نام علمي
Dovyalis zeyheri
دانستنیهای علمی
رده‌بندی گیاه‌شناسی
گیاه Dovyalis zeyheri (زردآلوی وحشی) از دیدگاه رده‌بندی نوین در خانوادهٔ Salicaceae (بیدیان) قرار می‌گیرد؛ خانواده‌ای که در سامانه‌های قدیمی‌تر گاهی برای این گروه‌ها با مفهومی نزدیک به Flacourtiaceae یاد می‌شد. این گونه در جنس Dovyalis جای دارد؛ جنسی شناخته‌شده برای درختچه‌ها و درختان کوچکِ اغلب خاردار که به تولید میوه‌های خوراکی یا نیمه‌خوراکی در نواحی گرمسیری و نیمه‌گرمسیری آفریقا شهرت دارند.
منطقهٔ بومی و زیستگاه
خاستگاه طبیعی Dovyalis zeyheri جنوب آفریقا است و به‌ویژه با زیست‌بوم‌های گرم و نسبتاً خشک این ناحیه پیوند دارد. این گیاه معمولاً در حاشیهٔ جنگل‌ها، بیشه‌زارها، دامنه‌های سنگلاخی و بوته‌زارهای باز رشد می‌کند؛ زیستگاه‌هایی که دوره‌های خشکی و آفتاب‌گیری بالا دارند. سازگاری با این شرایط، همراه با ساختار خاردار در برخی جمعیت‌ها، آن را برای بقا در محیط‌های دارای فشار چرایی و کم‌آبی مناسب می‌سازد.
تاریخچهٔ توصیف علمی و نام‌گذاری
نام گونه‌ای zeyheri در گیاه‌شناسی به‌طور معمول به افتخار کارل لودویگ فیلیپ زایهر (Karl Ludwig Philipp Zeyher)، گیاهشناس و گردآورندهٔ برجستهٔ فلور آفریقای جنوبی در سدهٔ نوزدهم، به‌کار رفته است. شناسایی و توصیف این گونه در چارچوب اکتشافات گیاه‌شناختی آفریقای جنوبی و گردآوری نمونه‌ها برای هرباریوم‌های اروپایی و آفریقایی تثبیت شد.
نام‌های رایج
این گیاه در منابع فارسی گاهی با عنوان «زردآلوی وحشی» معرفی می‌شود، هرچند از نظر تبارشناسی با زردآلوهای حقیقی (Prunus) هم‌خانواده نیست. در منابع انگلیسی و منطقه‌ای ممکن است با نام‌های عمومی مرتبط با جنس Dovyalis و توصیف میوه/خار شناخته شود؛ کاربرد نام‌های محلی بسته به کشور و زبان بومی متفاوت است.
![زردآلوی وحشی]()
خصوصیات - معرفی
"زردآلوی وحشی" درختچه یا درختی همیشه سبز، در اندازه های کوچک تا متوسط (به طول حدود 2 تا 13 متر) و بومی آفریقای جنوبی و زیمبابوه است. پوست تنه به رنگ خاکستری کمرنگ تا تیره بوده و در درختان جوان صاف می باشد اما در درختان مسن تر و بالغ تر دارای شکاف های عمیقی است. شاخه ها پوشیده از کرک های کوچک و معمولاً دارای خار است.
برگ ها واژتخم مرغی تا بیضوی و پهن و در سطح رویی به رنگ سبز تیره و براق بوده ولی در سطح زیرین کمرنگ تر مشاهده می شود. این برگ ها بدون کرک یا دارای کرک می باشند. برگ های این گیاهان در زمان های معینی از سال که زمان پوسیدن آنها است، بوی بسیار قوی و نامطبوعی از خود ساتع می کنند. حاشیه ی برگ ها اغلب دالبر شکل است.
گل ها به صورت منفرد یا خوشه ای، به رنگ زرد مایل به سبز و به قطر حدود 10 میلیمتر دیده می شوند. گل های نر و ماه به صورت جدا از هم و روی گیاهان جداگانه ای قرار دارند.
میوه ها تخم مرغی شکل، گوشتی، مخملی، دارای کالیکس فنجانی شکل و به رنگ نارنجی (در زمان رسیدن) می باشند. این میوه ها دارای مزه ای ترش هستند که به صورت وحشی جمع آوری می شوند. میوه های این گیاهان ارزش خوراکی داشته و به صورت تازه خوری یا در تهیه ی کنسروها به مصرف می رسند.
