لایم بِری

دانستنیهای علمی

لایم بِری یکی از گونه های خانواده مرکبات است و خویشاوندی بسیار نزدیکی با جنس سیتروس دارد.

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

گیاه Triphasia trifolia که با نام رایج «لایم‌بِری» شناخته می‌شود، از خانوادهٔ Rutaceae (سدابیان/مرکبات) است؛ همان خانواده‌ای که جنس‌های Citrus و Murraya را نیز دربر می‌گیرد. این گونه در جنس Triphasia قرار دارد و نام گونهٔ trifolia به برگ‌های سه‌بخشی/سه‌برگچه‌ای آن اشاره می‌کند که یک ویژگی ریخت‌شناختی شاخص در شناسایی آن به شمار می‌آید.

خاستگاه بومی و پراکنش جغرافیایی

خاستگاه طبیعی این گونه در جنوب‌شرقی آسیا گزارش شده و به‌ویژه در نواحی گرمسیریِ پیرامون شبه‌جزیرهٔ مالایا و فیلیپین حضور دارد. پراکنش آن عمدتاً با اقلیم‌های گرم و مرطوب سازگار است و به همین دلیل در برخی مناطق گرمسیری دیگر نیز به‌صورت کشت‌شده یا گاه طبیعی‌شده دیده می‌شود.

زیستگاه و سازگاری‌های اکولوژیک

Triphasia trifolia معمولاً در حاشیه جنگل‌های کم‌ارتفاع، بوته‌زارها و نواحی نیمه‌باز رشد می‌کند. این گیاه به دلیل تعلق به مرکبات، اغلب در زیستگاه‌هایی با دماهای ملایم تا گرم، رطوبت کافی و خاک‌های نسبتاً زهکشی‌شده موفق‌تر است. توانایی شکل‌گیری به‌صورت بوته متراکم، آن را در محیط‌های حاشیه‌ای و نورِ فیلترشده رقابت‌پذیر می‌سازد.

تاریخچه نام‌گذاری و اهمیت علمی

از دیدگاه تاریخی، این گونه در چارچوب مطالعات کلاسیک گیاه‌شناسیِ مناطق گرمسیری معرفی و در فلورهای آسیای جنوب‌شرقی تثبیت شد. اهمیت علمی آن تا حد زیادی به جایگاهش در Rutaceae و مقایسه‌های ریخت‌شناختی/تبارشناختی با سایر مرکبات مربوط است؛ به‌ویژه در بررسی تحول صفات برگ و میوه در این تیره.

خصوصیات - معرفی

خصوصیات گیاهشناسی:

لایم بری درختچه ای خاردار (به ندرت بصورت درختانی کوچک دیده می شود) و همیشه سبز است که تا ارتفاع 3 متر رشد می کند. برگ ها سه برگچه ای که هر برگچه حدود 2 تا 4 سانتیمتر طول و 1.5 تا 2 سانتیمتر نیز پهنا دارد و به رنگ سبز تیره و براق دیده می شود. گل ها به رنگ سفید و دارای 3 گلبرگ به طول 10 تا 13 میلیمتر و عرض 4 میلیمتر است. میوه آن خوراکی، به رنگ قرمز و به قطر 10 تا 15 میلیمتر می باشد. این میوه شبیه میوه های کوچک جنس سیتروس است. میوه ی تازه ی آن گوشتالو بوده و دارای طعمی به یاد ماندنی که کمی مشابه طعم لیموشیرین است، می باشد.

شرایط نگهداری لایم بِری

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز نواحی گرمسیری و مرطوب خاک مورد نياز خاک های متوسط لومی و غنی از نظر مواد غذایی

شرایط محیط رشد:

این درختچه ها مخصوص نواحی گرمسیری و مرطوب بوده و در انواع مختلفی از خاک ها رشد می کنند ولی در خاک هایی با بافت متوسط لومی و غنی از نظر مواد غذایی، با آبیاری منظم، بهترین رشد را دارد. اسیدیته خاک برای این درختچه بهتر است بین 5 تا 6 باشد. لایم بِری برای رشد به آفتاب کامل تا کمی سایه نیاز دارد و نمی تواند در سایه ی کامل رشد خوبی داشته باشد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی:

این درختان بیشتر به دلیل وجود میوه های خوراکی شان کشت می شوند. اما تمام بخش های گیاه معطر هستند. در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان بصورت خودرو نیز رشد می کنند. در برخی نواحی به عنوان علف هرز نیز شناخته می شوند.

