نام علمي
Dodonaea viscosa
دانستنیهای علمی
جایگاه ردهبندی و خانواده
گیاه Dodonaea viscosa با نام فارسی «ناترک» در تیرهٔ Sapindaceae (ساپینداسه/تیرهٔ افراسانان-صابونکها) قرار میگیرد. این گونه در جنس Dodonaea جای میگیرد که گروهی از درختچهها و درختان کوچکِ سازگار با خشکی را شامل میشود.
منطقهٔ بومی و پراکنش جهانی
Dodonaea viscosa از گونههای «پراکنش گرمسیری تا نیمهگرمسیری» است و در بسیاری از نواحی جهان از جمله استرالیا، بخشهایی از آفریقا، جنوب و جنوبشرقی آسیا، جزایر اقیانوس آرام و قارهٔ آمریکا (بهویژه مناطق گرم) گزارش شده است. گسترهٔ وسیع آن سبب شده در منابع گیاهشناسی بهعنوان یک گونهٔ تقریباً همهجاحاضرِ مناطق گرم معرفی شود.
زیستگاه و بومشناسی
زیستگاه معمول ناترک شامل شیبهای سنگلاخی، اراضی ماسهای، حاشیهٔ بوتهزارهای خشک، نواحی ساحلی و جنگلهای باز است. این گیاه بهطور علمی به تحمل خشکی، شوریِ نسبی، باد و خاکهای کمعمق شناخته میشود و در بسیاری از مناطق در برنامههای تثبیت خاک و احیای سرزمین بهکار میرود.
تاریخچهٔ نامگذاری و معرفی علمی
این گونه در ادبیات علمی با نام Dodonaea viscosa Jacq. ثبت شده است؛ «Jacq.» مخفف نیکولاس-ژوزف فون ژاکن (N. J. von Jacquin)، گیاهشناس سدهٔ هجدهم میلادی است که در نظام نامگذاری دودویی، این نام را تثبیت کرد. واژهٔ viscosa به معنی «چسبناک» بوده و به ویژگی رزینی/چسبندهٔ برخی بخشهای گیاه اشاره دارد.
نامهای رایج محلی و جهانی
در فارسی «ناترک» رایج است. در انگلیسی معمولاً با نامهای Hopbush و Sticky hopbush شناخته میشود و در برخی منابع منطقهای نامهای محلی متعدد بر پایهٔ شکل میوه و عادت رشدی آن ذکر شده است.
![ناترک]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
انواع مختلفی از خاک ها
|
جنس Dodonaea در حدود 70 گونه دارد که توزیع جهانی داشته و در مناطق معتدل گرمسیری، نیمه گرمسیری و گرم آفریقا، آمریکا، جنوب آسیا و استرالیا پراکنده هستند. یکی از گونه های بسیار جالب و زیبای آن، گونه D.viscosa می باشد.
"ناترک ویسکوزا"، درختچه ای با شاخه های ایستاده، برگ های كشیده ی سرنیزه ای كه به سمت قاعده باریكتر و در راس تیز می گردد، می باشد. برگ ها بی كرك و كم و بیش چسبناك، گل ها سبز زردفام، گل آذین گرزن محوری، میوه كپسول دارای باله ی پهن، دانه ها سیاه رنگ هستند.
این گونه از گیاهان گلدار بوده (گلدهی بهار الی تابستان) و بومی مناطق گرمسیری همچون جزایر چاتهام (Chatham Islands) استرالیا، نیوزیلند می باشد که در حال حاضر در سراسر دنیا پراکنده است.
این گونه گیاهی حالت درختچه بوده و غالباً اندازه آن 1.5 متر می باشد و ارتفاع آن ندرتاً تا 30 فوت (8 الی 9 متر) می رسد. برگ ها به صورت متغیر و تخم مرغی و کشیده به اندازه 4 الی 7.5 سانتیمتر و عرض 1 الی 1.5 سانتیمتر می باشد. بافت برگ ها حالت چرمی، سخت و قابل انعطاف دارد. برگ ها به سمت بالا با زاویه 70 درجه معمولاً آرایش می گیرند و حاشیه ای دندانه دار دارند.
![Dodonaea]()
شرایط محیط رشد
ناترک درختچه هميشه سبز است و به آب کمی نیاز دارد و در مقابل گرما و آفات مقاوم است و در بلوارها و روفوژها و پارک ها به منظور زیباسازی فضای سبز کاشته می شود. این درختچه در هر نوع خاک به سرعت رشد می کند که ارتفاع آن 4 متر و قطر تاج آن نیز 4 متر می باشد و نیاز به نور آفتابی نیم سایه و قابلیت هرس نیز دارد.
![Dodonaea viscosa]()
مقابله به آفات ناترک
آفات مهم ناترک (Dodonaea viscosa)
مهمترین آفات ناترک شامل شتهها، شپشکهای سپردار و آفات چوبخوار هستند. شتهها با مکیدن شیره گیاه باعث پیچیدگی برگ و ترشح عسلک میشوند که رشد قارچ دودهای را تسهیل میکند. شپشکهای سپردار روی ساقه و برگ لکههای برجسته و سخت ایجاد کرده و موجب زردی و ضعف عمومی گیاه میشوند. آفات چوبخوار با حفر دالان در شاخهها سبب خشکیدگی تدریجی شاخهها میگردند.
بیماریها و روشهای پیشگیری
بیماریهای قارچی مانند پوسیدگی ریشه و لکه برگی در شرایط رطوبت بالا و زهکش ضعیف بروز میکنند. علائم شامل زردی، ریزش برگ، سیاه شدن ریشه و ایجاد لکههای قهوهای روی برگ است. برای پیشگیری، استفاده از بستر با زهکش مناسب، جلوگیری از آبیاری غرقابی و حذف بقایای آلوده ضروری است.
روشهای کنترل و مدیریت آفات و امراض
اولویت با کنترل غیرشیمیایی است. شستوشوی برگها با آب و صابون ملایم، هرس شاخههای آلوده و جمعآوری و سوزاندن بخشهای بیمار توصیه میشود. در صورت طغیان، استفاده هدفمند از روغن ولک و حشرهکشهای تماسی کمخطر برای شته و شپشک و قارچکشهای سیستمیک برای پوسیدگی ریشه، تحت نظر کارشناس گیاهپزشکی انجام میگیرد.
![ناترک]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
چوب بسیار سخت و بادوامی دارد در نیوزیلند قوم های مائوری از آن به عنوان ساخت سلاح و هیزم استفاده می کنند.
برگ های آن نیز به عنوان پوشش زخم استفاده می شود.
چوب آن برای چوب ماهیگیری استفاده می شود. به عنوان یک بادشکن از درختان بخاطر سخت بودن و مقاوم بودن به باد استفاده می شود. همچنین به عنوان یک داروی گیاهی برای تحریک شیردهی مادران، درمان اسهال خونی، اختلالات گوارشی، مشکلات پوستی، درمان روماتیسم استفاده شده. عصاره حاصل از برگ های آن به عنوان یك داروی اختصاصی جهت درمان بواسیر و تسكین درد در بعضی نواحی مصرف دارد.
بعلاوه از آن به صورت غرغره و جهت درمان ذكام یونجه ای، نزله حاد و مزمن، مخاط بینی و چشم كه همراه با جریان ترشحات بینی و اشك است به كار می رود.
بیشترین کاربرد آن نیز بخاطر زیبایی خاص آن به عنوان یک درختچه زینتی استفاده دارد.
![ناترک - معرفی و راهنمای پرورش و نگهداری درختان زینتی]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره ساپینداسه - ساپنداسه و جنس های آن