۱۴۰۴ ششم دی

کاکتوس رودکیل (کنسولئا)

این گیاه با نام علمی Consolea rubescensis و نام مرسوم (Road Kill Cactus) که به فارسي کاکتوس رودکیل (کنسولئا) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Cactaceae بومي بومی جزایر کارائیب، به‌ویژه جامائیکا و برخی جزایر اطراف، در مناطق خشک، سنگلاخی و نیمه‌بیابانی مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک بسیار سبک و شنی یا سنگریزه‌ای با زهکشی عالی، فقیر تا متوسط، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خانواده گیاهی

Consolea rubescens که در فارسی با نام «کاکتوس رودکیل (کنسولئا)» شناخته می‌شود، عضوی از خانواده Cactaceae و زیرخانواده Opuntioideae است. این گونه به جنس Consolea تعلق دارد که از نظر ریخت‌شناسی به اوپونتیاها شبیه است، اما ویژگی‌های متمایز ساقه و میوه آن را از نزدیکان خود جدا می‌کند. این گیاه گیاهی گلدار (Angiosperm) و دولپه‌ای است.

منطقه بومی و پراکنش طبیعی

زادگاه اصلی Consolea rubescens جزایر کارائیب، به‌ویژه کوبا و نواحی مجاور در منطقه آنتیل است. این کاکتوس عمدتاً در زیست‌بوم‌های نیمه‌خشکِ ساحلی، تپه‌های سنگلاخی، و بوته‌زارهای گرم با بارندگی کم تا متوسط رشد می‌کند. در برخی مناطق به عنوان گونه بومیِ غالب بر چشم‌اندازهای باز و آفتاب‌گیر شناخته می‌شود.

زیستگاه و سازگاری‌ها

زیستگاه طبیعی این گونه شامل خاک‌های سنگی، آهکی و با زهکشی بسیار خوب است. کنسولئا برای تحمل خشکی‌های طولانی، بافت آبدار ساقه‌ها را برای ذخیره آب و پوشش مومی برای کاهش تعریق تکامل داده است. وجود گلُخ‌ها و خارهای ریز نه‌تنها نقش دفاعی دارند، بلکه در کند کردن جریان هوا روی سطح گیاه و کاهش تبخیر نیز مؤثرند.

تاریخچه نام‌گذاری و مطالعه

گونه‌های جنس Consolea در گذشته غالباً در جنس Opuntia قرار داده می‌شدند و بعدها بر پایه بررسی‌های ریخت‌شناسی و مولکولی به‌عنوان جنسی مستقل توصیف شدند. نام Consolea به افتخار گیاه‌شناس ایتالیایی «میترو کنسولو» (Console) برگزیده شده است. بازنگری‌های رده‌بندی در قرن بیستم و بیست‌ویکم جایگاه این کاکتوس را روشن‌تر کرده و آن را به‌عنوان گروهی متمایز در میان کاکتوس‌های باله‌ای معرفی کرده‌اند.

خصوصیات - معرفی

ساقه و اندام رویشی

ساقه در Consolea rubescens اصلی‌ترین اندام هوایی است و به صورت پهن، گوشتی و تخم‌مرغی تا بیضوی دیده می‌شود. این ساقه‌ها که در کاکتوس‌ها «پد» نامیده می‌شوند، معمولاً به طول ۲۰ تا ۴۰ سانتی‌متر و ضخامت چند سانتی‌متر می‌رسند. رنگ ساقه در گیاه بالغ سبز تا سبز مایل به خاکستری است و در نور شدید آفتاب می‌تواند ته‌مایه‌ای مایل به ارغوانی یا قرمز پیدا کند. سطح ساقه صاف، براق و دارای آرئول‌های کم‌تعداد با خارهای کوتاه و نسبتاً نازک است که در مقایسه با اوپونتیاهای خاردار، کمتر تهاجمی‌اند. بافت داخلی ساقه بسیار آب‌دار بوده و نقش اصلی در ذخیره آب را بر عهده دارد.

