این گیاه با نام علمی Tetradenia riparia و نام مرسوم (Ginger Bush) که به فارسي بوته زنجبیلی ناميده ميشود، گياهي از خانواده Lamiaceae بومي بومی شرق و جنوب آفریقا؛ بهویژه آفریقای جنوبی، زیمبابوه، موزامبیک و تانزانیا، در حاشیه رودخانهها و دامنههای مرطوب مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاکهای لومی تا لومیشنی با زهکشی خوب؛ غنی از مواد آلی؛ مرطوب ولی بدون ماندابی؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 6 تا 7.5)
دانستنیهای علمی
نام علمي
Tetradenia riparia
ردهبندی و نامگذاری
Tetradenia riparia که در فارسی گاهی «بوته زنجبیلی» نامیده میشود، گونهای از تیرهٔ نعناعیان (Lamiaceae) است. این گیاه در جنس Tetradenia قرار دارد که با ساقههای چهارگوش و رایحهٔ معطر شناخته میشود. نام پیشین این گونه Iboza riparia بوده و در منابع قدیمیتر هنوز با همین نام ذکر میشود. صفت گونهای riparia در لاتین بهمعنای «حاشیه رودخانه» است و به زیستگاه طبیعی آن اشاره دارد.
منطقه بومی و پراکنش
این گیاه بومی شرق و جنوب آفریقا است؛ از اتیوپی و کنیا تا تانزانیا، مالاوی، زیمبابوه و آفریقای جنوبی گزارش شده است. بیشترین تنوع و حضور آن در نواحی مرتفع و نیمهگرم آفریقای جنوبی و اسواتینی دیده میشود. در دهههای اخیر، بهدلیل ارزش زینتی و دارویی، به برخی مناطق نیمهگرمسیری دیگر نیز معرفی شده است.
زیستگاه و بومشناسی
Tetradenia riparia معمولاً در حاشیه رودخانهها، شیبهای مرطوب، و درههای مهآلود رشد میکند. این گونه در خاکهای نسبتاً سبک و خوبزهکش با مواد آلی متوسط بهتر رشد میکند. گیاه نیمهنورپسند است و اغلب در حاشیه جنگل یا میانبوتهزارها با نور فیلترشده یافت میشود. گلآذینهای خوشهای و معطر آن حشرات گردهافشان، بهویژه زنبورها و پروانهها، را جذب میکنند و در چرخه گردهافشانی بومی نقش دارند.
تاریخچه شناخت و استفاده علمی
این گونه در سده نوزدهم توسط گیاهشناسان اروپایی در آفریقا جمعآوری و توصیف شد و بهتدریج در هرباریومهای مهم جهان ثبت گردید. گزارشهای قومگیاهشناسی نشان میدهد که جوامع محلی مدتها پیش از توصیف علمی، از این گیاه بهعنوان منبع عطر و در طب سنتی استفاده میکردهاند. در دهههای اخیر، ترکیبات اسانسهای فرار آن (مانند مونوترپنها و سزکوییترپنها) موضوع مطالعات فیتوشیمی و فارماکولوژی قرار گرفته است.
خصوصیات - معرفی
ساقه و عادت رشد
گیاه Tetradenia riparia یک درختچه علفی–چوبی است که معمولاً ۱ تا ۲ متر ارتفاع دارد و در شرایط مناسب تا حدود ۳ متر نیز میرسد. ساقهها چهارگوش، نسبتاً ضخیم و در سنین جوانی سبز مایل به بنفش هستند و با افزایش سن به رنگ قهوهای خاکستری و نیمهچوبی تبدیل میشوند. سطح ساقه کمی کرکدار است و لمس آن حالت مخملی ملایمی دارد. شاخهها بهصورت متقابل از گرهها خارج شده و تاجی باز و نسبتاً گسترده ایجاد میکنند.
برگها
برگها متقابل، نسبتاً بزرگ و معمولاً ۵ تا ۱۲ سانتیمتر طول دارند. پهنک برگ قلبی تا تخممرغیشکل بوده و حاشیهها عمیقاً دندانهدار یا موجدار هستند که به گیاه ظاهری زینتی میبخشند. سطح فوقانی برگ سبز خاکستری تا سبز مایل به نقرهای و سطح زیرین روشنتر و غالباً متراکمتر کرکدار است. رگبرگ میانی برجسته و رگبرگهای فرعی بهصورت مشبک دیده میشوند. برگها معطر بوده و با لمس یا خرد شدن، بوی تند و نافذی آزاد میکنند.
