گلدر

نام علمي

Otostegia persica

نام لاتين

Goldar

خانواده (تيره)

Lamiaceae

دانستنیهای علمی

گلدر ایرانی یا کاسه گل گونه ای از جنس Otostegia و تیره نعناعیان (Lamiaceae) میباشد. این گیاه بومی جنوب ایران بیشتر در استان سیستان و بلوچستان است ولی در دیگر کشور های خاورمیانه و همچنین شرق آفریقا میروید

خصوصیات - معرفی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی خشک دماي مورد نياز 20 تا 35 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک معمولی

عادت رشد و اندام‌های رویشی

Otostegia persica (گلدر) یک درختچه یا نیمه‌درختچه از تیره نعنائیان است که معمولاً به‌صورت بوته‌ای متراکم دیده می‌شود. سطح اندام‌های جوان غالباً پوشیده از کرک‌های ریز و نقره‌ای‌ـ‌خاکستری است که به گیاه ظاهر مخملی می‌دهد.

ساقه

ساقه‌ها عموماً راست تا کمی خمیده و منشعب هستند و در سنین بالاتر تا حدی چوبی می‌شوند. چهارگوش بودن مقطع ساقه (ویژگی رایج در نعنائیان) در شاخه‌های جوان قابل مشاهده است. رنگ ساقه از سبز خاکستری در بخش‌های تازه تا قهوه‌ای روشن در بخش‌های چوبی‌تر تغییر می‌کند.

برگ

برگ‌ها اغلب متقابل، ساده و معمولاً بیضوی تا نیزه‌ای هستند و به‌علت کرک‌پوشی، رنگی میان سبز مایل به خاکستری تا نقره‌ای دارند. حاشیه برگ می‌تواند صاف تا کمی دندانه‌دار باشد و نوک برگ‌ها غالباً تیز یا نیمه‌تیز است. بافت برگ‌ها نسبتاً ضخیم و پوشش کرکی آن‌ها به کاهش تبخیر کمک می‌کند.

گل‌آذین و گل

گل‌ها معمولاً به‌صورت چرخه‌ای (ورتسیلاستر) در محور ساقه و نزدیک به گره‌ها تشکیل می‌شوند و به‌صورت توده‌های گلدار در امتداد شاخه دیده می‌شوند. جام گل لوله‌ای و دو لبه است و رنگ آن اغلب سفید تا کرمِ مایل به زرد گزارش می‌شود. کاسه گل پایا و کرک‌دار است و پس از گلدهی نیز روی گیاه باقی می‌ماند.

میوه و بذر

میوه از نوع چهار فندقه (چهار نا‌فندقه) است که پس از رسیدن به فندق‌های کوچک و نسبتاً تیره‌رنگ تقسیم می‌شود. تشکیل چهار دانه کوچک درون کاسه پایا از شاخصه‌های این گیاه است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

این گونه، یک گیاه دارویی مهم است که می تواند برای اهداف مختلف مورد استفاده قرار گیرد.

یافته ها: در سیستم های سنتی پزشکی ، این گیاه برای درمان دیابت ، آرتروز ، ناراحتی های معده ، سردرد ، روماتیسم ، آرام بخشی ، تنظیم فشار خون و چربی خون مشهور است.

غربالگری فیتوشیمیایی اجزای فعال و عناصر معدنی در این گونه گزارش شده است. انواع مختلفی از دی ترپنوئیدها و فلاونول ها از جمله مورین ، کامپرول و کوئرستین از این گیاه شناسایی می شوند. بیشتر فعالیتهای دارویی این گیاه در بخش آونوئید آن است که باعث فعالیتهای ضد میکروبی و آنتی اکسیدانی می شود. مطالعات مختلف دارویی در مورد O. persica فعالیت های ضد میکروبی ، آنتی اکسیدانی ، ضد التهابی ، ضد دیابتی ، ضد شته و محافظت کبدی را نشان می دهد.

با توجه به خواص آنتي اکسيداني عصاره گياه گلدر (Otostegia persica) و نقش آنتي اکسيدان ها در بهبود ديابت، در تحقیقی اثر عصاره متانولي اين گياه بر سطح سرمي گلوکز و مورفولوژي پانکراس در موش هاي صحرايي نر ديابتي بررسي شد و نتیجه:عصاره گياه گلدر داراي اثر هيپوگليسميک مي باشد و اين اثر خود را از طريق بهبود جزاير پانکراس و افزايش ترشح انسولين انجام مي دهد.

یکی از عوارض دیابت پوکی استخوان است به طوری خطر شکستگی استخوان را تا حد زیادی افزایش میدهد. گفته شده گلدر دارای خاصیت ضد دیابتی و همچنین ضد اسهال بسیار موثر است. عوارض جانبی داروهای شیمیایی باعث شده دانشمندان علاقه بسیار زیادی جهت تحقیق هر چه بیشتر بر روی گیاهان از خود نشان دهند. در این میان بدون شک دیابت یکی از شایع ترین بیماری هاست که افراد زیادی را در دنیا به خود مبتلا کرده است. گلدر یکی از گیاهان دارویی موثر است که در ایران می رویدو به دلیل داشتن خواص آنتی اکسیدانی و کاهندگی قند خون به عنوان یک گیاه دارویی ضد دیابتی معروف شده است.

گياهان ديگر از همين خانواده :

نعناع زینتی

مرزنجوش وحشی

گیاه پولک

اسطوخدوس فرانسوی