پلاتونیا (باکوری)

دانستنیهای علمی

پلاتونیا گونه ای از جنس Platonia است. این درخت از خانواده کلازیاسه و بومی آمریکای جنوبی (جنگل های مرطوب برزیل، پاراگوئه، بخش هایی از کلمبیا و شمال شرق گویانا، بویژه در جنگل های بارانی آمازون) می باشد.

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز نواحی گرمسیری خاک مورد نياز زمین های پست و مرطوب

خصوصیات گیاهشناسی:

پلاتونیا درختی خزاندار و گرمسیری و مخصوص آب و هوای خشک است. حدود 25 تا 40 متر ارتفاع رشد می کند. این درخت دارای یک تاج هرمی شکل و مقدار زیادی شیرابه ی زردرنگ در پوست خود می باشد.

برگ ها متقابل، ساده، کشیده تا بیضی شکل، با 8 تا 15 سانتیمتر طول، به رنگ سبز تیره و براق، دارای حاشیه ای موجدار و ساختاری چرمی می باشد.

گل ها 5 تا 7 سانتیمتر طول داشته و به رنگ صورتی و دارای 5 گلبرگ و تعدادی پرچم می باشد.

میوه گرد تا تخم مرغی شکل بوده و 7 تا 14 سانتیمتر طول دارد. این میوه ها دارای پوستی نازک و زردرنگ است. میوه ی آن شباهت زیادی به پاپایا دارد. پوست آن در اثر فشرده شدن، شیرابه ای زرد رنگ ترشح می کند. پالپ میوه سفیدرنگ و معطر است و مزه ای ترش و شیرین دارد. هر میوه دارای 3 تا پنج بذر است.

گرده افشانی گل های این گیاه توسط پرندگان صورت می گیرد. یکی از این گرده افشان ها طوطی شکم سفید است.

شرایط محیط رشد

شرایط محیط رشد:

پلاتونیا (باکوری) در زمین های پست، مرطوب و نواحی گرمسیری رشد بهتری دارد.

دما و دامنه تحمل

Platonia insignis (باکوری) یک درخت گرمسیری است و در اقلیم‌های گرم و یکنواخت بهترین رشد را دارد. دمای مطلوب معمولاً حدود 22 تا 30 درجه سانتی‌گراد است و کاهش طولانی‌مدت دما به زیر 15 درجه می‌تواند رشد را کند کرده و به بافت‌های جوان آسیب بزند. یخبندان برای این گونه مناسب نیست و در مناطق با خطر سرمای ناگهانی باید از کاشت در فضای باز پرهیز شود.

رطوبت و بارندگی

این گیاه به رطوبت نسبی متوسط تا بالا و دسترسی منظم به آب نیاز دارد. بارندگی سالانه بالا و توزیع مناسب آن در طول سال، شرایط ایده‌آل برای استقرار و رشد است؛ با این حال، در دوره‌های خشک، آبیاری تکمیلی به‌ویژه برای نهال‌ها اهمیت دارد. در عین نیاز به آب، ماندابی شدن طولانی می‌تواند به ریشه‌ها آسیب برساند.

نور و سایه‌پسندی

باکوری در مرحله نهالی از سایه ملایم سود می‌برد و در طبیعت غالباً زیر تاج پوشش جنگل استقرار می‌یابد. برای رشد رویشی و میوه‌دهی در سنین بالاتر، نور زیاد تا آفتاب کامل مناسب‌تر است، ولی در مناطق بسیار گرم، محافظت از نهال در برابر آفتاب تند ظهر می‌تواند تنش را کاهش دهد.

خاک، زهکشی و تغذیه

بهترین بستر، خاک‌های عمیق و حاصلخیز با مواد آلی بالا و زهکشی مناسب است. بافت لومی تا لومی‌رسی معمولاً عملکرد خوبی دارد، اما خاک‌های بسیار سنگین با زهکشی ضعیف مستعد پوسیدگی ریشه‌اند. pH کمی اسیدی تا نزدیک خنثی (حدود 5.5 تا 7) برای جذب بهتر عناصر غذایی توصیه می‌شود و افزودن کمپوست/مالچ آلی به پایداری رطوبت و بهبود ساختمان خاک کمک می‌کند.

مقابله به آفات پلاتونیا (باکوری)

آفات رایج پلاتونیا (Platonia insignis)

در کشت پلاتونیا، آفات مکنده مانند شته‌ها و شپشک‌های آردآلود با تغذیه از شیره گیاهی باعث زردی برگ، ضعف عمومی و ترشح عسلک می‌شوند که رشد کپک دوده‌ای را تشدید می‌کند. همچنین مگس‌های میوه و لاروهای میوه‌خوار می‌توانند با سوراخ‌کردن میوه، فساد و ریزش زودرس ایجاد کنند. برای کنترل، پایش هفتگی، حذف شاخه‌های آلوده، شست‌وشوی جمعیت‌های سبک با آب پرفشار و استفاده از صابون‌های حشره‌کش/روغن‌های باغبانی در زمان مناسب توصیه می‌شود.