گلآذین و گلها
گلآذینها به صورت خوشههای منشعب و کشیده در انتهای شاخهها تشکیل میشوند و میتوانند تا ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر طول داشته باشند. گلها کوچک، فراوان و معمولاً به رنگ سفید، صورتی کمرنگ یا بنفش کمرنگ هستند و تضاد زیبایی با برگهای خاکستری–سبز ایجاد میکنند. هر گل دارای لوله کوتاه و پرچمهای بیرونزده است که به ظاهر ظریف گل میافزاید. تجمع فراوان گلها بر روی خوشهها گیاه را در زمان گلدهی به صورت ابری رنگارنگ و سبک نشان میدهد.
میوه و سایر ویژگیهای ریختشناسی
میوهها کوچک، خشک و چهارتکه هستند و پس از رسیدن به رنگ قهوهای تیره در میآیند. سیستم ریشهای کمعمق اما منشعب است و به گیاه کمک میکند روی شیبها و حاشیهها استقرار یابد. ترکیب ساقه چهارگوش، برگهای قلبی معطر و خوشههای گل انبوه، شناسایی این گونه را نسبتاً آسان میکند.
شرایط نگهداری بوته زنجبیلی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاکهای لومی تا لومیشنی با زهکشی خوب؛ غنی از مواد آلی؛ مرطوب ولی بدون ماندابی؛ pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود 6 تا 7.5)
|
معرفی کلی شرایط محیطی Tetradenia riparia
Tetradenia riparia که در فارسی گاهی «بوته زنجبیلی» نامیده میشود، گیاهی نیمهچوبی، معطر و آفتابدوست است. این گیاه بومی مناطق نیمهگرم آفریقاست و در فضای باز، بیشتر بهصورت بوتهای چندساله کشت میشود. برای موفقیت در پرورش آن باید شرایط اقلیمی نسبتاً گرم، خاک سبک و زهکشدار و نور کافی تأمین شود.
دما و تحمل سرما
بهترین دامنه دمایی برای رشد رویشی این گیاه حدود ۱۸ تا ۲۸ درجه سانتیگراد است. در دماهای زیر ۱۰ درجه رشد بهطور محسوسی کند میشود و یخبندانهای شدید میتوانند به اندامهای هوایی آسیب برسانند. در مناطق سرد، کشت گلدانی و انتقال به فضای سرپوشیده در زمستان توصیه میشود.
نور و شدت تابش
Tetradenia riparia به نور زیاد و حداقل ۴ تا ۶ ساعت آفتاب مستقیم روزانه نیاز دارد. کاهش نور موجب رشد علفی، کمپشتی بوته و کاهش تولید اسانس میشود. در مناطق بسیار گرم، قرار دادن گیاه در محلی با آفتاب صبح و سایه نسبی بعدازظهر، از تنش گرمایی و سوختگی برگها جلوگیری میکند.
رطوبت، آبیاری و تهویه
رطوبت نسبی ملایم (۴۰ تا ۶۰ درصد) برای این گیاه مناسب است. خاک باید همیشه کمی نمناک ولی نه غرقاب باشد. آبیاری عمیق و با فواصل منظم، همراه با خشک شدن سطحی خاک بین دو آبیاری، بهترین الگو است. تهویه مناسب هوا در گلخانه یا بالکن، خطر بیماریهای قارچی را کاهش میدهد.
جنس خاک و تغذیه
خاک ایدهآل برای Tetradenia riparia، خاکی سبک، غنی از مواد آلی و با زهکش عالی است. ترکیبی از خاک باغچه سبک، کمپوست رسیده و شن یا پرلیت بسیار مناسب است. pH کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۶ تا ۷) ترجیح داده میشود. مصرف دورهای کود دامی کاملاً پوسیده یا کود آلی مایع، بدون افراط در ازت، به حفظ عطر و استحکام ساقهها کمک میکند.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :