند فوزاریوم/پیتیوم) با زردی عمومی، پژمردگی و قهوهای شدن ریشه همراه است. آبیاری زیاد و زهکشی ضعیف مهمترین عوامل تشدیدکنندهاند.
راهکارها شامل کاشت در خاک سبک با زهکشی مناسب، آبیاری بر اساس نیاز، فاصلهگذاری برای گردش هوا، حذف بقایای آلوده و ضدعفونی ابزار است. برای پیشگیری زیستی، کاربرد فرآوردههای حاوی Trichoderma یا Bacillus در خاک میتواند کمک کند. در شیوع شدید، از قارچکشهای مجاز و کمخطر طبق دستورالعمل استفاده شود.
![والریانا سامبوسیفولیا]()
نحوه تکثیر والریانا سامبوسیفولیا
تکثیر این گیاه توسط بذر و یا از طریق رویشی انجام می شود. کاشت و تکثیر توسط بذر به دو روش مستقیم و غیرمستقیم صورت می گیرد. تکثیر رویشی نیز از طریق تقسیم بوته انجام می گیرد. دو تکثیر رویشی گیاهان به سرعت به گل رفته و ریشه توسعه نمی یابد. از این رو به ندرت و در شرایط خاص، از این روش برای تکثیر استفاده می شود.
برگ و ساقه حاوی فلاونوئیدها و ترکیبات معطر بوده و در برخی نسخههای گیاهی بهصورت دمنوش ملایم برای تسکین تنش عصبی و بهبود هضم به کار میروند. اندام هوایی گاهی بهصورت پودر یا عصاره خشک در مکملهای چندگیاهی ضداسترس ترکیب میشود.
روغن فرّار استخراجشده از ریشه، در صنایع داروسازی برای طعمدهی و معطرکردن شربتها و قطرههای گیاهی بهکار میرود. این اسانس همچنین در صنعت عطرسازی برای ایجاد نُتهای گرم و سنگین در عطرها و محصولات آرایشی استفاده میشود. تفاله باقیمانده پس از استخراج، در تولید کمپوست و بهبود خاک در کشاورزی آلی مصرف میگردد.