این گیاه با نام علمی Protea grandiceps و نام مرسوم (Blackbeard Protea) که به فارسي پروتئا ریشسیاه ناميده ميشود، گياهي از خانواده Proteaceae بومي بومی آفریقای جنوبی؛ بهویژه ناحیه فینبوس در استان کیپ غربی، در دامنههای کوهستانی با اقلیم مدیترانهای و زمستانهای مرطوب رشد میکند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک بسیار سبک شنی تا شنیسنگلاخی با زهکشی عالی؛ بسیار حساس به فسفر؛ نیازمند خاک اسیدی؛ pH حدود 5 تا 6.5
دانستنیهای علمی
نام علمي
Protea grandiceps
نام لاتين
Blackbeard Protea
ردهبندی و خانواده
Protea grandiceps که در فارسی به «پروتئا ریشسیاه» شناخته میشود، به خانواده Proteaceae تعلق دارد؛ خانوادهای قدیمی و عمدتاً بومی نیمکره جنوبی. این خانواده شامل گونههایی است که بهشدت با خاکهای فقیر از نظر فسفر سازگار شدهاند. جنس Protea یکی از جنسهای شاخص این تیره است و با بیش از ۱۰۰ گونه، تنوع ریختشناسی و بومشناختی چشمگیری دارد.
جنس Protea و ویژگیهای شاخص
جنس Protea بهدلیل ساختارهای گلآذین پیچیده و تنوع رنگی، از نظر گیاهشناسی و باغبانی اهمیت ویژهای دارد. گلآذینهای پروتئا در واقع خوشهای متراکم از گلهای کوچک روی نهنج مخروطیشکل هستند که توسط براکتههای رنگین احاطه میشوند. گونه grandiceps با براکتههای اغلب قرمز تا صورتی و کرک تیرهرنگ نزدیک قاعده گلآذین شناخته میشود.
منطقه بومی و زیستگاه طبیعی
پروتئا ریشسیاه بومی رشتهکوههای جنوبغربی آفریقای جنوبی، بهویژه استان کیپ غربی است. این گیاه بخشی از پوشش گیاهی معروف به «فینبوس» (Fynbos) است که یکی از غنیترین مناطق فلوریستی جهان بهشمار میآید. فینبوس با خاکهای شنی اسیدی، فقیر از نظر مواد غذایی و رژیم آتشسوزیهای دورهای شناخته میشود. P. grandiceps معمولاً در دامنههای کوهستانی، شیبهای آفتابگیر و ارتفاعات متوسط تا نسبتاً بلند رویش دارد.
تاریخچه علمی و کشف
جنس Protea نخستینبار در سده هجدهم توسط گیاهشناس سوئدی «کارل لینه» نامگذاری شد و نام آن به «پروتئوس» خدای چندچهره اسطورههای یونانی اشاره دارد؛ این نامگذاری بهعلت تنوع استثنایی فرم و رنگ در این جنس صورت گرفت. گونه grandiceps در جریان اکتشافات گیاهشناسی دوران استعمار در کیپ توصیف شد و بهتدریج در قرن نوزدهم وارد باغهای گیاهشناسی اروپا شد، هرچند کشت آن بهدلیل نیازهای اکولوژیک خاص، همواره چالشبرانگیز بوده است.
خصوصیات - معرفی
ریختشناسی کلی
Protea grandiceps گیاهی درختچهای همیشهسبز از تیرهٔ Proteaceae است که معمولاً بین ۱ تا ۲ متر ارتفاع میگیرد. ع habit آن بوتهای متراکم و نسبتاً گسترده است و در سنین بالا ظاهری گنبدی پیدا میکند. سیستم ریشهای عمیق و گسترده دارد که با خاکهای شنی و کممواد غذایی سازگار است.
ساقه و شاخهها
ساقهها چوبی، نسبتاً ضخیم و به رنگ قهوهای تا خاکستری متمایلبه قهوهای هستند. پوست ساقه با افزایش سن ترکدار و کمی فلسمانند میشود. شاخهها کوتاهگره، محکم و اغلب کمی خمیدهاند و آرایش شاخهها بهگونهای است که گلآذینهای درشت در انتهای شاخهها بهخوبی نمایان میشوند.
