نام علمي
Echinocystis lobata
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده
Echinocystis lobata که در فارسی به «خیار وحشی» یا «کدو حبابی» شناخته میشود، یک گونه بالارونده علفی از تیره Cucurbitaceae (کدوئیان) است. این گیاه در جنس Echinocystis قرار دارد که تکگونهای است؛ یعنی فقط همین گونه در آن شناخته شده است. گیاه یکساله، تکپایه و دارای گلهای نر و ماده مجزا روی یک بوته است.
منطقه بومی و پراکنش
زادگاه اصلی Echinocystis lobata آمریکای شمالی است و خاستگاه طبیعی آن از کانادا تا نواحی مرکزی و شرقی ایالات متحده گسترش دارد. این گونه در امتداد رودها، حاشیه باتلاقها و جنگلهای نمناک رشد میکند. در دهههای اخیر به اروپا و بخشهایی از آسیا نیز راه یافته و در برخی کشورها بهعنوان گونه مهاجم شناخته میشود، زیرا میتواند روی گیاهان بومی سایه انداخته و آنها را رقابتزدایی کند.
زیستگاه و بومشناسی
این خیار وحشی در خاکهای غنی و مرطوب، بهویژه در حاشیه آبراههها و پرچینها، بهترین رشد را دارد. ساقههای بلند و پیچکدار آن تا چندین متر رشد کرده و از گیاهان و سازههای اطراف برای تکیهگاه استفاده میکنند. میوههای پوشیده از خار نرم و اسفنجی، حاوی دانههایی هستند که با خشک شدن میوه و باز شدن حفرهها پراکنده میشوند. این سازوکار به پراکنش بذر در محیطهای رودخانهای کمک میکند.
تاریخچه مطالعه و نامگذاری
این گونه در قرن نوزدهم بهطور رسمی توصیف شد و نام جنس از واژههای یونانی «echinos» به معنی خار و «kystis» به معنی کیسه یا مثانه گرفته شده است که به میوههای خاردار و بادکرده آن اشاره دارد. در متون گیاهشناسی اروپایی، از قرن نوزدهم به بعد با گسترش کشتهای زینتی و سپس طبیعی شدن در حاشیه رودخانهها گزارش شده است. در برخی منابع قدیمی، به کاربرد محدود زینتی آن بهدلیل میوههای غیرمعمول و رشد سریع اشاره شده است.
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
15 تا 25 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک لومی تا شنی، مرطوب با زهکشی مناسب، غنی از مواد آلی، با pH خنثی تا کمی اسیدی (حدود 6 تا 7)
|
ریختشناسی کلی گیاه Echinocystis lobata (خیار وحشی)
خیار وحشی یک گیاه علفی، یکساله و بالارونده از خانواده کدوییان است که با رشد سریع و شکل رونده خود شناخته میشود. تمام اندامهای هوایی گیاه نرم، نسبتاً شکننده و پوشیده از کرکهای ظریف هستند.
ساقه و پیچکها
ساقهها بلند، باریک و خزنده یا پیچندهاند و میتوانند تا حدود ۳ تا ۶ متر طول پیدا کنند. رنگ ساقه سبز روشن تا سبز مایل به زرد است و در محل گرهها اندکی متورم میشود. سطح ساقه دارای کرکهای کوتاه و گاه کُرکتیغهای نرم است. پیچکهای باریک و منشعب از گرهها خارج شده و عامل اصلی چسبیدن گیاه به تکیهگاه هستند.
برگها
برگها ساده، بزرگ و به صورت متناوب روی ساقه قرار میگیرند. تیغک برگها به شکل قلبی تا پنجهای با 3 تا 5 لوب عمیق است. لبهها دندانهدار و نوک لوبها کمی تیز هستند. اندازه برگها معمولاً 5 تا 15 سانتیمتر طول دارد. سطح برگ سبز روشن و نسبتاً نازک است و رگبرگهای اصلی بهطور واضح برجسته دیده میشوند.
گلها
گلها تکجنس و روی یک پایه (تکپایه) هستند. گلهای نر به صورت خوشههای آویخته چندگلی در محور برگها ظاهر میشوند و گلهای ماده معمولاً به صورت منفرد یا دوگانه نزدیک گرهها قرار دارند. گلها کوچک، ستارهای و سفید مایل به سبزند و ۵ کاسبرگ و ۵ گلبرگ باریک دارند. بوی ملایم و شیرین گلها حشرات گردهافشان را جذب میکند.
میوه و بذر
میوه کپسولی بیضوی تا تخممرغی به طول حدود ۳ تا ۵ سانتیمتر است که سطح آن با خارهای نرم و نسبتاً بلند پوشیده شده است. رنگ میوه در ابتدا سبز روشن و در بلوغ به زرد متمایل میشود. داخل میوه دارای حفرهای اسفنجی با چند بذر تخت، قهوهای و نسبتاً سخت است.
شرایط محیط رشد
ویژگیهای کلی شرایط رشد خیار وحشی Echinocystis lobata
خیار وحشی یک بالارونده یکساله با رشد سریع است که برای پوشش نردهها و داربستها به کار میرود. این گیاه بومی نواحی معتدل آمریکای شمالی است و در آبوهوای مشابه در ایران نیز بهخوبی رشد میکند. شناخت شرایط مناسب محیطی، کلید سبزینگی و رشد یکنواخت این گونه است.
دما و اقلیم مناسب
خیار وحشی طالب آبوهوای معتدل تا نسبتاً خنک است. دمای مطلوب رشد بین ۱۸ تا ۲۶ درجه سانتیگراد است و در دمای کمتر از ۱۰ درجه رشد آن کند میشود. به یخبندان حساس بوده و بهتر است پس از رفع خطر سرما کاشته شود. در مناطق گرمتر، تأمین سایه نسبی و آبیاری منظم برای جلوگیری از تنش حرارتی ضروری است.
نور و شدت تابش
این گیاه در آفتاب کامل تا نیمسایه رشد میکند، اما نور مستقیم حداقل ۴ تا ۶ ساعت در روز برای گلدهی و رشد مطلوب توصیه میشود. در مناطق بسیار گرم، قرار دادن گیاه در مکانی با آفتاب صبحگاهی و سایه بعدازظهر از سوختگی برگها جلوگیری میکند.
رطوبت و آبیاری
خیار وحشی خاک نسبتاً مرطوب اما با زهکش خوب را ترجیح میدهد. خشکی طولانی مدت باعث زردی و ریزش برگها میشود. آبیاری منظم، بدون ماندابی شدن خاک، بهویژه در دوره رشد رویشی سریع و تشکیل میوههای خاردار ضروری است. رطوبت نسبی متوسط تا کمی بالا برای شادابی گیاه مناسب است.
نوع خاک و خصوصیات بستر
این گیاه در خاکهای لومی شنی تا لومی رسی با زهکش مناسب بهترین عملکرد را دارد. خاک کمی اسیدی تا خنثی با pH حدود ۶ تا ۷ ایدهآل است. افزودن کمپوست پوسیده یا کود دامی کاملاً تجزیه شده به بهبود ساختمان خاک، تهویه ریشه و حفظ رطوبت کمک میکند و رشد رویشی گیاه را تقویت مینماید.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره کدوییان و جنس های آن