نام علمي
Vaccinium corymbosum
نام لاتين
northern highbush blueberry
دانستنیهای علمی
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Vaccinium corymbosum از خانواده Ericaceae و جنس Vaccinium است که شامل زغالاختهها و قرهقاطهای متعدد میشود. این گونه یکی از مهمترین منابع میوههای آبیرنگ غنی از آنتوسیانین در این خانواده به شمار میرود. از دیدگاه ردهبندی، در گروه دولپهایهای واقعی (Eudicots) قرار میگیرد و با گیاهانی مانند کاملیا و رودودندرون خویشاوندی دارد.
منطقه بومی و پراکنش طبیعی
زادبوم اصلی Vaccinium corymbosum در آمریکای شمالی، بهویژه شرق کانادا و شمالشرق ایالات متحده است. این گیاه بهطور طبیعی در جنگلهای خزانکننده، حاشیه مردابها و مناطق مرطوب و اسیدی رشد میکند. رشد بهینه آن در خاکهای اسیدی با زهکش مناسب و مواد آلی بالا رخ میدهد. در قرن بیستم، این گونه به اروپا، آسیا، نیوزیلند و استرالیا نیز معرفی و بهصورت گسترده کشت شد.
زیستگاه و ویژگیهای بومشناختی
Vaccinium corymbosum گونهای بوتهای و خزاندار است که معمولاً در ارتفاعات پایین تا متوسط و در اقلیمهای معتدل تا نیمهسرد رشد میکند. این گیاه با قارچهای میکوریز آربوسکولار و اِریکوئید همزیستی دارد که توانایی جذب مواد غذایی بهویژه در خاکهای فقیر را افزایش میدهد. میوهها منبع غذایی مهمی برای پرندگان و پستانداران کوچک در زیستگاههای طبیعی هستند.
تاریخچه اهلیسازی و کشت
استفاده از میوههای Vaccinium corymbosum در جوامع بومی آمریکای شمالی سابقهای طولانی دارد. اهلیسازی علمی و برنامهریزیشده این گونه در اوایل قرن بیستم توسط پژوهشگرانی مانند Elizabeth White و Frederick Coville آغاز شد. از طریق انتخاب و تلاقی، ارقام متعددی با اندازه میوه درشتتر، عملکرد بالاتر و سازگاری اقلیمی بهتر بهوجود آمد که پایه صنعت مدرن بلوبری بوتهبلند در جهان را تشکیل میدهد.
![زغال اخته بوته بلند]()
خصوصیات - معرفی
این گیاه چندساله و چوبی بوده و اندازه آن بسیار متغیر است. این گیاه قادر است تلاقی ازادانه با ارقام زغال اخته بوته کوتاه (V. angustifolium) داشته باشد. ارتفاع این گیاه معمولاً بین 1 تا 4 متر است. گل ها در این گیاه هرمافرودیت هستند. اگرچه تا حدودی خودبارور است ولی عملکرد آن با دگرگرده افشانی به طور فاحشی افزایش می یابد. میوه ها از جوانه های گل تشکیل شده در انتهای شاخه فصل گذشته تولید می شوند. منحنی رشد میوه در آنها سیگموئید مضاعف است. میوه سته پس از باز شدن ممکن است 25 درصد افزایش حجم پیدا کند. اندازه میوه به تعداد بذر موجود در آن بستگی دارد.
زمان گلدهی بسته به رقم و منطقه از بهار تا آغاز تابستان متغیر است. زمان شکفتن جوانه ها آغاز بهار است. بلوغ میوه ها نیز از اوایل تابستان تا اوایل پاییز صورت می گیرد.
![northern highbush blueberry]()
بيشتر مطالعه کنيد :
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
نواحی معتدل تا گرم و مرطوب
خاک مورد نیاز
خاک های سبک با بافت شنی رسی و پی اچ اسیدی
این گیاه می تواند در دوره رکود و استراحت تا دمای منفی 15 درجه را تحمل نماید ولی به سرمای دیررس بهاره حساسیت زیادی دارد. علت این امر نیز ظهور گل های این گیاه در اوایل بهار است. از آنجا که گرده افشانی این گیاه توسط زنبور عسل انجام می شود، عواملی مانند بارندگی و وجود هوای ابری محدودکننده بوده و با کاهش فعالیت زنبورها میزان گرده افشانی را نیز کاهش می دهند. ریزش میوه ها در زغال اخته می تواند تحت تأثیر عواملی مانند کمبود آب و خشکی، کمبود عناصر و مواد غذایی و وجود بادهای گرم و خشک انجام شود. خاک های سبک با بافت شنی رسی برای کشت زغال اخته مناسب است. این گیاه به زهکش ضعیف خاک و وجود شرایط غرقابی حساسیت زیادی دارد. شوری و خشکی نیز از عوامل محدودکننده کشت این گیاه هستند زیرا زغال اخته به وجود چنین شرایطی نیز حساس می باشد.
