نام علمي
Corchorus olitorius
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خویشاوندی گیاه
Corchorus olitorius که در فارسی «جوت برگ پنیرکی» یا «ملوخیه» نامیده میشود، به خانواده Malvaceae (پنیرکیان) تعلق دارد. این گیاه در جنس Corchorus قرار دارد که شامل چندین گونه الیافی و خوراکی است. خویشاوندی آن با گیاهانی مانند ختمی، پنبه و گل خطمی تأیید شده است.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
منشأ اصلی Corchorus olitorius را عمدتاً مناطق گرمسیری آفریقا و احتمالاً جنوب آسیا میدانند. امروزه این گونه در کمربند گرمسیری و نیمهگرمسیری آفریقا، خاورمیانه، شبهقاره هند و جنوب شرق آسیا کشت و گاهی طبیعی شده است. حضور آن در نواحی مدیترانهای شرقی نیز بهواسطه کشت طولانیمدت تاریخی است.
زیستگاه و نیازهای بومشناختی
این گونه در جلگههای گرم، دشتهای سیلابی، حاشیه رودخانهها و زمینهای زراعی مرطوب رشد میکند. Corchorus olitorius به خاکهای حاصلخیز، زهکشی مناسب و دمای بالا حساس است و در برابر یخبندان بسیار آسیبپذیر میباشد.
تاریخچه استفاده و اهمیت علمی
شواهد باستانگیاهشناسی نشان میدهد که از دوران مصر باستان بهعنوان سبزی خوراکی و احتمالاً منبع الیاف استفاده میشده است. امروزه این گیاه همزمان بهعنوان منبع سبزی غنی از مواد مخاطی و نیز الیاف جوت در برخی مناطق مطالعه میشود.
![جوت برگ پنیرکی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
25 تا 32 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک های غنی از مواد غذایی
|
جنس Corchorus دارای حدود 40 تا 100 گونه گیاه گلدار می باشد. این جنس از خانواده پنیرک (Malvaceae) است. این گیاهان بومی نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان می باشند.
نام جوت (Jute) یا کنف هندی به دلیل تولید فیبر از این گیاه به آن داده شده و نام پنیرک (mallow) نیز به دلیل برگ های پنیرکی شکل آن می باشد.
"جوت برگ پنیرکی" گیاهی علفی و یکساله (در برخی نواحی بصورت چندساله) است که ارتفاع آن به 2 تا 4 متر می رسد. بدون شاخه های جانبی یا دارای تعداد کمی شاخه ی جانبی است.
برگ ها متناوب، ساده، نیزه ای، دارای 5 تا 15 سانتیمتر طول، با انتهای نوک تیز و حاشیه ای دندانه دار می باشند.
گل ها کوچک (دارای 2 تا 3 سانتیمتر قطر) و زرد رنگ، با پنج گلبرگ هستند. زمان گلدهی طی ماه های آگست تا اکتبر است و بذرها در ماه اکتبر می رسند. این گل ها هرمافرودیت (دارای اندام های نر و ماده روی یک گل) بوده و گرده افشانی توسط حشرات انجام می شود.
میوه به صورت کپسولی و دارای تعدادی بذر می باشد.
![Jute mallow]()
شرایط محیط رشد
این گیاه برای رشد بهینه به آب و هوای گرم و مرطوب، خاک هایی با پی اچ خنثی تا کمی اسیدی یا کمی قلیایی و مرطوب و دارای مواد غذایی کافی را ترجیح می دهد. همچنین به نور زیاد نیاز دارد و در مکان های سایه نمی تواند به خوبی رشد کند. به رطوبت بالای خاک نیز مقاوم است.
میانگین دمای مورد نیاز برای رشد حدود 25 تا 32 درجه سانتیگراد است. و رشد
گیاه در دمای کمتر از 15 درجه سانتیگراد متوقف می شود. این گیاه به حدود 600 تا 2000 میلیمتر بارندگی سالانه نیز نیاز دارد.
![Corchorus olitorius]()
مقابله به آفات جوت برگ پنیرکی
آفات مهم جوت برگ پنیرکی (Corchorus olitorius)
از آفات کلیدی میتوان به شتهها، تریپس، سفیدبالک و کرمهای برگخوار اشاره کرد که با مکیدن شیره یا جویدن برگ، باعث زردی، پیچیدگی و کاهش سطح برگ میشوند. پایش هفتگی پشت برگها و حذف علفهای هرز میزبان، پایه مدیریت آفات است. برای کنترل، استفاده از تلههای زرد چسبنده، رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها و بالتوریها، و در صورت نیاز محلولپاشی صابونهای حشرهکش یا روغنهای معدنی در ساعات خنک توصیه میشود. تناوب زراعی و جلوگیری از مصرف بیشازحد کود نیتروژن نیز شدت شته و سفیدبالک را کاهش میدهد.
