نام علمي
Rhododendron calendu
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خویشاوندی گیاهشناسی
“Rhododendron calendulaceum” که در فارسی به آزالیای شعلهای معروف است، از خانواده Ericaceae و از جنس Rhododendron است. این خانواده شامل گیاهان اسیدیدوست مانند شیپرد، قرهقات و کاملیا است. جنس Rhododendron بیش از ۱۰۰۰ گونه درختچهای و درختی را در بر میگیرد که بیشتر در زیستبومهای کوهستانی و مرطوب نیمکره شمالی پراکندهاند. آزالیای شعلهای از نظر ریختشناسی به گروه آزالیاهای برگریز تعلق دارد؛ یعنی در زمستان برگهای خود را از دست میدهد.
منطقه بومی و پراکنش طبیعی
زیستگاه طبیعی Rhododendron calendulaceum عمدتاً رشتهکوه آپالاش در شرق آمریکای شمالی است. این گونه در ایالتهایی مانند کارولینای شمالی، تنسی، ویرجینیا و جورجیا یافت میشود. رویشگاه طبیعی آن دامنههای کوهستانی خنک، جنگلهای بلوط–شاهبلوط و حاشیه جنگلهای صنوبر است. این گیاه اغلب در خاکهای اسیدی، غنی از مواد آلی و با زهکش خوب رشد میکند و نسبت به سایه ملایم تا نیمسایه سازگار است.
ویژگیهای زیستگاهی و بومشناختی
آزالیای شعلهای در ارتفاعات متوسط تا نسبتاً بالا میروید و به مه، بارندگی فراوان و رطوبت نسبی بالا وابسته است. گلهای زرد تا نارنجی روشن و شعلهگون آن از منابع شهد مهم برای گردهافشانها، بهویژه پروانهها و زنبورها، به شمار میآید. حضور این گونه در جامعههای گیاهی کوهستانی به افزایش تنوع ساختاری و رنگی پوشش گیاهی در فصل بهار کمک میکند.
تاریخچه کشف و کاربرد در باغبانی
Rhododendron calendulaceum در قرن هجدهم توسط گیاهشناسان اروپایی که در آمریکای شمالی سفر میکردند، توصیف شد. نام گونهای “calendulaceum” به شباهت رنگ گلها با گل همیشهبهار (Calendula) اشاره دارد. از قرن نوزدهم، این گونه بهعنوان یکی از پایههای اصلی برنامههای اصلاح نژادی آزالیا در اروپا و آمریکا به کار رفته است. امروزه فرمهای وحشی آن بهعنوان منبع ژنتیکی مهم برای ایجاد رنگهای درخشان و مقاومت بیشتر در واریتههای باغی مورد توجه پژوهشگران و پرورشدهندگان است.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک اسیدی، لومی و غنی از مواد آلی با زهکشی خوب، مرطوب ولی بدون غرقابی، حساس به آهک، با pH حدود 4.5 تا 6
|
ساقه و ساختار رویشی
ساقههای Rhododendron calendulaceum (آزالیا شعلهای) چوبی، منشعب و بهصورت بوتهای منتشر رشد میکنند. ارتفاع بوته معمولاً بین ۱ تا ۳ متر متغیر است و شاخهها نسبتاً باریک اما محکماند. پوست ساقه در گیاهان جوان صاف و به رنگ قهوهای روشن تا مایل به سبز است و با افزایش سن، رنگ آن تیرهتر و بافت آن کمی پوستهپوسته میشود. آرایش شاخهها اغلب نامنظم اما متراکم است و همین امر به گیاه شکل بوتهای فشرده و زینتی میبخشد.
برگها: شکل، اندازه و بافت
برگهای آزالیا شعلهای خزاندار، ساده و بهصورت متناوب روی ساقه قرار میگیرند. شکل برگها عمدتاً بیضوی تا سرنیزهای است و طول آنها حدود ۴ تا ۱۰ سانتیمتر و عرض آن ۱ تا ۳ سانتیمتر است. سطح برگ در رویه معمولاً سبز متوسط تا سبز تیره و نسبتاً صاف است، در حالی که سطح زیرین ممکن است کمی روشنتر و اندکی کرکدار باشد. حاشیه برگها کامل یا اندکی موجدار است. در پاییز، برگها اغلب به رنگهای زرد، نارنجی یا قرمز ملایم در میآیند که ارزش زینتی گیاه را افزایش میدهد.
