نام علمي
Physalis philadelphica
دانستنیهای علمی
توماتیلو (tomatillo) یک میوه گرد شبیه گوجه فرنگی است که توسط پوشش ظریفی احاطه شده است. توماتیلو ماده غذایی اصلی در غذاهای سبز مکزیکی است که طعمی شبیه لیموترش دارد. توماتیلو یک میوه خوش طعم است و در اوایل تابستان می رسد و به نظر می رسد میلیون ها میوه توماتیلو از شاخه های آن آویزان است . عطر و طعم توماتیلو بسیار عالی و منحصر به فرد می باشد. توماتیلو بومی مکزیک است و از سبزیجات بسیار قدیمی است. فیسالیس ایگزوکارپا (Physalis ixocarpa) یکی از انواع توماتیلو است که 3 تا 5 سانتی متر قطر دارد و میوه آن ترش سبز رنگ است و میوه رسیده آن زرد کم رنگ است. فیسالیس philadelphica میوه های شیرین تر با رنگ بنفش تولید می کند. این میوه یکی از میوه های عمومی و مرسوم در مکزیک است.
توماتیلو یک میوه ایده آل برای شروع باغبانی است و به ندرت دچار بیماری و آفات می شود. پوشش میوه ها باعث می شود که توماتیلو از آفتاب سوختگی محافظت شود و به دلیل فاصله ای که از زمین دارد، دور از دسترس حلزون ها می باشد. میوه توماتیلو به سنگینی گوجه فرنگی نیست و سایز آن از گوجه فرنگی کمی کوچکتر است و فروش بهتری دارد و به نظر می رسد که فروش توماتیلو یک شغل پر درآمد باشد.
توماتیلو مانند گوجه فرنگی یک میوه خود گرده افشان است، برای این که گل های توماتیلو به میوه تبدیل شوند باید حداقل 2 بوته توماتیلو در یک مکان کاشته شود. در غیر این صورت بسیاری از گل ها از بین می روند و هیچ میوه ای به وجود نمی آید.
![توماتیلو]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
گرم و نیمه گرم
خاک مورد نياز
خاک های غنی با زهکش مناسب
|
ساقه
ساقهٔ Physalis philadelphica علفی و نسبتاً شکننده است و معمولاً بهصورت ایستاده تا نیمهخوابیده رشد میکند. مقطع ساقه اغلب گرد تا کمی زاویهدار بوده و رنگ آن از سبز روشن تا سبز متمایل به ارغوانی متغیر است. سطح ساقه میتواند کرکدار و زبر باشد و انشعابات جانبی فراوان، به گیاه ظاهر بوتهای میدهد.
برگ
برگها ساده و دارای دمبرگ هستند و بهطور معمول بهصورت متناوب روی ساقه قرار میگیرند. پهنک برگ اغلب تخممرغی تا بیضوی با نوک نسبتاً تیز است و اندازهٔ آن میتواند از چند سانتیمتر تا حدود ۱۰–۱۵ سانتیمتر تغییر کند. حاشیه برگها معمولاً موجدار تا دندانهدار است و سطح برگ ممکن است کرکهای کوتاه داشته باشد؛ رنگ برگها سبز متوسط تا سبز تیره است.
گل
گلها منفرد و معمولاً در زاویهٔ برگها ظاهر میشوند. جام گل پنجلوبه و به رنگ زرد روشن تا زرد مایل به کرم است و غالباً در قاعدهٔ گلبرگها لکههای تیرهٔ قهوهای یا ارغوانی دیده میشود. پرچمها زرد و برجستهاند و شکل کلی گل، قیفی-چرخمانند به نظر میرسد.
کاسهٔ متورم (پوستهٔ کاغذی)
پس از گلدهی، کاسهٔ گل رشد کرده و بهصورت یک پوشش بادکنکی و کاغذی پیرامون میوه درمیآید. این پوشش معمولاً سبز است و با رسیدگی میتواند به سبز کمرنگ یا زردفام تغییر کند؛ رگبرگهای آن کاملاً مشخص هستند.
میوه و بذر
میوه یک ستهٔ گرد تا کمی پهن است و معمولاً ۲–۵ سانتیمتر قطر دارد. رنگ میوه از سبز روشن تا سبز مایل به زرد (و در برخی تیپها ارغوانی) متغیر است و پوست آن صاف و براق است. بذرها ریز، تخت و کرمرنگ بوده و در پالپ آبدار قرار دارند.
![tomatillo]()
شرایط محیط رشد
برای کاشت توماتیلو یک نقطقه کاملا آفتابی با خاک نسبتاً غنی و زهکشی خوب انتخاب کنید. تغذیه توماتیلو از گوجه فرنگی کمتر است ولی از گوجه فرنگی با دوام تر می باشد. توماتیلو در خاک های خشک با زهکشی ضعیف رشد خوبی نخواهد داشت. قبل از کاشت توماتیلو خاک را با کمپوست مخلوط کنید و خاک را به خوبی زیر و رو کنید تا به زهکشی خاک بهبود ببخشید. خاک های رسی و لومی برای کاشت توماتیلو مناسب تر هستند.