تربیت نهال ها به صورت تک تنه و یا چند تنه انجام می شود. در صورت هدایت این درختان به صورت تک تنه، باید پاجوش های بوجود آمده را حذف کرد. هرس این گیاهان شامل حذف شاخه های مسن و خشک می باشد و در بقیه شاخه ها هرس سبک انجام می گیرد. هرس در اوایل بهار و قبل از بیداری جوانه های انجام می شود. حذف شاخه های ضعیف موجب تشکیل شاخه های قوی می شود. البته هرس شدید می تواند منجر به کاهش محصول و عملکرد گردد.
![Vaccinium corymbosum]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربردهای دارویی میوه زغالاخته بوتهبلند
میوه Vaccinium corymbosum منبع غنی آنتوسیانینها و پلیفنولها است که در فرآوردههای دارویی برای حمایت از سلامت قلب و عروق، بهبود جریان خون موضعی و کاهش استرس اکسیداتیو به کار میروند. عصاره استاندارد میوه در مکملها برای کمک به پیشگیری از عفونتهای مجاری ادراری، تقویت عملکرد شناختی و محافظت از شبکیه چشم استفاده میشود. همچنین در فرمولاسیون شربتها و قرصهای جویدنی به عنوان آنتیاکسیدان طبیعی و تقویتکننده سیستم ایمنی به کار میرود.
کاربرد برگ و سایر اندامهای گیاه در پزشکی سنتی
برگهای زغالاخته بوتهبلند حاوی تاننها و فلاونوئیدها هستند و به صورت دمکرده یا عصاره در طب سنتی برای کنترل ملایم قند خون، اثرات ضدالتهابی و ضدباکتریایی خفیف استفاده میشوند. جوشانده برگ گاهی در فراوردههای موضعی برای کمک به ترمیم زخمهای سطحی و التهاب خفیف پوست به کار میرود. ساقهها و شاخههای جوان نیز در برخی فرآوردههای گیاهی به عنوان منبع کمکی ترکیبات فنلی بررسی میشوند.
کاربردهای صنعتی و فناوری غذایی
از آبمیوه و پودر میوه در صنایع غذایی به عنوان رنگدهنده و آنتیاکسیدان طبیعی در نوشیدنیهای عملکردی، ژلها، ماستهای پروبیوتیک و اسنکهای سلامتمحور استفاده میشود. ضایعات فشرده میوه (پوست و دانه) به عنوان منبع استخراج رنگدانههای طبیعی برای صنایع نوشیدنی، شیرینیجات و حتی محصولات آرایشی ضدپیری کاربرد تحقیقاتی و نیمهصنعتی دارند.
![زغال اخته بوته بلند - معرفی درختان میوه]()
مقابله به آفات بلوبری بوتهبلند آمریکایی
آفات مهم زغالاخته بوتهبلند
شتهها، تریپسها و کنههای تارتن با مکیدن شیره گیاهی موجب پیچیدگی برگ، کاهش رشد و افت کیفیت میوه میشوند. پایش هفتگی، نصب کارتهای زرد و حفظ دشمنان طبیعی (کفشدوزکها و بالتوریها) پایه مدیریت است. در صورت نیاز، استفاده هدفمند از صابونهای حشرهکش، روغنهای معدنی و سموم کمخطرِ سازگار با گردهافشانها، همراه با تناوب سموم برای جلوگیری از مقاومت توصیه میشود.
لارو برخی شبپرهها و سوسکها با تغذیه از جوانه و میوه باعث ریزش و سوراخشدگی میشوند. جمعآوری میوههای آلوده، هرس شاخههای متراکم و تلهگذاری (فرومونی/نوری) فشار آفت را کم میکند. کاربرد Bacillus thuringiensis در مراحل لاروی، گزینهای کمخطر و مؤثر است.
بیماریهای قارچی و پوسیدگیها
پوسیدگی میوه (مانند Botrytis) و لکهبرگیها در رطوبت بالا تشدید میشوند. تهویه مناسب با هرس، آبیاری قطرهای، حذف بقایای آلوده و برداشت بهموقع مهمترین اقدامات پیشگیرانهاند. در شرایط مساعد بیماری، قارچکشهای ثبتشده بهصورت تناوبی و طبق دستور برچسب مصرف شوند.
بیماریهای ریشه و مدیریت خاک
پوسیدگی ریشه (Phytophthora) در خاکهای سنگین و غرقابی شایع است و باعث زردی، پژمردگی و ضعف بوته میشود. زهکشی مناسب، پرهیز از آبیاری بیش از حد و کاشت روی پشته مؤثرترین راهکارها هستند. استفاده از نهال سالم، ضدعفونی ابزار، و در صورت ضرورت تیمارهای مجازِ ضد اُاُمِیستها بهصورت برنامهریزیشده توصیه میشود.
![زغال اخته بوته بلند]()
نحوه تکثیر بلوبری بوتهبلند آمریکایی