امراض رایج و نشانهها
بیماریهای قارچی مانند لکهبرگی (Cercospora/Alternaria)، سفیدک سطحی، بوتهمیری و پوسیدگی ریشه (Pythium/Rhizoctonia) و نیز بیماریهای ویروسی با علائمی مانند لکههای قهوهای، پوشش سفید، پژمردگی ناگهانی و موزاییک/بدشکلی برگ دیده میشوند. رطوبت بالا، آبیاری سنگین و تهویه ضعیف مهمترین عوامل تشدید بیماریها هستند.
روشهای پیشگیری و کنترل
استفاده از بذر سالم، ضدعفونی بذر، رعایت فاصله کاشت، آبیاری بهصورت قطرهای و حذف بقایای آلوده مؤثر است. برای قارچها، محلولپاشی پیشگیرانه با قارچکشهای مجاز (مانند ترکیبات مسی یا گوگرد برای سفیدک) طبق برچسب و تناوب مواد، و برای پوسیدگی ریشه اصلاح زهکشی و پرهیز از غرقابی ضروری است. در بیماریهای ویروسی، کنترل ناقلها (شته/تریپس)، حذف بوتههای آلوده و استفاده از توری یا پوشش محافظ بهترین راهکارها هستند.
![جوت برگ پنیرکی]()
نحوه تکثیر جوت برگ پنیرکی
تکثیر این گیاه از طریق کشت بذرهای آن صورت می گیرد. این بذرها در فصل بهار در گلخانه کشت می شوند. سپس نهال ها پس از رشد کافی به زمین اصلی منتقل می گردند. در نواحی با زمستان های بسیار گرم، بذور در اواسط بهار کشت می شوند.
![Jute mallow]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
این گیاه بعد از گیاه کتان، از جمله سبزی هایی است که دارای فیبر فراوان می باشد و به عنوان یک سبزی فیبری کشت می گردد. برگ های این گیاه به عنوان غذای برای پخت در کشورهای مختلف کاربرد دارند. مردم نواحی جنوبی آسیا، آسیای میانه و شمال آفریقا از برگ های این گیاه در پخت انواع غذاها استفاده می کنند. همچنین از برگ های آن به عنوان دمنوش گیاهی نیز استفاده می شود. برگ های جوان برای تهیه سالاد و برگ های مسن بصورت پخته و مصرف می شوند. میوه های نابالغ نیز در تهیه سالادها مورد استفاده قرار می گیرند.
این گیاه زمانی که پخته می شود، همانند بامیه دارای ساختار موسیلاژی است.
بذور این گیاه نیز به عنوان طعم دهنده و چاشنی غذا مورد استفاده قرار می گیرند.
طی تحقیقات اخیر مشخص شد که این گیاه برای درمان بیماری ویروسی اِبولا (Ebola) نیز کاربرد دارد.
برگ های این گیاه غنی از بتاکاروتن، آهن، کلسیم و ویتامین C، ریبوفلاوین، پروتئین، ترکیبات فنولی و موسیلاژ می باشند. و دارای خاصیت آنتی اکسیدانی است. این گیاه دارای یک آلفاتوکوفرول اصلی معادل ویتامین E نیز می باشد. و به عنوان مسکن، مدر، تب بر و مقوی کاربرد دارند. هچنین برای درمان بیماری هایی نظیر ورم مثانه، سوزاک و سوزش ادرار نیز استفاده می شوند. بذور این گیاه نیز خواص مسهلی دارند.
ساقه های جوت برگ پنیرکی، زمانی که گیاه به گلدهی رسید، برداشت شده، نرم می شود و سپس فیبر از ساقه ها استخراج می گردد. میزان عملکرد فیبر در هکتار حدود 800 تا 1600 (یا 2400 در هندوستان) می باشد. ساقه های جوان و نرم تر نیز برای ساخت چوب کبریت به مصرف می رسند.
![معرفی و راهنمای پرورش سبزی جات برگی - جوت برگ پنیرکی]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره پنیرک و جنس های آن