بیدمشک

دانستنیهای علمی

بیدمِشک درخت یا درختچه ای زینتی از تیره بید است که دارای گل‌ های زرد کمرنگ دم گربه ای می باشد. ارتفاع این درخت به ۹ متر می رسد. بنابراین اندازه آن از بید معمولی کوچک تر ولی سنبله های آن دارای اسانس معطری هستند. گل های آن قبل از برگ ها ظاهر می شوند. اسانسی از این گیاه گرفته می شود بنام عرق بیدمشک، هم برای معطر کردن شربت و هم دارای خواص درمانی می‌باشد.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت مرطوب دماي مورد نياز نیمه خشک خاک مورد نياز خاک های حاصلخیز و عمیق و مرطوب

بیدمشک درخت یا درختچه ای دو پایه و زینتی است. زیر پوست و روی چوب این درخت برجستگی های تیزی وجود دارد. برگ های آن در پایه های نر و ماده متفاوت است. روی برگ، سبز تیره و پشت آن کرکدار و روشن می باشد. برگ های درختان ماده معمولاً بیضی شکل و پهن تر از برگ های درختان ماده است. گل های آن معطر می باشد.

گل های دوپایه ی این گیاه از ژانویه تا فوریه ظاهر می شود. بیدمشک گیاهی دگر گرده افشان است که گرده افشانی آن توسط زنبور عسل صورت می گیرد.

شرایط محیط رشد

این گیاه جهت رشد مطلوب به آب و هوای مرطوب و معتدل، آفتاب کامل تا نیمه سایه و خاک حاصلخیز، عمیق و مرطوب نیاز دارد.

دما

Salix aegyptiaca (بیدمشک) در اقلیم‌های معتدل بهترین رشد را دارد و به‌طور کلی با سرمای زمستان سازگار است. محدوده دمایی خنک تا ملایم، رشد رویشی و کیفیت گل‌آذین‌ها را بهبود می‌دهد. در گرمای شدید و طولانی، به‌ویژه همراه با خشکی خاک، تنش آبی و کاهش رشد رخ می‌دهد.

نور

این گونه در آفتاب کامل تا نیم‌سایه روشن عملکرد مطلوبی دارد. آفتاب مستقیم باعث افزایش رشد و تراکم شاخه‌ها می‌شود، اما در مناطق بسیار گرم، نیم‌سایه در ساعات اوج گرما می‌تواند از سوختگی برگ و افزایش تبخیر جلوگیری کند.

رطوبت و آب

بیدمشک به رطوبت پایدار علاقه‌مند است و در مجاورت آبراهه‌ها و زمین‌های مرطوب بهتر استقرار می‌یابد. خاک باید همواره نمناک باشد، اما ماندابی‌شدن طولانی می‌تواند اکسیژن ریشه را کاهش دهد. در دوره‌های خشک، آبیاری منظم برای جلوگیری از ریزش برگ و کاهش رشد ضروری است.

خاک و اسیدیته (pH)

بهترین خاک برای این گیاه، خاک‌های لومی تا لومی‌رسی با ماده آلی مناسب و زهکشی قابل‌قبول است. pH نزدیک خنثی (حدود 6.5 تا 7.5) معمولاً ایده‌آل است، هرچند تحمل نسبی به کمی اسیدی یا کمی قلیایی دارد. خاک‌های بسیار سبک و کم‌عمق، در صورت کمبود رطوبت، رشد را محدود می‌کنند.

باد و مکان کاشت

کاشت در مکان‌های دارای جریان هوای ملایم مفید است، اما بادهای خشک و گرم می‌توانند تبخیر را افزایش داده و به سرشاخه‌های جوان آسیب بزنند. حاشیه باغ‌ها، کنار منابع آب، و نقاطی با رطوبت خاک پایدار برای کشت بیدمشک مناسب‌تر هستند.

مقابله به آفات بیدمشک

آفات رایج بیدمشک (Salix aegyptiaca)

شته‌ها، کنه‌های تارتن، زنجرک‌ها و لارو برخی پروانه‌ها از آفات مهم بیدمشک هستند. شته‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ و تولید عسلک می‌شوند و رشد دوده‌ای را افزایش می‌دهند. کنه تارتن با لکه‌لکه کردن و زردی برگ، در گرما و خشکی تشدید می‌شود.

مدیریت تلفیقی آفات شامل هرس شاخه‌های شدیداً آلوده، شست‌وشوی اندام‌ها با آب پرفشار برای کاهش شته، حفظ دشمنان طبیعی (کفشدوزک‌ها و بالتوری‌ها) و کاهش تنش خشکی از طریق آبیاری منظم است. در آلودگی‌های شدید، استفاده هدفمند از روغن‌های ولک یا صابون‌های حشره‌کش در زمان فعالیت آفت توصیه می‌شود.

بیماری‌های مهم و نشانه‌ها

زنگ بید (Melampsora spp.) با لکه‌های زرد-نارنجی و پودرینه در سطح زیرین برگ دیده می‌شود و ریزش زودهنگام برگ را به دنبال دارد. سفیدک سطحی و لکه‌برگی‌های قارچی نیز می‌توانند باعث کاهش فتوسنتز و ضعف عمومی شوند. پوسیدگی ریشه در خاک‌های سنگین و غرقابی شایع‌تر است.

