دانستنیهای علمی
گیاه شقاقل جویباری گیاهی علفی به ارتفاع حدود یک متر است که متعلق به تیره چتریان (Apiaceae) بوده و بسیار مقاوم به سرما، آفات و بیماری ها است.
بهترین زمان برای مصرف خوراکی ریشه ها در زمان خواب و در فصل زمستان می باشد زیرا در بهار، این ریشه ها چوبی شده و دارای کرک های کوچکی نیز خواهند شد. کمبود رطوبت نیز می تواند ریشه های این گیاه را فیبری و چوبی نماید.
کشت بذرهای آن در بهار و طی ماه های فروردین و اردیبهشت صورت می گیرد. ساقه های سبز آن نیز در فصل زمستان ظاهر خواهند شد. ریشه ها در پاییز و زمستان از خاک خارج شده و برای استفاده خوراکی یا برای کشت در سال بعد و تولید گیاه جدید ذخیره می شوند. ریشه های مستقیم، صاف و بزرگتر و بدون چوب مرکزی (چوبی نشده) برای ذخیره سازی مناسب هستند.
گل های این گیاه نیاز مناسب برای استفاده زنبورهای عسل و پروانه ها می باشند.
ریشه های این گیاه غنی از کربوهیدرات و قند می باشند. مغز چوبی آن خوردنی نیست و بایستی پیش از پختن کنده شود زیرا پس از آن کندنش دشوار است.
![شقاقل جویباری]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های سبک شنی با مواد آلی فراوان
|
ریشه و اندام زیرزمینی
در Sium sisarum اندام خوراکی اصلی مجموعهای از ریشههای متورم و دوکیشکل است که به صورت خوشهای از ناحیه طوقه منشعب میشوند. این ریشهها معمولاً کرم تا سفید مایل به زرد بوده و سطحی نسبتاً صاف با شیارهای طولی ظریف دارند.
ساقه
ساقهها راستقامت و عموماً توخالی یا نیمهتوخالیاند و در طول خود شیارهای ملایم دارند. رنگ ساقه سبز روشن تا سبز مایل به ارغوانی است و بهویژه در گرهها ممکن است پررنگتر دیده شود. شاخهدهی در بخشهای بالایی بیشتر رخ میدهد و گرهها محل خروج برگها و چترهای گلآذین هستند.
برگ
برگها متناوب و مرکباند و به صورت شانهای با چندین برگچه دیده میشوند. برگچهها باریک تا نیزهای، با حاشیه دندانهدار و نوک تیز هستند و سطح آنها سبز براق تا سبز مات است. برگهای پایینی معمولاً بزرگتر و دارای دمبرگ بلندترند، در حالی که برگهای بالایی کوچکتر و کمدمبرگتر میشوند.
گلآذین و گل
گلها به شکل چتر مرکب (ویژگی تیره چتریان) قرار میگیرند. هر چتر از چندین پره تشکیل شده و گلهای کوچک آن معمولاً سفید یا سفید مایل به کرماند. گلها پنج گلبرگ ریز دارند و در مرکز گلآذین، گلها فشردهتر دیده میشوند.
میوه و بذر
میوه از نوع دوفندقه است که پس از رسیدن به دو بخش جدا میشود. میوهها کوچک، بیضوی تا کشیده و غالباً سبز مایل به قهوهای در زمان رسیدگی هستند و رویه آنها رگههای طولی مشخص دارد.
![skirret]()
شرایط محیط رشد
این گیاه خاک های سبک شنی و مرطوب را برای رشد ترجیح می دهد. همچنین این گیاه خاک های غنی و حاصلخیز را با مواد آلی فراوان می پسندد. اما این خاک ها باید سبک باشند. همچنین این گیاه تا زمان توقف رشد گیاه به آبیاری مناسب نیاز دارد تا تولید ریشه های آبدار و مطلوب برای مصرف خوراکی نماید.
این گیاه برای رشد بهتر به نواحی با آفتاب کامل نیاز دارد اما می تواند نواحی سایه دار را نیز تحمل کند. ولی در نواحی با نور کم، تولید ریشه های کوچک با ارزش خوراکی کم می کند.
