شیرتیغک ساحلی

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده گیاه‌شناسی

شیرتیغک ساحلی با نام علمی Sonchus maritimus از تیره Asteraceae (کاسنیان) است که یکی از بزرگ‌ترین خانواده‌های گیاهی گلدار به‌شمار می‌آید. این گونه در جنس Sonchus قرار دارد که شامل چندین گونه علفی یک‌ساله و چندساله با شیرابه سفید (لاتکس) است. ساختار گل‌آذین آن به‌صورت کپه‌ای (Capitulum) بوده و گلچه‌ها همگی زبانه‌ای زردرنگ هستند.

ویژگی‌های مورفولوژیک و سازگاری‌ها

شیرتیغک ساحلی گیاهی علفی، پایا و اغلب با ساقه‌های نسبتاً گوشتی است که می‌تواند تا حدود ۴۰–۸۰ سانتی‌متر رشد کند. برگ‌ها دارای لوب‌ها و حاشیه اغلب خاردار بوده و حاوی مجاری لاتکس هستند. وجود بافت‌های آبدار، کوتیکول ضخیم و سامانه ریشه‌ای گسترده از مهم‌ترین سازگاری‌های این گونه برای زیست در محیط‌های شور و ماسه‌ای ساحلی است.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

Sonchus maritimus گونه‌ای بومی مناطق ساحلی حوضه مدیترانه و سواحل شرقی اقیانوس اطلس است و در برخی نواحی ساحلی اروپا، شمال آفریقا و خاورمیانه گزارش شده است. این گونه عمدتاً در بوم‌سازگان‌های ساحلی، حاشیه شوره‌زارها، تپه‌های ماسه‌ای و حاشیه مصب رودخانه‌های شور می‌روید.

زیستگاه و نقش بوم‌شناختی

شیرتیغک ساحلی به‌عنوان یک هالوفیت نسبی، در خاک‌های شور و نیمه‌شور رشد کرده و به تثبیت تپه‌های ماسه‌ای و کاهش فرسایش بادی کمک می‌کند. گل‌های زرد آن منبع شهد و گرده برای حشرات گرده‌افشان در زیستگاه‌های ساحلی نسبتاً فقیر از نظر تنوع گیاهی هستند و در نتیجه در پویایی جمعیت حشرات نقش دارد.

تاریخچه مطالعه و اهمیت علمی

این گونه از قرن نوزدهم در فلورهای مدیترانه‌ای توصیف و ثبت شده و همواره در مطالعات تاکسونومی جنس Sonchus مورد توجه بوده است. در سال‌های اخیر، شیرتیغک ساحلی به‌عنوان مدلی برای بررسی سازگاری‌های فیزیولوژیک به شوری، خشکی و بادهای ساحلی مطالعه می‌شود و داده‌های آن در برنامه‌های حفاظت از گیاهان ساحلی و بازسازی زیستگاه‌ها کاربرد دارد.

خصوصیات - معرفی

گیاه چندساله به ارتفاع 90 سانتیمتر می باشد.ساقه افراشته، منفرد، شیاردار، بدون انشعاب دارای ریزوم های به شدت رونده و تکثیر شونده می باشد. برگ هایی بی کرک، گاهی با کرک های فرخورده پراکنده روی سطح پشتی، نوک کند یا تیز، برگ های قاعده ای به طول 5 تا 30 و به عرض 0.5 تا 3.5 سانتیمتر، خطی یا مستطیلی خطی، در قاعده باریک شونده، در حاشیه با دندانه های سینوسی واگرا، دندانه اره ای ریز و بدون گوشک می باشد. برگ های ساقه ای طول تا 25 و عرض تا 3 سانتیمتر می باشد. 

شرایط نگهداری شیرتیغک ساحلی

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز 18-20 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز در حاشیه جویبارها

زیستگاه و اقلیم مناسب

Sonchus maritimus (شیرتیغک ساحلی) به‌طور طبیعی در نواحی ساحلی و تالابیِ شورپسند رشد می‌کند و برای محیط‌هایی با تأثیر مه نمکی و بادهای ساحلی سازگار است. بهترین عملکرد این گیاه در زیستگاه‌های باز و نزدیک به آب‌های شور یا لب‌شور دیده می‌شود.

دما و تحمل سرما/گرما

این گونه در اقلیم‌های معتدل تا مدیترانه‌ای بهترین رشد را دارد. بازه دمایی ملایم تا گرم برای رشد رویشی مناسب است و معمولاً نوسان‌های دمایی ساحلی را تحمل می‌کند. یخبندان‌های شدید و طولانی می‌تواند به اندام‌های هوایی آسیب بزند، هرچند در مناطق با زمستان‌های ملایم پایدارتر است.

نور

شیرتیغک ساحلی در شرایط آفتاب کامل بیشترین رشد و تراکم را نشان می‌دهد. سایه‌-روشن را تا حدی تحمل می‌کند، اما در سایه زیاد، کشیدگی ساقه و کاهش گل‌دهی و بذر‌دهی محتمل است.

رطوبت و نیاز آبی

این گیاه با خاک‌های مرطوب تا نیمه‌مرطوب سازگار است و در حاشیه آبراهه‌ها، زمین‌های نمناک و حتی دوره‌های کوتاه آب‌ماندگی بهتر دوام می‌آورد. خشکی طولانی‌مدت، به‌ویژه همراه با گرمای بالا، رشد را محدود می‌کند.

خاک، شوری و زهکشی

خاک‌های لومی تا رسی-لومیِ غنی از مواد آلی برای آن مناسب‌اند، به شرط آنکه رطوبت قابل دسترس حفظ شود. تحمل شوری از ویژگی‌های کلیدی این گونه است و در خاک‌های شور و لب‌شور نیز رشد می‌کند. زهکشی متوسط تا خوب مطلوب است، اما نسبت به سنگینی خاک در صورت وجود رطوبت کافی بردبار است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

از دمکرده ریشه این گیاه برای تصفیه و پاکسازی خون در طب سنتی استفاده می شود. تنظیم کننده اعمال کبد و به ترشح کیسه صفرا کمک می کند. استفاده از دمکرده گل و برگ های این گیاه برای پایین آوردن کلسترول بد خون مفید است. خاصیت ضد سرطانی دارد. نوشیدن و شستن چشم ها با جوشانده این گیاه باعث جلای چشم و تقویت بینایی می گردد. ضد عفونت ادراری و ضد باکتری مجاری ادرار است. 

نحوه تکثیر شیرتیغک ساحلی

بذرها به رنگ قهوه ای تیره متمایل به قرمز تیره به اندازه 3.5 میلیمتر و دارای حاشیه ای است که در هر طرف آن پنج رگه باریک وجود دارد که به طور عرضی، چروکیده هستند. توسط بذر تکثیر می شوند. 

شیرتیغک

آصف السلطنه جعفري گل درشت (پاکوتاه) گل آهار اکیناسه آنگوستی فولیا