پیچک پیکانی

دانستنیهای علمی

خانواده و رده‌بندی

گونه Convolvulus leiocalycinus از خانواده گل‌ساعتیان (Convolvulaceae) و از جنس Convolvulus است. این جنس شامل ده‌ها گونه پیچک علفی و بالارونده در نواحی معتدل و نیمه‌خشک جهان است. پیچک پیکانی یکی از پیچک‌های بومی ایران و خاورمیانه به‌شمار می‌رود.

منطقه بومی و گسترش جغرافیایی

این گونه در نواحی جنوب‌غربی آسیا، به‌ویژه ایران، عراق و بخش‌هایی از آناتولی گزارش شده است. در ایران بیشتر از مناطق خشک و نیمه‌خشک فلات مرکزی و دامنه‌های زاگرس ذکر شده است. گسترش آن معمولاً لکه‌ای و وابسته به ریزاقلیم‌های نسبتاً گرم و آفتاب‌دوست است.

زیستگاه و بوم‌شناسی

پیچک پیکانی عمدتاً در زمین‌های شیب‌دار سنگلاخی، حاشیه جاده‌های روستایی، دامنه تپه‌ها و مراتع کم‌پوشش رشد می‌کند. این گیاه نسبت به خشکی و خاک‌های کم‌عمق سازگار است و ریشه‌های عمیق برای دسترسی به رطوبت زیرسطحی دارد. نقش آن در تثبیت خاک‌های سست و ایجاد پوشش گیاهی اولیه در زیستگاه‌های فقیر قابل توجه است.

تاریخچه و مطالعات گیاه‌شناسی

این گونه در قرن نوزدهم توسط گیاه‌شناسان اروپاییِ کاوشگرِ فلور خاورمیانه توصیف شد. نمونه‌های تیپ آن در هرباریوم‌های معتبر اروپایی نگهداری می‌شود. بیشتر مطالعات علمی بر روی ویژگی‌های ریخت‌شناسی و بوم‌شناسی آن متمرکز بوده و بررسی‌های فیتوشیمیایی هنوز محدود است.

خصوصیات - معرفی

درختچه ای کوتاه تا ارتفاع 80 سانتیمتر، نیمه چوبی با کرک های فشرده انبوه می باشند. شاخه ها با انشعابات جانبی زیاد می باشد. برگ ها بدون دمبرگ هستند تقریبا نوک تیز به طرف قاعده به تدریج باریک شونده و تنها یک رگبرگ دارد. کاسبرگ ها به طول 8 تا 10 میلی متر با کرک های تار ابریشمی گسترده تا 4 میلی متر می باشد. 

شرایط نگهداری پیچک پیکانی

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت خشک دماي مورد نياز 20-22 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مکان های صخره ای

این گیاه برای رشد نیاز به نور زیاد دارد. در بین صخره ها رشد می کند و نیاز آبی کمی دارد. 

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی پیچک پیکانی

در طب سنتی مناطق خشک ایران، از اندام‌های هوایی Convolvulus leiocalycinus برای کاهش التهاب‌های خفیف پوستی و التیام زخم‌های سطحی استفاده می‌شود. دم‌کرده بخش‌های سبز گیاه به صورت موضعی به عنوان شست‌وشودهنده ضدالتهاب به کار می‌رود و در برخی روستاها برای تسکین دردهای عضلانی ملایم مصرف می‌شود. همچنین به دلیل وجود ترکیبات فنولی، به عنوان آنتی‌اکسیدان خفیف در نسخه‌های گیاهی محلی مورد توجه است.

کاربردهای داخلی و گوارشی

در برخی نواحی بومی، از مقدار کم عصاره یا جوشانده پیچک پیکانی برای تنظیم ملایم حرکات روده و رفع یبوست خفیف بهره می‌گیرند. با این حال به دلیل احتمال وجود گلیکوزیدها و ترکیبات اثرگذار بر کبد و کلیه، مصرف خوراکی آن بدون نظارت متخصص طب سنتی یا پزشک توصیه نمی‌شود و کاربری آن بیشتر در حد درمان‌های تجربی محلی باقی مانده است.

کاربردهای صنعتی و فناوری زیستی

استخراج رنگدانه‌ها و ترکیبات فنولی از اندام‌های هوایی این گونه برای تولید رنگ‌های گیاهی و افزودنی‌های آنتی‌اکسیدانی در محصولات آرایشی-بهداشتی گیاهی در دست بررسی است. همچنین پتانسیل این گیاه در تثبیت خاک‌های شیب‌دار و مناطق بیابانی، آن را به گزینه‌ای برای پوشش گیاهی ارزان‌قیمت در پروژه‌های بیابان‌زدایی و احیای اکوسیستم‌های تخریب‌شده تبدیل کرده است.

مقابله به آفات پیچک پیکانی

آفات مهم پیچک پیکانی (Convolvulus leiocalycinus)

شپشک‌های آردآلود و شته‌ها از آفات رایج پیچک پیکانی در فضای سبز و گلدانی‌اند و با مکیدن شیره گیاهی موجب زردی برگ، کاهش رشد و ترشح عسلک می‌شوند. در شرایط گرم و خشک، کنه‌های تارعنکبوتی نیز با ایجاد لکه‌های زرد و تار نازک در پشت برگ‌ها خسارت می‌زنند. حلزون‌ها و راب‌ها در باغچه‌ها می‌توانند جوانه‌ها و برگ‌های لطیف را شبانه تغذیه کنند.

روش‌های کنترل آفات

بازرسی منظم برگ‌ها، حذف دستی برگ‌های شدیداً آلوده و شست‌وشوی گیاه با آب پرفشار از نخستین گام‌های مدیریت آفات است. برای کنترل شته و شپشک می‌توان از محلول صابون‌های پتاسیم یا روغن ولک در غلظت کم استفاده کرد. در مورد کنه، افزایش رطوبت نسبی و استفاده از کنه‌کش‌های کم‌خطر توصیه می‌شود. برای حلزون‌ها، جمع‌آوری دستی، به‌کارگیری تله‌های تَر (پوست میوه، تخته چوب) و در صورت لزوم طعمه‌های حلزون‌کش کم‌خطر مفید است.

بیماری‌ها و پیشگیری

پیچک پیکانی ممکن است به پوسیدگی ریشه و قارچ‌های خاکزاد در خاک‌های غرقاب حساس شود. استفاده از بستر با زهکش خوب، آبیاری منظم بدون ماندآب و ضدعفونی نسبی خاک با کمپوست سالم به‌کاهش بیماری کمک می‌کند. در صورت بروز بوته‌میری، حذف بوته‌های آلوده و ضدعفونی ابزار ضروری است.

نحوه تکثیر پیچک پیکانی

این گیاه توسط بذر تکثیر می گردد.

پیچک شاخه خاری پیچک درختچه ای پیچک فارسی پیچک سه رنگ

سرو تاک پیچک فارسی سیب زمینی شیرین دایکوندرا رپنس