شقاقل جویباری می تواند گستره وسیعی از دما را تحمل کند اما اگر دمای هوا به مدت طولانی بیش از 32 درجه سانتیگراد (90 درجه فارنهایت) شود، بهتر است کشت گیاه در زیر سایبان (به ویژه) بعدازظهرها صورت گیرد. همچنین می تواند سرمای زمستان را نیز تحمل کند.
اسیدیته خاک برای این گیاه می تواند از خاک های اسیدی تا خنثی متغیر باشد.
![Sium sisarum]()
مقابله به آفات شقاقل جویباری
آفات شقاقل جویباری (Sium sisarum)
مهمترین آفات شقاقل جویباری، آفات ریشهخوار و مکنده شیره گیاهی هستند. نماتدهای ریشه موجب تورم، قهوهای شدن و کاهش رشد ریشههای خوراکی میشوند. لارو برخی حشرات خاکزی مانند کرمسیمی و سفیدبالکهای خاکزی نیز ریشهها را جویده و سبب پوسیدگی ثانویه میگردند. شتهها و تریپسها با مکیدن شیره، برگها را زرد و پیچیده کرده و قدرت فتوسنتز گیاه را کاهش میدهند.
برای مقابله، تناوب زراعی طولانی با گیاهان غیرفرعی چتریان و استفاده از نهال و بذر سالم ضروری است. افزودن مواد آلی رسیده و حفظ تهویه خاک جمعیت آفات خاکزی را کاهش میدهد. استفاده از تلههای زرد چسبنده برای پایش و کاهش جمعیت حشرات بالدار، و تقویت دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها توصیه میشود. در صورت طغیان، کاربرد هدفمند حشرهکشهای کمخطر و سازگار با محیطزیست، طبق توصیه کارشناسی، مجاز است.
بیماریها و روشهای مدیریت
بیماریهای قارچی مانند لکهبرگ و پوسیدگی ریشه در شرایط رطوبت بالا و تهویه ضعیف شایعاند. آبیاری بیش از حد و ماندابی شدن خاک، مهمترین عامل تشدید بیماریهاست. استفاده از بستر کشت با زهکش مناسب، فاصله کاشت کافی و حذف بقایای آلوده پس از برداشت، خطر بیماری را کاهش میدهد.
ضدعفونی بذر، بهکارگیری ارقام مقاوم (در صورت دسترسی) و تناوب با غلات، چرخه بیماری را میشکند. در شرایط آلودگی شدید، مصرف محدود قارچکشهای ثبتشده، همراه با رعایت دوره کارنس، فقط با توصیه متخصص گیاهپزشکی انجام شود.
![شقاقل جویباری]()
نحوه تکثیر شقاقل جویباری
این گیاه می تواند با استفاده از بذر تکثیر شود اما ممکن است با استفاده از تقسیم ریشه نیز ازدیاد یابد.
اگر بذرهای گیاه در دمای 21 درجه سانتیگراد ذخیره شوند می توانند قدرت جوانه زنی خود را حداقل سه سال حفظ کنند. همچنین ذخیره کردن بذور در دمای 10 درجه سانتیگراد نیز می تواند قدرت جوانه زنی آنها را به مدت پنج سال حفظ کند.
ریشههای نشاستهدار این گیاه بهصورت پخته، در سوپها و خوراکها استفاده میشوند و میتوانند بهعنوان منبع انرژی و فیبر غذایی نقش حمایتی در رژیمهای تغذیهای داشته باشند. گاهی برگها و ساقههای جوان نیز در مقادیر کم بهصورت سبزی تازه یا پخته مصرف میشوند و به تأمین ریزمغذیها کمک میکنند.
به دلیل بافت ترد و قابلیت پختپذیری، ریشه شقاقل جویباری در فرآوری غذایی میتواند برای تهیه پوره، کنسرو و محصولات نیمهآماده بهکار رود. همچنین کشت این گیاه در سامانههای حاشیهآب و خاکهای مرطوب، امکان بهرهبرداری اقتصادی محدود برای بازار سبزیجات ریشهای را فراهم میکند.