دانستنیهای علمی
نام علمي
Hyphaene thebaica
ردهبندی گیاهشناسی
Hyphaene thebaica با نام رایج «نخل دوم» از تیرهٔ Arecaceae (نخلسانان) است و در سردهٔ Hyphaene قرار میگیرد. این سرده با برگهای بادبزنی (پالماتی) و توانایی شاخهدار شدن تنه در برخی گونهها شناخته میشود؛ ویژگیای که در میان نخلها کمتر رایج است و به شناسایی آن کمک میکند.
منطقهٔ بومی و پراکنش
این گونه بومی بخشهای بزرگی از آفریقای شمالی و ناحیهٔ ساحل (Sahel) تا شرق آفریقا است و در کشورهای حاشیهٔ رود نیل و نیز مناطق نیمهخشکِ سودان، اتیوپی و پیرامون آن گزارش شده است. پراکنش آن با دسترسی به آبهای سطحی یا زیرسطحی در اقلیمهای گرم همبستگی دارد.
زیستگاه و سازگاریها
زیستگاه طبیعی Hyphaene thebaica شامل کنارهٔ رودخانهها، واحهها، دشتهای سیلابی و آبراهههای فصلی در نواحی گرم و خشک تا نیمهخشک است. این نخل میتواند روی خاکهای شنی تا رسی و گاه شورپسند رشد کند، اما موفقیت آن معمولاً به وجود رطوبت عمقی و سفرهٔ آب نزدیک وابسته است. سامانهٔ ریشهای عمیق و برگهای بادبزنی به کاهش اتلاف آب و تحمل تنشهای گرمایی کمک میکند.
تاریخچه و اهمیت علمی-فرهنگی
نام گونهای «thebaica» به ناحیهٔ باستانی تبس (Thebes) در مصر اشاره دارد و نشاندهندهٔ آشنایی دیرینهٔ انسان با این نخل است. بقایای میوه و الیاف آن در زمینهٔ باستانگیاهشناسیِ درهٔ نیل مطالعه شده و حضور آن در چشماندازهای کهنِ واحهای را نشان میدهد. این گونه یک شاخص زیستگاهی برای سامانههای واحهای و رودکناری در اقلیمهای خشک به شمار میآید.
![نخل دوم - معرفی گیاهان بیابانی]()
خصوصیات - معرفی
ساقه و تنه
Hyphaene thebaica یا نخل دوم، نخلِ شاخصِ نواحی گرم و خشک است که تنهای ستونی و نسبتاً ضخیم دارد و در بسیاری از نمونهها بهصورت دوشاخه یا چندشاخه (انشعابدار) رشد میکند. سطح تنه معمولاً خاکستری تا قهوهای است و اثر جایبرگهای قدیمی به شکل نقشهای حلقهای یا زبرابهزبر روی آن دیده میشود.
برگها و دمبرگ
برگها بادبزنی (پالمیت) و بزرگاند و تیغه برگ به تعداد زیادی قطعه باریک تقسیم میشود. رنگ برگها غالباً سبز مایل به خاکستری تا سبز آبیفام است و بافتی نسبتاً چرمی دارد. دمبرگها کشیده و محکم بوده و در حاشیه میتوانند دندانهها یا لبههای خشن داشته باشند؛ قاعده برگ بهصورت غلافمانند دور بخش بالایی تنه قرار میگیرد.
گلآذین و گلها
گلآذینها از میان برگها یا کمی پایینتر ظاهر میشوند و به صورت خوشهای-شاخهدار هستند. گلها کوچک، فشرده و کمنمایاناند و رنگ آنها معمولاً کرم تا زرد کمرنگ است. این گونه اغلب دوپایه گزارش میشود؛ یعنی گلهای نر و ماده روی پایههای جداگانه قرار میگیرند.
میوه و بذر
میوهها معمولاً گرد تا بیضوی و نسبتاً درشتاند و با رسیدن، رنگشان از سبز به زرد-قهوهای یا قهوهای متمایل میشود. پوست میوه نسبتاً ضخیم است و درون آن هستهای بسیار سخت قرار دارد. بذرها سخت و متراکماند و از نظر شکل میتوانند کمی نامتقارن باشند.
![نخل دوم - معرفی گیاهان بیابانی]()
شرایط نگهداری نخل دوم
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی خشک
دماي مورد نياز
18 تا 35 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک شنی تا لومی شنی با زهکشی بسیار خوب؛ تحمل خاکهای فقیر و تا حدی شور
|
دما
Hyphaene thebaica (نخل دوم) ذاتاً گیاهی گرمسیری–بیابانی است و در گرما بهترین رشد را دارد. بازهٔ مناسب برای رشد فعال معمولاً 24 تا 35 درجهٔ سانتیگراد است. در دماهای پایینتر از حدود 10 درجه رشد کند میشود و سرما و یخزدگی میتواند به برگها و مریستم آسیب جدی وارد کند؛ بنابراین در مناطق سرد، کشت در فضای محافظتشده یا انتقال به گلخانه توصیه میشود.
نور
نور زیاد و آفتاب مستقیم برای این نخل ایدهآل است و در فضای باز با تابش کامل بهترین فرم و استحکام برگ را میسازد. در محیطهای نیمسایه نیز زنده میماند، اما رشد کشیده و رنگ برگها کمرمقتر میشود. در کشت گلدانی، قرار دادن گیاه کنار پنجرهٔ بسیار پرنور یا زیر نور مکمل قوی مفید است.
رطوبت و تهویه
این گونه به اقلیمهای خشک سازگار است و به رطوبت بالای هوا وابستگی ندارد. با این حال، در فضاهای بسته، تهویهٔ مناسب برای جلوگیری از بیماریهای قارچی و ضعف عمومی گیاه ضروری است. رطوبت متوسط (حدود 30–50٪) معمولاً کفایت میکند.
خاک و زهکشی
مهمترین شرط خاک، زهکشی بسیار خوب است. ترکیبهای شنی–لومی یا بسترهای سبک با درصد بالای ماسه/پرلیت مناسباند. خاکهای سنگین رسی که آب را نگه میدارند، خطر پوسیدگی ریشه را افزایش میدهند. pH نزدیک خنثی تا کمی قلیایی (حدود 7 تا 8) غالباً قابلقبول است.
آبیاری و شوری
در دورهٔ رشد، آبیاری عمیق ولی با فاصله انجام شود تا سطح خاک بین دو آبیاری خشک شود. غرقابی شدن، مهمترین عامل شکست در پرورش این نخل است. Hyphaene thebaica نسبت به خشکی و تا حدی شوری آب/خاک تحمل نشان میدهد، اما برای رشد بهتر از آب با شوری پایین استفاده کنید.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره اریکاسه و جنس های آن