توماتیلو شدیداً پر بار است و بدون توقف تا زمان شروع سرما میوه تولید می کند. برای حفظ رطوبت خاک 5 تا 7 سانتی متر به خاک کود گیاهی بدهید. تحمل توماتیلو در برابر خشکی در حد متوسط است و به میزان یک تا دو اینچ آب در هفته نیاز دارد.
![Physalis philadelphica]()
مقابله به آفات توماتیلو
آفات رایج توماتیلو (Physalis philadelphica)
شتهها (Aphids) و سفیدبالکها با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ، کاهش رشد و انتقال ویروسها میشوند؛ کنترل با کارت زرد چسبنده، شستوشوی برگها، رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک و در صورت طغیان، محلولپاشی صابون حشرهکش یا روغن نیم انجام میشود.
کرم میوه گوجهفرنگی/کرم بلال (Helicoverpa spp.) و برگخوارها با سوراخکردن میوه و تغذیه از برگ خسارت مستقیم ایجاد میکنند؛ جمعآوری میوههای آلوده، حذف علفهای هرز میزبان و استفاده هدفمند از Bacillus thuringiensis (Bt) یا اسپینوساد مؤثر است.
کنه تارتن (Tetranychus urticae) در هوای گرم و خشک با ایجاد لکههای زرد و تار روی برگها شدت میگیرد؛ افزایش رطوبت موضعی، آبیاری منظم، حذف برگهای شدیداً آلوده و کاربرد کنهکشهای کمخطر در صورت نیاز توصیه میشود.
بیماریهای مهم و مدیریت
پوسیدگی طوقه و ریشه (Phytophthora/Pythium) با پژمردگی ناگهانی و سیاهشدن طوقه همراه است؛ زهکشی مناسب، آبیاری قطرهای، پرهیز از ماندابی شدن و تناوب ۳–۴ ساله با گیاهان غیرسولاناسه کلیدی است.
سفیدک پودری و لکهبرگیهای قارچی با پوشش سفید یا لکههای قهوهای موجب کاهش فتوسنتز میشوند؛ تهویه بوتهها با هرس سبک، آبیاری پای بوته، حذف بقایا و در صورت لزوم، قارچکشهای مجاز مانند گوگرد/بیکربنات پتاسیم بهصورت پیشگیرانه بهکار رود.
ویروسهای موزاییک (مانند TMV/CMV) باعث موزاییک و بدشکلی میشوند؛ استفاده از نشای سالم، ضدعفونی ابزار، کنترل شتهها و حذف سریع بوتههای آلوده ضروری است.
![توماتیلو]()
نحوه تکثیر توماتیلو
شش تا هشت هفته قبل از آخرین یخبندان منطقه، توماتیلو را در خانه نشا کنید. بعد از کاشت بذرهای توماتیلو باید به آن ها آب داده شود. قبل از انتقال گیاه به خارج از منزل ابتدا آن ها را مقاوم کنید. هنگامی که خطر سرمازدگی به طور کامل رفع شد و خاک کملا گرم بود، بوته های توماتیلو را به خارج از خانه منتقل کنید. بوته های توماتیلو را بهتر است عمیق تر بکارند تا ریشه های بیشتری تولید کنند. ارتفاع گیاه توماتیلو به 90 تا 120 سانتی متر می رسد و بنابراین فاصله بوته ها از هم را باید 90 سانتی متر در نظر گرفت.
در برخی منابع قومگیاهشناسی، از بخشهای گیاه (بهویژه میوه و گاهی اندامهای هوایی) بهعنوان منبع ترکیبات آنتیاکسیدانی مانند پلیفنولها و کاروتنوئیدها یاد میشود. با این حال، کاربرد درمانی استاندارد و تأییدشده بالینی برای توماتیلو محدود است و مصرف آن عمدتاً در چارچوب رژیم غذایی توصیه میشود، نه بهعنوان دارو.
گلهای توماتیلو میتوانند برای گردهافشانها (مانند زنبورها) جذاب باشند و در باغهای خوراکی، به افزایش تنوع زیستی و حمایت از حشرات مفید کمک کنند. پوشش کاغذی (کاسبرگ متورم) تا حدی از میوه در برابر آسیبهای سطحی و برخی آفات محافظت میکند، هرچند نقش آن بهعنوان دفعکننده قوی حشرات بهطور عمومی بهعنوان یک ویژگی قطعی گزارش نمیشود.
اولین میوه های توماتیلو حدود 75 تا 100 روز پس از نشا آماده می شود. زمانی که پوسته میوه ها شروع به باز شدن کردند و پوسته ها شکاف برداشتند، می توانید میوه های توماتیلو را برداشت کنید. زمانی که میوه توماتیلو رسیده می شود ، پوسته آن قهوه ای رنگ می شود. اگر احساس کردید میوه در پوسته شل است، مقداری صبر کنید و بعد آن ها را برداشت کنید. توجه داشته باشید قبل از تخم دار شدن میوه ها و قبل این که میوه ها زرد کم رنگ شوند و عطر و طعم خود را از دست دهند آن ها را برداشت کنید. توماتیلو را می توان با پوسته به مدت 1 هفته در دمای اتاق و تا 3 هفته در یخچال نگه داری کرد.