کنترل بیماری‌ها با بهبود تهویه تاج (هرس)، جمع‌آوری و امحای برگ‌های آلوده، پرهیز از آبیاری بارانی در عصر، و بهبود زهکش خاک انجام می‌شود. در صورت تکرار شدید زنگ و لکه‌برگی، کاربرد پیشگیرانه قارچ‌کش‌های مجازِ حفاظتی طبق برچسب و در زمان شروع علائم می‌تواند مؤثر باشد.

نحوه تکثیر بیدمشک

تکثیر: بذور بیدمشک قوه ی نامیه بسیار کوتاهی دارند. این بذرها در بهار بصورت سطحی کشت می شوند. علاوه بر کشت بذر، جهت تکثیر بیدمشک می توان از قلمه چوب های بالغ و رشد کرده در فصل جاری یا قلمه چوب نیمه رسیده استفاده کرد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی:

سنبله های بیدمشک دارای اسانس معطر است. اسانس یا عرق بیدمشک علاوه بر خواص درمانی برای معطر کردن شربت ها نیز به کار می‌رود. حکیم بوعلی سینا در کتاب قانون خود در مورد این گیاه اینگونه نوشتند: بیدمشک (بهرامج) از نباتات خوشبو است. مالیدن آب و افشره اش ورم ها را فرومینشاند. شکوفه بیدمشک و بو کردن برگ آن بادهای متراکم سر را درمان میکند. همچنین شکم را روان کند.

از نظر ترکیبات شیمیائی در پوست درخت بید وجود گلیکوزید سالیسین تأیید شده است. به علاوه در پوست این درخت، موم، صمغ، اکسالات و تانن وجود دارد. مصرف گلیکوزید سالیسین در کنترل روماتیسم مفصلی حاد، به صورت دو گرم هر سه تا چهار ساعت، مؤثر است.

اگر ۱ـ۲ قاشق چایخوری عصاره روان سنبله های بید (شاتون ها) را هنگام خواب بخورید در رفع بیخوابی ناشی از ضعف اعصاب و رفع اشکال در عادت ماهیانه دردناک و رفع ناراحتی‌های اعصاب مفید است.

بیدمشک در طب سنتی: از نظر طبیعت، گل بید (شاتون‌های آن) سرد و کمی تر، برگ آن سرد و خشک و میوه آن سرد و تر و کمی قابض است. از نظر خواص، مقوی دماغ و قلب و بازکننده انسداد کبد است. بعضی از انواع سردرد را رفع می‌کند. رفع عطش می کند و معده را تقویت می کند. برای رفع بیماری های گرم نافع است. عرق گل های آن از خوردن خود گل ها مفیدتر است. برگ آن قابض است و عصاره برگ بید مسهل بلغم و صفرا و صرع و تب با لرز و برای بازکردن انسداد کبد و یرقان مفید است. مدر است و برای رفع اختناق رحم و درد مفاصل و نقرس نافع می باشد. قطره آن در گوش برای پاک کردن چرک گوش مفید است. نشستن در دم کرده برگ و شاخه آن برای رفع عفونت های اعضاء تحتانی بدن نافع است. دم کرده برگ آن برای اسهال خونی و خوردن عرق شکوفه آن برای خفقان گرم و تب های گرم نافع است. صمغی که از برگ آن گرفته می شود مقوی دید چشم است. خاکستر چوب آن برای قطع خونریزی و با سرکه برای زگیل و ورم پستان و زخم های مخملک و آبله و ورم های گرم مفید است. مقدار مصرف آن از آب جوشانده یا دم کرده برگ آن ۳۲ ـ ۸۰ گرم با شکر می باشد.

جالینوس طبیعت بیدمشک را سرد و تر می‌داند و عده‌ای سرد و خشک. از نظر خواص عرق بیدمشک را از هر نظر از عرق بید قوی تر می دانند. عرق بیدمشک مقوی دل و دماغ و ملین مزاج است. برای تقویت نیروی جنسی در گرم مزاج ها اثر مفید دارد. بوئیدن گل آن مقوی دماغ و از بین برنده بادها و گازهای غلیظ است. اگر با دم کرده برگ آن غرغره کنند و یا از روغن شکوفه آن به پیشانی بمالند، برای تسکین سردرد گرم مفید است. روغن شکوفه بیدمشک سرد و تر است.

خواص درمانى پوست بیدمشک: پنجاه گرم پوست بیدمشک را در یک لیتر آب جوش دو دقیقه بجوشانید بعد دوازده دقیقه دم کنید و قبل از هر غذا یک فنجان آب آن را بنوشید. رماتیسم را درمان و خارش بدن را تسکین مى دهد. یا اینکه هر روز دو مثقال از خشک پوست بیدمشک را نیمکوب نموده با چهار مثقال شاهتره مخلوط در آب بجوشانید تا به اندازه هفت فنجان آب بماند بعد صاف کنید و آب آن را سه فنجان قبل از صبحانه و دو فنجان قبل از ناهار و دو فنجان قبل از شام بنوشید. تب نوبه یا مالاریا را درمان مى کند.

عوارض جانبی - هشدار

موارد ممنوعیت مصرف: باید توجه داشت که کودکان زیر دو سال، زنان باردار، مادران شیرده، اشخاص با سن کمتر از ۱۶ سال که مبتلا به سرماخوردگی، آنفولانزا یا آبله مرغان هستند و نیز کسانی که مبتلا به زخم های گوارشی، گاستریت و نفخ می باشند، در مصرف این گیاه و فرآورده های آن دقت نمایند.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس بید و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره بید - سالیکاسه و جنس های آن