هویج وحشی

دانستنیهای علمی

هویج گیاهیست علفی و از خانواده ی آپیاسه و بومی اروپا و آسیاست. حدود 25 گونه در این جنس وجود دارد.

رده‌بندی علمی

Daucus carota (هویج وحشی) از تیرهٔ Apiaceae (چتریان) است؛ تیره‌ای شناخته‌شده با گل‌آذین‌های چتری و گیاهان معطر. این گونه در جنس Daucus قرار می‌گیرد که چندین گونهٔ نزدیک با تنوع ریختی بالا را دربر می‌گیرد.

منطقهٔ بومی و زیستگاه

خاستگاه اصلی هویج وحشی به‌طور کلاسیک اروپا و غرب آسیا (به‌همراه بخش‌هایی از شمال آفریقا) دانسته می‌شود. زیستگاه معمول آن چمنزارها، حاشیهٔ جاده‌ها، زمین‌های بایر، کشتزارهای رهاشده و شیب‌های آفتاب‌گیر است و اغلب در خاک‌های نسبتاً سبک و زهکش‌دار، از جلگه تا ارتفاعات میانی دیده می‌شود.

تاریخچهٔ شناخت و نام‌گذاری

این گیاه در سنت‌های گیاه‌شناسی اروپا از دیرباز شناخته شده بود، اما جایگاه رسمی آن در رده‌بندی نوین با نظام نام‌گذاری دودویی تثبیت شد؛ کارل لینه (Linnaeus) نام Daucus carota را در سال 1753 در اثر بنیادین خود Species Plantarum منتشر کرد. در مطالعات جدید، هویج اهلی به‌عنوان زیرگونه‌ای از همین گونه (معمولاً D. carota subsp. sativus) در نظر گرفته می‌شود که پیوند تکاملی آن با جمعیت‌های وحشی را نشان می‌دهد.

نام‌های رایج محلی و جهانی

نام‌های رایج انگلیسی آن شامل Wild carrot و Queen Anne’s lace است. در فارسی بیشتر با نام هویج وحشی شناخته می‌شود و در برخی منابع گیاه‌دارویی به نام‌های محلی متفاوت نیز اشاره می‌شود. نام علمی لاتین به‌عنوان شناسهٔ جهانی دقیق‌ترین راه ارجاع به این گونه در متون علمی است.

خصوصیات - معرفی

این گیاه علفی دوساله و گلدار است و طول آن به یک متر می رسد. در سال دوم به گل می نشیند.
گل آذین آن چتری است و حدود 3 تا 7 سانتی متر عرض دارد. گل آذین پر از گل های صورتی رنگ قبل از باز شدن گل هاست. پس از اینکه گل ها باز شدند رنگ آنها به سفید تغییر می یابد. در زیر گل آذین برگچه هایی جود دارد. ظاهر گل آذین مشابه با لانه ی پرنده ی است. گل ها پس از خشک شدن بذرهای ریزی را آزاد می کنند.
برگ های این گیاه به صورت سوزنی و منشعب است و ظاهری شوید مانند دارد. ریشه ی این گیاه خوراکی است و خواص بسیاری دارد.

شرایط محیط رشد

دما

هویج وحشی (Daucus carota subsp. carota) گیاهی دوساله است که در فصل رشدِ رویشی، دماهای معتدل را ترجیح می‌دهد. دامنهٔ مناسب برای رشد فعال معمولاً حدود 10 تا 25°C است و گرمای پایدارِ بالاتر از این محدوده می‌تواند باعث کاهش رشد برگ و افت کیفیت ریشه شود. برای آغاز گل‌دهی در سال دوم، قرارگیری در سرمای زمستان (ورنالیزاسیون) در بسیاری از جمعیت‌ها اهمیت دارد.

نور

نور کامل خورشید تا نیم‌سایهٔ روشن بهترین شرایط را فراهم می‌کند. در سایهٔ سنگین، گیاه کشیده‌تر شده و توان ذخیره‌سازی در ریشه کاهش می‌یابد. در مناطق گرم، نیم‌سایه در ساعات اوج گرما می‌تواند به کاهش تنش حرارتی کمک کند.

رطوبت و آبیاری

این گونه به رطوبت یکنواخت خاک حساس است. خشکی‌های طولانی به ریشه‌های چوبی و باریک و کاهش رشد منجر می‌شود، اما ماندابی شدن نیز خطر پوسیدگی ریشه را بالا می‌برد. بهترین وضعیت، آبیاری منظم با زهکشی مناسب و پرهیز از نوسانات شدید رطوبتی است.

خاک و زهکشی

خاک‌های لومی-شنی تا لومی، عمیق و سبک با بافت یکنواخت برای تشکیل ریشه مناسب‌ترند. وجود سنگریزه، کلوخه و تراکم خاک باعث دوشاخه شدن یا بدشکلی ریشه می‌شود. زهکشی خوب ضروری است و خاک‌های سنگین رسی فقط در صورت اصلاح ساختار (افزودن مواد آلی و کاهش تراکم) توصیه می‌شوند.