استفاده از لایم بِری به عنوان بونسای نیز بسیار رواج دارد.

برگ های آن برای رفع دردهای ناشی از قولنج و بیماری های پوستی کاربرد دارند. همچنین در لوازم آرایشی نیز از اسانس آن استفاده می شود.

ساقه های این گیاه حاوی صمغی است که از آن جهت ایجاد آرامش اعصاب استفاده می گردد.

این گیاه در سراسر دنیا به عنوان گیاهی زینتی، بادشکن و پرچینی نیز به فروش می رسد.

در طب سنتی، میوه های لایم بِری برای درمان سرفه و زخم های گلو استفاده می شوند. ساکنان اقیانوس هند، برگ های تازه ی این گیاه را پس از فشردن، جهت درمان شوره سر استفاده می کنند. همچنین برای درمان سرفه نیز از آن استفاده می گردد.

مقابله به آفات لایم بِری

آفات و بیماری ها:

مطالعات نشان می دهد، درختچه لایم بِری نسبت به بیشتر آفات و بیماری ها مقاوم است.

آفات رایج و نشانه‌ها

در Triphasia trifolia (لایم‌بِری) شته‌ها با تجمع روی سرشاخه‌ها باعث پیچیدگی برگ و ترشح عسلک می‌شوند. شپشک‌های آردآلود و سپردار با لکه‌های پنبه‌ای/سپرمانند روی ساقه و زیر برگ، ضعف عمومی و چسبندگی ایجاد می‌کنند. کنه تارتن با نقاط زرد، کدری برگ و تارهای نازک همراه است. مگس مینوز برگ در برگ‌ها دالان‌های مارپیچی روشن ایجاد می‌کند.

امراض مهم و علائم

پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب در خاک سنگین و آبیاری زیاد) با زردی، پژمردگی و سیاه‌شدن ریشه‌ها دیده می‌شود. لکه‌برگی‌های قارچی با لکه‌های قهوه‌ای و هاله زرد و ریزش برگ بروز می‌کنند. کپک دوده‌ای معمولاً ثانویه و ناشی از عسلک شته/شپشک است و سطح برگ را سیاه می‌کند.

روش‌های مدیریت و مقابله

پایش هفتگی و حذف برگ‌ها/سرشاخه‌های آلوده، شست‌وشوی گیاه با آب و کنترل مورچه‌ها کمک‌کننده است. برای شته و شپشک، استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن ولک/نیم (با پوشش کامل زیر برگ‌ها) و تکرار ۷–۱۰ روزه توصیه می‌شود؛ در آلودگی شدید از حشره‌کش‌های سیستمیک طبق برچسب و با رعایت ایمنی استفاده کنید. برای کنه، افزایش رطوبت محیط، شست‌وشوی برگ و در صورت نیاز کنه‌کش اختصاصی. برای مینوز، جمع‌آوری برگ‌های مین‌دار و تله‌های زرد چسبنده. در بیماری‌های ریشه، کاهش آبیاری، بهبود زهکش و تعویض خاک ضروری است؛ لکه‌برگی‌ها با تهویه بهتر، آبیاری از پایین و قارچ‌کش‌های مسی/مانکوزب طبق برچسب مدیریت می‌شوند.

نحوه تکثیر لایم بِری

تکثیر:

تکثیر این گیاه از طریق بذر صورت می گیرد. بهتر است بذور در فصل بهار در گلخانه های گرم کشت شوند تا بهتر جوانه زده و رشد کنند. زمانیکه نهال های بذری به اندازه ی مشخص رسیدند، می توان آنها را به زمین اصلی منتقل کرد.

با وجود سخت بودن بذور، این بذرها دارای دوره زندگی و قوه نامیه ی کوتاهی هستند و نباید خشک شوند و همچنین برای مدت طولانی نباید در درجه حرارت های پایین قرار گیرند.

اورنج بِری ونک لیموترش پرتقال زینتی