برگها
برگها ساده، بدون بریدگی و نسبتاً ضخیماند و بافتی چرمی (کوریاسه) دارند. شکل برگها عمدتاً واژتخممرغی تا بیضوی کشیده است؛ طول آنها حدود ۴ تا ۹ سانتیمتر و عرض آنها ۲ تا ۵ سانتیمتر گزارش شده است. رنگ برگها سبز متمایل به آبی تا سبز خاکستری بوده و سطح آنها اندکی براق است. حاشیه برگها صاف و اندکی برگشته به سمت پایین است و دمبرگها کوتاه و نامحسوس هستند.
گلآذین و براکتهها
Protea grandiceps دارای گلآذین رأسی و کپهای بزرگ است که در رأس شاخههای انتهایی تشکیل میشود. قطر گلآذین معمولاً ۸ تا ۱۲ سانتیمتر است و فرم آن نیمکروی تا فنجانی شکل است. براکتههای بیرونی ضخیم، چرمی و به رنگ قرمز مایل به صورتی تا قرمز تیره با نوک تیرهتر (گاهی تقریباً سیاه) هستند. سطح براکتهها میتواند کمی کرکدار باشد و در قاعده رنگ سبز مایل به قهوهای نشان دهند.
گلها و اجزای زایشی
گلهای حقیقی کوچک، فراوان و درون گلآذین متراکم قرار گرفتهاند. هر گل لولهایشکل است و پرچمها به لولهٔ گل پیوستهاند. رنگ گلها از صورتی روشن تا قرمز تیره متغیر است. میله و خامهٔ بلند گلها هنگام باز شدن از براکتهها بیرون زده و به گلآذین ظاهری پرپشت و برسمانند میدهند. میوهها فندقههای کوچک و خشک هستند که درون گلآذین باقی میمانند.
شرایط نگهداری پروتئا ریشسیاه
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک بسیار سبک شنی تا شنیسنگلاخی با زهکشی عالی؛ بسیار حساس به فسفر؛ نیازمند خاک اسیدی؛ pH حدود 5 تا 6.5
|
دمــا و رطوبت مناسب برای پروتئا ریشسیاه
پروتئا ریشسیاه گیاهی بومی مناطق مدیترانهای آفریقای جنوبی است و به آبوهوای معتدل تا گرم نیاز دارد. دامنه دمای مناسب بین ۱۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است و در برابر سرمای زیر ۲- درجه حساس میباشد. رطوبت نسبی بهتر است متوسط و متعادل باشد؛ رطوبت بسیار بالا همراه با تهویه ضعیف خطر بیماریهای قارچی را افزایش میدهد. در مناطق مرطوب، تأمین گردش هوای کافی برای کاهش ماندگاری قطرات آب روی برگها ضروری است.
نور و محل استقرار
پروتئا ریشسیاه به نور فراوان و مستقیم نیاز دارد و در صورت کمبود نور، رشد و گلدهی آن بهشدت کاهش مییابد. بهترین محل، فضای باز آفتابگیر با حداقل ۶ ساعت آفتاب مستقیم در روز است. در مناطق بسیار گرم، سایهروشن ملایم در بعدازظهر از سوختگی نوک برگها جلوگیری میکند. کاشت در دامنههای باز، تپههای کمشیب یا باغهای شیبدار به بهبود زهکش و دریافت نور کمک میکند.
خاک و زهکش
این گونه به خاکهای بسیار سبک، شنی تا شنیلومی با زهکشی عالی نیاز دارد. ایستابی و ماندن آب پای ریشه، مهمترین عامل خشکیدگی و مرگ گیاه است. اسیدیته خاک باید کمی اسیدی تا خنثی (حدود ۵٫۵ تا ۶٫۵) باشد و از خاکهای سنگین رسی و بسیار آهکی باید پرهیز کرد. افزودن ماسه درشت، پرلیت یا پوکه معدنی برای افزایش تخلخل و خروج سریع آب توصیه میشود.
آبیاری و تغذیه
پس از استقرار، پروتئا ریشسیاه نسبتاً مقاوم به خشکی است و آبیاری باید عمیق اما با فاصله انجام شود. آبیاری سبک و مکرر موجب سطحی شدن ریشهها و حساسیت به تنش میشود. این گیاه به فسفر زیاد حساس است و کوددهی باید بسیار ملایم، با کودهای کمفسفر و آلی پوسیده شده صورت گیرد. از مصرف کودهای شیمیایی متراکم و آبیاری همراه با آبهای بسیار سخت و آهکی خودداری شود.
منابع :
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
گياهان ديگر از همين خانواده :