کتانی

دانستنیهای علمی

جایگاه رده‌بندی و نام‌شناسی

کتانی زینتی با نام علمی Linum grandiflorum در خانوادهٔ Linaceae (کتانیان) و جنس Linum قرار می‌گیرد. نام جنس Linum از ریشهٔ لاتین مرتبط با «کتان/الیاف» آمده و به اهمیت تاریخی این گروه در تولید الیاف اشاره دارد، هرچند این گونه بیش از همه به‌عنوان گیاه زینتی شناخته می‌شود.

منطقهٔ بومی و پراکنش

زادگاه طبیعی Linum grandiflorum شمال آفریقا، به‌ویژه الجزایر گزارش شده است. این گونه بعدها به سبب گل‌دهی چشمگیر و چرخهٔ رشد سریع، در بسیاری از مناطق با اقلیم مدیترانه‌ای تا نیمه‌خشک کشت و در برخی نواحی به‌صورت گریخته از کشت نیز مشاهده شده است.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه‌های معمول این گونه شامل دامنه‌های باز، علفزارهای کم‌پوشش و زمین‌های با زهکشی خوب است؛ جایی که تابش مستقیم آفتاب و خاک‌های نسبتاً سبک (شنی-لومی) غالب‌اند. از دید بوم‌شناسی، سازگاری با دوره‌های خشکی و نیاز نوری بالا از ویژگی‌های رایج در گونه‌های نواحی مدیترانه‌ای است.

تاریخچهٔ علمی و کاربردهای پژوهشی

به‌عنوان عضوی از جنس Linum، این گیاه در مطالعات گیاه‌شناسی به‌ویژه برای بررسی تنوع ریخت‌شناسی گل، سازگاری‌های زیستگاهی و روابط تبارزایی میان گونه‌های کتانیان مورد توجه قرار گرفته است. همچنین کشت آن در باغ‌های گیاه‌شناسی به مستندسازی پراکنش و ارزیابی رفتار آن در شرایط اقلیمی متفاوت کمک کرده است.

خصوصیات - معرفی

کتانی دارای گونه های یکساله و چندساله است. ارتفاع آن حدود 30 تا 60 سانتی متر است و دارای شاخه های صاف، باریک، مومی، کشیده و بسیار منشعب است. انتهای شاخه منشعب شده و در انتهای هر انشعاب یک یا چند گل قرار دارد. گل ها شبیه یک قیف با پنج گلبرگ که هر کدام بیشتر از 3 سانتیمتر طول دارد، است. گل های کتانی یکساله در رنگ های سفید، صورتی و قرمز و گل های کتانی چندساله در رنگ های زرد، آبی آسمانی و بنفش دیده می شود. برگ ها باریک، کشیده، نوک تیز، به طول 1 تا سانتیمتر و به رنگ سبز روشن مایل به آبی است.

حداکثر گلدهی آن تا 2 تا 3 ماه طول کشیده و در طول تابستان گل می دهد.

این گیاه زینتی بسیار محبوب دارای کولتیوارهایی با گل هایی به رنگ های متنوع می باشد.

شرایط نگهداری کتانی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز مقاوم به سرما خاک مورد نياز خاک با زهکشی خوب و غنی از مواد آلی

شرایط محیط رشد: گیاه کتانی به سرما مقاوم بوده و به نور فراوان خورشید، خاک با زهکشی خوب و غنی از مواد آلی نیاز دارد.

میزان آبیاری گل کتانی باید متوسط و منظم باشدو ولی نباید به میزان زیادی آبیاری شود زیرا آبیاری زیاد سبب پوسیدگی ریشه و در نهایت مرگ گیاهچه خواهد شد.

مقابله به آفات کتانی

آفات رایج و نشانه‌ها

شته‌ها با تجمع روی سرشاخه‌ها باعث پیچیدگی برگ و ترشح عسلک می‌شوند و می‌توانند بیماری‌های ویروسی را منتقل کنند. تریپس با ایجاد لکه‌های نقره‌ای و بدشکلی گل‌ها کیفیت زینتی را کاهش می‌دهد. کنه تارتن در هوای گرم و خشک با زردی نقطه‌ای برگ و تارهای ظریف شناخته می‌شود. پایش هفتگی پشت برگ‌ها و غنچه‌ها، کلید تشخیص زودهنگام است.

روش‌های کنترل آفات

برای مدیریت غیرشیمیایی، شست‌وشوی ملایم بوته‌ها، حذف بخش‌های به‌شدت آلوده و تقویت دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها توصیه می‌شود. در صورت نیاز، استفاده هدفمند از صابون حشره‌کش یا روغن‌های باغبانی روی شته و کنه مؤثر است. سم‌پاشی باید عصر انجام شود و گل‌ها کمتر خیس شوند تا به گرده‌افشان‌ها آسیب نرسد.

بیماری‌های مهم

سفیدک پودری به صورت پوشش سفید روی برگ و ساقه ظاهر می‌شود و در تراکم بالا تشدید می‌گردد. پوسیدگی ریشه و طوقه (عمدتاً قارچی) با پژمردگی ناگهانی و قهوه‌ای شدن طوقه همراه است و در خاک سنگین و آبیاری زیاد رخ می‌دهد. لکه‌برگی‌های قارچی نیز لکه‌های قهوه‌ای تا سیاه ایجاد می‌کنند. بیشتر بیماری‌ها با رطوبت طولانی روی برگ و تهویه ضعیف شدت می‌گیرند.

پیشگیری و درمان

کاشت در خاک با زهکشی خوب، آبیاری در پای بوته، فاصله‌گذاری مناسب و حذف بقایای آلوده، پایه مدیریت بیماری است. در موارد شدید، قارچ‌کش‌های مجاز برای سفیدک و لکه‌برگی طبق برچسب مصرف شوند و برای پوسیدگی‌ها از بهبود زهکشی و اجتناب از آبیاری بیش از حد بهره بگیرید. پیشگیری همیشه کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر از درمان است.

نحوه تکثیر کتانی

تکثیر: کتانی با بذر تکثیر می شود. انواع چندساله از طریق بذرکاری و یا تقسیم ریشه در فصل بهار یا پاییز قابل افزایش است. هر سال شاخساره را در آخر فصل حذف می کنند و ریشه دوباره در سال بعد اندام هوایی و گل تولید می کند. گونه های یکساله را می توان به صورت مستقیم در اول بهار یا شهریور کشت کرد و سپس آن را تنک نمود. برخی ارقام را در شهریور یا اسفند در شاسی سرد خزانه گیری می کنند و سپس در بهار به زمین اصلی انتقال می دهند. البته کاشت مستقیم بهتر از نشا کردن است چون انتقال گیاه مشکل بوده و اگر با موفقیت هم انجام شود گیاه حاصل ضعیف تر از گیاه کاشته شده در محل اصلی خواهد بود. بوته هایی که از بذر کاشته شده در پاییز به دست می آیند قوی و پرشاخه بوده و زودتر به گل می روند.

بذور کتانی 20 تا 25 روز پس از کشت، جوانه می زنند.

پس از خشک شدن غلاف بذور روی گیاه، می توان بذرها را برداشت و نگهداری کرد.

سایر اطلاعات

هشدار: باید توجه داشت این گیاه به مصرف خوراکی نرسد.

کتان

کتان