دانستنیهای علمی
ردهبندی و ویژگیهای گیاهشناسی
ریواس با نام علمی Rheum ribes از خانوادهٔ Polygonaceae (هفتبندیان) و از جنس Rheum است. این خانواده شامل گیاهان علفی با ساقهٔ توخالی و برگهای معمولاً پهن و رگبرگهای مشخص است. ریواس گیاهی چندساله است که از ریزومهای ضخیم زیرزمینی بازرویش میکند و در بهار برگهای بزرگ، موجدار و گاهاً قلبیشکل تولید میکند. گلآذین به صورت خوشههای متراكم در انتهای ساقهٔ گلدهنده ظاهر میشود و معمولاً رنگی مایل به سبز، زرد یا صورتی کمرنگ دارد.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
مركز تنوع Rheum ribes در ارتفاعات جنوبغربی آسیا قرار دارد. این گونه در كوهستانهای ایران، تركیه، عراق، سوریه و بخشهایی از قفقاز گزارش شده است. در ایران، رویشگاههای طبیعی آن عمدتاً در رشتهكوه زاگرس و نواحی كوهستانی سرد و نیمهخشك قرار دارند.
زیستگاه و بومشناسی
ریواس در ارتفاعات متوسط تا زیاد، معمولاً بین ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ متر از سطح دریا رشد میكند. این گیاه به زمستانهای سرد و تابستانهای خنك علاقهمند است و در خاكهای سنگلاخی، خوب زهكششده و نسبتاً فقیر استقرار مییابد. حضور آن اغلب در شیبهای كوهستانی، دامنههای سنگی و حاشیهٔ برفابها دیده میشود. ریواس با ریشه و ریزوم عمیق خود در پایداری خاك و كاهش فرسایش نقش دارد و برای گردهافشانها در اوایل فصل رشد منبع مهم شهد و گرده است.
تاریخچه و جنبههای علمی
نام جنس Rheum ریشهای كهن در متون یونانی و لاتین دارد و به انواع ریواس دارویی اشاره میكند. استفادهٔ انسان از ریواس در نواحی كوهستانی خاورمیانه قدمتی چندصدساله دارد و در نوشتههای گیاهپزشكان اسلامی–ایرانی به آن اشاره شده است. در سدههای اخیر، تركیبهای فیتوشیمیایی آن مانند آنتراكینونها، اسیدهای فنولی و فلاونوئیدها موضوع پژوهشهای متعددی در گیاهداروشناسی و بومشناسی گیاهی بودهاند.
![ریواس]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
خیلی زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
5-35 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاکهایی عمیق، حاصلخیز، رسی یا لومی-رسی و نسبتا سنگین
|
ریواس گیاهی است که در مناطق سنگلاخی و شیبدار رشد می کند. این گیاه علفی و بسیار ستبر است. برگهای آن به رنگ سبز- قرمز و با دمبرگ بلندی است. ریزوم آن چندساله و ضخیم است. گلهای آن کوچک و زرد رنگ بوده و دمگل آن نیز خوراکی است. میوه بیضی تا گرد است و دارای دانه هایی قهوه ای و بالدار است.
ترکیبات عمده در ریواس عبارتند از: anthraquinones chrysophanol، parietin، emodin، فلاونوئیدهای quercetin، fisetin، quercetin 3-0-rhamnoside، quercetin 3-0-galactoside و quercetin 3-0-rutinoside.
![Syrian rhubarb]()
شرایط محیط رشد
ریواس به خاکهایی عمیق، حاصلخیز، رسی یا لومی-رسی و نسبتا سنگین نیاز دارد. این خاکها باید غنی از هوموس و با زهکش مناسب باشد. ریواس برای رشد به نور کامل آفتاب نیاز دارد. برگها در دمای پائین صورتی و یا قرمز و در دماهای بالا بیش از 30 درجه سانتیگراد سبز تیره میباشد.