تقریباً تمام قسمت های درخت همانند درخت سیب کِی است ولی این دو گیاه از نظر الگوی رشدی با یکدیگر تفاوت دارند به این صورت که زردآلوی وحشی به صورت درختی رشد می کند اما سیب کِی گرایش به رشد بوته ای و انبوه دارد.
نام جنس Dovyalis از کلمه لاتین به معنی نیزه گرفته شده و نام گونه zeyheri به احترام گیاهشناس آلمانی K.L.P. Zeyher که در قرن نوزدهم در آفریقای جنوبی می زیست، به این گیاه داده شده است.
این گیاهان دارای خارهای طویلی به طول حدود 60 میلیمتر است که آن را برای کشت در پیرامون باغ ها یا منازل برای جلوگیری از ورور بیگانگان مناسب می کند.
![Wild apricot]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
نواحی گرم و نیمه گرم
خاک مورد نیاز
خاک های لومی و دارای کمپوست
این گیاهان دارای مقاومت متوسطی نسبت به سرما هستند. اگرچه گیاهان جوانتر برای یک تا دو سال اول رشد باید در مقابل سرما محافظت شوند.
همچنین نسبت به خشکی مقاوم است و به خوبی در مکان هایی با آفتاب کامل یا سایه – آفتاب رشد می کند.
زردآلوی وحشی به خوبی در خاک های شنی یا لومی به همراه کمپوست پرورش می یابد.
این گیاه سرعت رشد متوسطی دارد و هر سال حدود 600 میلیمتر رشد می کند.
به دلیل دوپایه بودن این گیاه، باید در زمان کشت دقت کرد که نسبت درختان نر به ماده مناسب باشد. اگر نسبت درختان نر به ماده یک به سه باشد، میزان باردهی و عملکرد آن مطلوب خواهد بود.
![Dovyalis zeyheri]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربردهای دارویی و پزشکی
میوهٔ Dovyalis zeyheri (زردآلوی وحشی) به دلیل اسیدیته و داشتن ترکیبات فنولی و ویتامین C، در برخی منابع به‌عنوان مادهٔ کمکی آنتی‌اکسیدانی و برای پشتیبانی از سلامت عمومی مطرح شده است. فرآورده‌های خوراکیِ حاصل از میوه (مانند آب‌میوه و کنسانتره) گاهی در فرمولاسیون مکمل‌ها و محصولات سلامت‌محور به کار می‌روند، هرچند کاربرد درمانی قطعی نیازمند استانداردسازی و شواهد بالینی است.
کاربردهای غذایی-دارویی و فرآوری
میوهٔ رسیده به‌طور گسترده در صنایع غذایی برای تولید مربا، ژله، سس‌های ترش، شربت و نوشیدنی‌های تخمیری استفاده می‌شود و همین محصولات می‌توانند به‌عنوان حامل ترکیبات زیست‌فعال گیاه در بازارهای عملکردی (functional foods) عرضه شوند. پوره و عصارهٔ میوه در طعم‌دهی طبیعی و ایجاد اسیدیته در فرمول‌های غذایی کاربرد دارد.
کاربردهای صنعتی و بهداشتی
رنگدانه‌ها و ترکیبات معطر میوه می‌توانند در تولید طعم‌دهنده‌ها و اسانس‌های طبیعی برای صنایع نوشیدنی و شیرینی‌پزی به کار روند. همچنین تفالهٔ میوه پس از فرآوری، در برخی سامانه‌ها به‌عنوان خوراک دام یا مادهٔ اولیهٔ کمپوست و بهبوددهندهٔ خاک استفاده می‌شود.
![زردآلوی وحشی - معرفی درختان میوه]()
نحوه تکثیر زردآلوی وحشی
تکثیر این گیاهان از طریق کشت بذرها صورت می گیرد. میوه ها را در زمان رسیدن جمع آوری کرده و خشک می کنند و سپس بذرهای آن را خارج می کنند. پس از کشت بذرها، روی آن را با لایه ی نازکی از شن می پوشانند. باید دقت کرد که خاکی که بذور در آن کشت می شود خشک نگردد. جوانه زنی این بذور ممکن است به صورت نامنظم صورت گیرد اما معمولاً تمام بذرها در طول 8 تا 14 روز جوانه خواهند زد. نهال های بذری پس از رشد مناسب می توانند به زمین های اصلی منتقل شوند اما آبیاری آنها باید بلافاصله پس از انتقال و به خوبی صورت گیرد. خیساندن بذرها به مدت 12 تا 24 ساعت قبل از کشت در آب گرم می تواند سرعت جوانه زنی آنها را بهبود بخشد. دمای مناسب برای جوانه زنی آنها 22 تا 25 درجه سانتیگراد است.