اسیدیته و حاصلخیزی

pH نزدیک به خنثی (حدود 6.0 تا 7.5) مطلوب است. خاک بسیار اسیدی یا بسیار قلیایی می‌تواند جذب برخی عناصر غذایی را محدود کند. حاصلخیزی متوسط کافی است؛ مصرف زیاد کود نیتروژنه معمولاً رشد برگ را افزایش داده و کیفیت ریشه را کاهش می‌دهد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

ریشه ی این گیاه ترد و شکننده و شیرین است و دارای منابع ویتامین بالایی است.

خواص دارویی هویج :
   1- برای درمان بیماریهايی كه مربوط به کمبود موادّ غذایی - به خصوص ویتامین‌ها - در بدن هستند ، می‌توان از هويج استفاده كرد.
   2- هويج مقدار زیادی ویتامین‌های C ، B ، A و D دارد و مخصوصا برای درمان اگزما بسیار مناسب است.
   3- هویج پخته به صورت استعمال خارجی ، برای رفع درد و خارش ، و درمان سوختگی‌ها و آکنه استعمال می‌شود.
   ۴- در هويج يک نوع انسولين گياهی وجود دارد كه اثر كم كنندگی قند خون را درا می‌باشد؛ بنابراين بيماران ديابتی و كسانی كه قند خون بالا دارند ، می‌توانند به مقدر كم از اين گياه استفاده كنند.
   ۵- خوردن هويج مقاومت بدن را در مقابل بيماری‌های عفونی افزايش می‌دهد.
   ۶- مصرف هويج در برطرف كردن سرفه‌های مقاوم ، آسم ، ‌خلط خونی و دفع كرم اثر معجزه‌آسايی دارد.

مقابله به آفات هویج وحشی

این گیاه معمولا نسبت به بیماری ها و آفات مقاوم است. اما می تواند به انواع لارو های چوب کبریتی و سوسک های ریز مبتلا شود. نوعی آفت به نام گل ستاره ای زرد که روی برگ های آن را می گیرد و از آن تغذیه می کند می تواند موجب کوچک و رشته ای شدن ریشه های هویج شود. می توان برای کنترل آفات از روش های بیولوپیک مانند رها سازی جیرجیرک ها در مزرعه استفاده نمود.

نحوه تکثیر هویج وحشی

برای کاشت این گیاه بایستی خاک عاری از سنگ باشد.
برای تکثیر این گیاه از روش کاشت بذر استفاده می شود و بذرها را باید در فاصله ی 5 تا 7 سانتی متری از یکدیگر کاشت. این گیاه نیازمند آفتاب فراوان و آبیاری متوسط است. علف های هرز بایستی از اطراف این گیاه حذف شوند. در صورتی که زهکشی خاک خوب نباشد ریشه ها چنگالی شکل خواهند شد.

عوارض جانبی - هشدار

قسمت هایی از اندام هوایی این گیاه اگر بلعیده شوند سمی هستند. چیدن این گیاه می تواند موجب واکنش های آلرژیک و خارش شود.

شناسایی و خطر اشتباه‌گیری

مهم‌ترین هشدار درباره Daucus carota subsp. carota (هویج وحشی)، اشتباه‌گرفتن آن با گیاهان بسیار سمیِ خانواده چتریان است. این گیاه می‌تواند با شوکران کبیر (Conium maculatum) و شوکران آبی (Cicuta spp.) یا حتی برخی گونه‌های Heracleum اشتباه شود؛ خطا در تشخیص، به‌ویژه در برداشت خوراکی/دارویی، می‌تواند خطرناک و گاه مرگبار باشد. برای کاهش ریسک، تنها با کلیدهای دقیق گیاهشناسی و منبع مطمئن اقدام به شناسایی کنید.

حساسیت پوستی و واکنش نوری

تماس با شیره یا برگ‌ها در برخی افراد می‌تواند موجب درماتیت تماسی شود و در شرایط نور آفتاب، احتمال تحریک پوستی افزایش می‌یابد. هنگام وجین‌کردن یا جمع‌آوری اندام‌های گیاه، دستکش و پوشش پوستی توصیه می‌شود؛ در صورت قرمزی یا تاول، شست‌وشو و پرهیز از آفتاب کمک‌کننده است.

خطرات اکولوژیک و کشاورزی

هویج وحشی می‌تواند به‌صورت علف هرز در مزارع و حاشیه‌ها گسترش یابد و با تولید بذر فراوان، کنترل را دشوار کند. همچنین می‌تواند میزبان یا منبع تداوم برخی آفات و بیماری‌های مرتبط با چتریان و هویج زراعی باشد؛ بنابراین در نزدیکی کشت هویج، مدیریت بذر و حذف بوته‌های خودرو اهمیت دارد.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين جنس :

آشنایی با جنس Daucus و همه گونه های آن

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره چتریان و جنس های آن