![Rheum ribes]()
مقابله به آفات ريواس
از آفات مهم ریواس پروانه ها و بیدها هستند.
آفات رایج ریواس (Rheum ribes) و مدیریت آنها
در زیستگاههای طبیعی و همچنین در کشت محدود، ریواس میتواند درگیر شتهها (Aphids)، تریپسها و گاهی لارو برخی پروانهها شود که با تغذیه از برگ، موجب پیچیدگی، زردی و کاهش رشد میشوند. پایش منظم پشت برگها و حذف بخشهای بهشدت آلوده، اولین گام کنترل است. در مدیریت غیرشیمیایی، شستوشوی بوته با آب، استفاده از صابون حشرهکش یا روغنهای باغبانی و تقویت دشمنان طبیعی (مثل کفشدوزکها) توصیه میشود. در صورت طغیان، بهکارگیری حشرهکشهای کمخطر و انتخابی با رعایت دوره کارنس و دستور برچسب ضروری است.
امراض مهم و روشهای پیشگیری/کنترل
مهمترین بیماریهای گزارششده برای گونههای Rheum شامل پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب در اثر قارچهای خاکزاد مانند Pythium/Phytophthora در خاکهای سنگین و غرقابی) و لکهبرگیهای قارچی است. علائم معمول شامل پژمردگی، سیاهشدن طوقه، و لکههای قهوهای روی برگهاست. کلید اصلی کنترل، پیشگیری از رطوبت ماندگار و بهبود زهکشی است. استفاده از خاک سبک، آبیاری منظم ولی بدون غرقاب، تناوب زراعی، حذف بقایای آلوده و ضدعفونی ابزار برش کمککننده است. در شرایط مساعد بیماری، کاربرد قارچکشهای ثبتشده و مجاز (مطابق برچسب) میتواند بهصورت تکمیلی استفاده شود.
![ریواس]()
نحوه تکثیر ريواس
بهترین روش تکثیر ریواس کشت بذر در پاییز و در گلخانه است. در بهار نیز می توان بذرها را در شاسی های سرد کشت کرد. وقتی اندازه گیاه به حدی رسید که در هنگام جابجایی دچار آسیب نمی شد می توان آن را به زمین اصلی منتقل کرد. تقسیم ریشه با استفاده از یک چاقوی تیز در اوایل بهار یا پاییز نیز یکی دیگر از راه های تکثیر ریواس است.
![Syrian rhubarb]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
در بسیاری از کشورها دمبرگ، دمگل، برگها و ساقه ریواس به صورت خام و یا پخته در تهیه غذاها مصرف می شود.
ریواس دارای مقادیر بالایی ویتامین A، B و C است. از ریشه آن به صورت سنتی برای درمان دیابت، هموروئید، زخم معده و اسهال استفاده می شود. از ریواس به عنوان گیاهی اشتهاآور نیز استفاده می شود. ساقه و ریشه خشک شده ریواس به صورت سنتی برای درمان کمخونی، بی اشتهایی، ضعف، اضطراب، افسردگی و دیابت استفاده می شود. در طب سنتی ایرانی از ریواس به عنوان آرامبخش و بهبود حالات روحی استفاده می شود.
در یک مطالعه نشان داده شد که عصاره بدست آمده از برگهای ریواس به صورت معنیداری خاصیت ضدباکتریایی دارد.
![معرفی گیاهان - ریواس]()
عوارض جانبی - هشدار
برگهای ریواس دارای مقادیر بالایی اگزالیک اسید است و نباید به مقدار زیاد مصرف شود. اگزالیک اسید می تواند کلسیم بدن را جذب کرده و سبب اختلالاتی در بدن شود. افراد مبتلا به رماتیسم، آرتروز، نقرس و سنگ کلیه نباید از ریواس استفاده کنند.
![currant-fruited rhubarb، rhubarb-currant، warted-leaved rhubarb، warty-leaved rhubarb،]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس ریواس و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره علف هفت بند - هفتبند و جنس های آن