بیماری‌های مهم و نشانه‌ها

بیماری‌های قارچی مانند لکه‌برگی و آنتراکنوز معمولاً به صورت لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه، سوختگی حاشیه برگ و آسیب به گل و میوه ظاهر می‌شوند. در شرایط رطوبت بالا، پوسیدگی‌های میوه و طوقه نیز می‌تواند رخ دهد و با نرم‌شدن بافت‌ها، بوی نامطبوع و کاهش کیفیت محصول همراه است. بروز بیماری اغلب با تهویه ضعیف تاج و باقی‌ماندن بقایای آلوده تشدید می‌شود.

روش‌های پیشگیری و مقابله

بهداشت باغ (جمع‌آوری و نابودی میوه‌ها و برگ‌های آلوده)، هرس برای افزایش گردش هوا، و مدیریت آبیاری برای جلوگیری از ماندابی شدن خاک، پایه کنترل بیماری‌هاست. در صورت نیاز، استفاده هدفمند از قارچ‌کش‌های مجاز (مانند ترکیبات مسی یا سایر گزینه‌های ثبت‌شده محلی) در شروع علائم و تکرار بر اساس بارندگی انجام شود. برای آفات میوه، تله‌گذاری و جمع‌آوری میوه‌های آلوده همراه با پوشش‌دهی به‌موقع می‌تواند فشار آفت را کاهش دهد.

نحوه تکثیر پلاتونیا (باکوری)

تکثیر:

تکثیر پلاتونیا از طریق کشت بذر میوه های تازه برداشت شده انجام می شود.

تولیدمثل Platonia insignis در طبیعت

پلاتونیا (باکوری) در جنگل‌های آمازون عمدتاً از طریق تولیدمثل جنسی با بذر تکثیر می‌شود. گل‌ها معمولاً توسط حشرات گرده‌افشان، به‌ویژه زنبورها، گرده‌افشانی می‌شوند و پس از تشکیل میوه‌های بزرگ، بذرها درون پالپ خوراکی قرار می‌گیرند. پراکنش بذر بیشتر با جانوران میوه‌خوار (مانند پستانداران و پرندگان) انجام می‌شود که با خوردن میوه و دفع بذر، به استقرار گیاهچه‌ها کمک می‌کنند. جوانه‌زنی معمولاً در بسترهای گرم و مرطوب و در خاک‌های عمیق رخ می‌دهد و استقرار اولیه به رطوبت پایدار وابسته است.

تکثیر در خانه (روش‌های عملی)

رایج‌ترین روش، کاشت بذر تازه است؛ بذرهای کهنه افت جوانه‌زنی دارند. پالپ را کاملاً جدا کنید، بذر را ۱۲–۲۴ ساعت در آب ولرم بخیسانید و در بستر سبک و ضدعفونی‌شده (ترکیب کوکوپیت/پرلیت یا خاک‌برگ/ماسه) در عمق حدود ۲–۳ سانتی‌متر بکارید. دما را ۲۵–۳۰°C و رطوبت را بالا نگه دارید و نور را غیرمستقیم فراهم کنید؛ آبیاری باید یکنواخت و بدون غرقابی باشد.

برای حفظ صفات درخت مادری، تکثیر رویشی مانند پیوند (به‌ویژه پیوند جانبی یا اسکنه روی پایه هم‌گونه) در نهالستان‌ها استفاده می‌شود؛ در خانه نیز با تهیه پایه سالم و ابزار تمیز امکان‌پذیر است، اما نیاز به مهارت دارد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی:

کشت پلاتونیا (باکوری) به خاطر میوه هایش انجام می شود. این میوه ها به عنوان ادویه یا چاشنی یا نوشیدنی استفاده می شود. این میوه حاوی بالاترین میزان فسفر، آهن و ویتامین C می باشد. روغن قهوه ای رنگ بذرها به عنوان داروهای خانگی (درمان بیماری های پوستی) استفاده می گردد. چوب مایل به زرد آن نیز به عنوان اَلوار کاربرد دارد.

پلاتونیا یک منبع غنی و طبیعی از تری اکسیژنات گزانتون ها است. شیرابه ی این گیاه نیز حاوی رِزینوتول است.

پالپ میوه های پلاتونیا بصورت خام خورده و مصرف می شود. اما بیشتر به شکل شربت ها، بستنی ها، مارمالاد و ژله کاربرد استفاده می گردند.

در 100 گرم میوه خوراکی این گیاه حدود 105 کالری، 72.3 گرم آب، 1.9 گرم پروتئین، 2 گرم لیپید، 22.8 گرم گلیسریدها، 7.4 گرم فیبر، 1 گرم خاکستر، 20 میلیگرم کلسیم، 36 میلیگرم فسفر، 2.2 میلیگرم آهن، 0.04 میلیگرم ویتامین ب، 0.5 میلیگرم نیاسین، 33 میلیگرم اسکوربیک اسید، 316 میلیگرم لیسین، 178 میلیگرم متیونین، 219 میلیگرم ترئولین و 57 میلیگرم تریپتوفان وجود دارد.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره کلازیاسه و جنس های آن