گلها: رنگ، شکل و آرایش
ویژگی بارز Rhododendron calendulaceum گلهای درخشان و شعلهگون آن است. گلها بهصورت خوشهای (چتریشکل) در انتهای شاخهها ظاهر میشوند و هر خوشه شامل چندین گل است. هر گل قیفی ـ شیپوری تا لولهای است و معمولاً ۵ لوب (گلبرگ آزاد در انتها) دارد که به شکل ستارهای باز میشوند. قطر گلها حدود ۳ تا ۵ سانتیمتر است. رنگ گلها از زرد طلایی تا نارنجی تند و حتی نارنجی مایل به قرمز متغیر است و اغلب مرکز گل یا نوک لوبها پررنگتر است. پرچمها بلند و بیرونزدهاند و جلوهای ظریف به گل میدهند. شدت رنگ و کنتراست قسمتهای مختلف گل، شباهتی به زبانههای شعله ایجاد میکند که علت نامگذاری «شعلهای» است.
میوه و بذر
میوه بهصورت کپسول کشیده و باریک است که پس از رسیدن، شکافدار شده و بذرهای ریز فراوان آزاد میکند. بذرها قهوهای تا قهوهای تیره و سبک هستند و برای پراکنش بادی مناسباند. هرچند از نظر زینتی کمتر دیده میشوند، وجود کپسولهای خشک روی شاخهها دوره تکاملی چرخه زندگی گیاه را کامل میکند.
شرایط محیط رشد
دمای مناسب برای رشد Rhododendron calendu (آزالیا شعلهای)
آزالیا شعلهای گیاهی خنکپسند است و در دمای ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارد. دمای بالای ۲۵ درجه بهویژه همراه با خشکی هوا میتواند باعث ریزش غنچهها و سوختگی لبه برگها شود. در زمستان تحمل هوای خنک تا حدود ۵ درجه را دارد، اما باید از یخبندان و جریان مستقیم هوای سرد محافظت شود.
رطوبت هوا و آبیاری
این گیاه به رطوبت نسبی بالا (۵۰ تا ۷۰ درصد) نیاز دارد. در محیطهای خشکِ آپارتمان، استفاده از زیرگلدانی سنگریزهدار حاوی آب یا دستگاه بخور سرد توصیه میشود. آبیاری باید منظم و با آب بدون املاح (ترجیحاً آب باران یا آب تصفیهشده) انجام شود؛ خاک همیشه مرطوب بماند اما باتلاقی نشود. خشکی طولانیمدت بستر ریشه، گیاه را به سرعت ضعیف و حساس به آفات میکند.
نور مناسب
آزالیا شعلهای نور زیاد اما غیرمستقیم را ترجیح میدهد. بهترین محل، کنار پنجرههای شرقی یا شمالشرقی با نور فیلترشده است. تابش مستقیم آفتاب ظهر، بهخصوص در تابستان، موجب سوختگی برگها و کوتاه شدن عمر گلها میشود. در فضای باز، کاشت در سایهروشن زیر درختان بلند انتخاب مناسبی است.
خاک و بستر کاشت
این گونه اسیددوست است و به خاکِ سبک، اسیدی و غنی از مواد آلی نیاز دارد. ترکیب خاکبرگ جنگلی یا پیتماس بههمراه پرلیت و کمی شن شسته، زهکشی مناسب و تهویه ریشه را فراهم میکند. pH ایدهآل بین ۴/۵ تا ۵/۵ است؛ آهک و خاکهای قلیایی باعث زردی برگها (کلروز) و کاهش گلدهی میشوند.
جریان هوا و محل استقرار
قرارگیری در مکانی با هوای تازه اما بدون باد مستقیم برای این گیاه ضروری است. از نزدیکی به رادیاتور، کولر و درِ ورودی که جریان شدید هوا دارد خودداری کنید. محیطی آرام، خنک، مرطوب و نیمسایه، پایدارترین شرایط رشد و گلدهی را برای Rhododendron calendu فراهم میکند.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس آزالیا و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره خلنگیان و جنس های آن