برگ‌ها و خارها

برگ‌های حقیقی در این گونه بسیار کوچک، استوانه‌ای و گذرا هستند و در مراحل اولیه رشد، روی آرئول‌های جوان ظاهر می‌شوند و به‌سرعت می‌ریزند. عمل فتوسنتز عمدتاً توسط بافت سبز ساقه‌ها انجام می‌شود. خارها کوتاه، سفت و به رنگ زرد مایل به قهوه‌ای تا خاکستری هستند و به‌صورت منفرد یا چندتایی روی آرئول‌ها قرار می‌گیرند. در برخی کلون‌ها خارها بسیار کم‌تعداد یا تقریباً بدون خار دیده می‌شود که ظاهر نسبتاً ملایم‌تری به گیاه می‌دهد.

گل، میوه و بذر

گل‌ها در Consolea rubescens نسبتاً کوچک تا متوسط بوده و اغلب در حاشیه بالایی پدها تشکیل می‌شوند. رنگ گل‌ها زرد مایل به نارنجی تا زرد طلایی است و گلبرگ‌ها به شکل جامی یا بشقابی، با پرچم‌های متعدد زردرنگ در مرکز قرار دارند. میوه‌ها گوشتی، دوکی تا استوانه‌ای و به رنگ قرمز تا قرمز ارغوانی هستند که به‌صورت ایستاده یا کمی آویزان روی پد باقی می‌مانند. سطح میوه صاف و کم‌خار است و درون آن بذرهای ریز، سخت و زرد تا قهوه‌ای روشن در خمیره‌ای آبدار جای گرفته‌اند.

شرایط نگهداری کاکتوس رودکیل (کنسولئا)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک بسیار سبک و شنی یا سنگریزه‌ای با زهکشی عالی، فقیر تا متوسط، با pH خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6.5 تا 8)

شرایط دمایی و اقلیمی مناسب

گیاه Consolea rubescens یک کاکتوس گرمادوست بومی مناطق نیمه‌گرمسیری و استوایی است. دمای ایده‌آل رشد آن حدود ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و در این بازه بیشترین رشد رویشی را نشان می‌دهد. این گیاه در کوتاه‌مدت تا حدود ۱۰ درجه سانتی‌گراد را تحمل می‌کند، اما سرمای زیر ۵ درجه، یخ‌زدگی و باد سرد می‌تواند به بافت‌های آبدار آن آسیب جدی وارد کند. در مناطق سرد، نگهداری در گلخانه گرم یا فضای داخلی پرنور در زمستان توصیه می‌شود.

نیاز نوری و محل استقرار

کاکتوس رودکیل برای رشد سالم به نور بسیار زیاد و آفتاب مستقیم چند ساعت در روز نیاز دارد. قرارگیری در سمت جنوبی یا غربی بهترین انتخاب برای این گیاه است. در محیط‌های داخلی، باید در نزدیک‌ترین نقطه به پنجره‌های روشن قرار گیرد. کمبود نور باعث رشد کشیده، کاهش استحکام ساقه‌ها و رنگ‌پریدگی می‌شود، در حالی‌که عادت‌دادن تدریجی به آفتاب مستقیم از سوختگی ناگهانی جلوگیری می‌کند.

رطوبت، آبیاری و گردش هوا

این گونه به رطوبت نسبی پایین تا متوسط سازگار است و رطوبت زیاد و هوای ساکن، خطر بیماری‌های قارچی را افزایش می‌دهد. آبیاری باید عمیق ولی با فاصله انجام شود؛ به‌گونه‌ای که بین دو آبیاری، سطح بستر کاملاً خشک شود. در زمستان و دوره رکود، آبیاری به حداقل کاهش می‌یابد. وجود گردش هوای ملایم و مداوم برای تبخیر رطوبت اضافی و تقویت بافت گیاه ضروری است.

بستر کاشت، خاک و زهکشی

Consolea rubescens به خاکی با زهکشی بسیار بالا و بافت سبک نیاز دارد. بهترین گزینه، مخلوط تخصصی کاکتوس شامل ماسه درشت، پرلیت یا پومیس به‌همراه مقدار کمی خاک برگ پوسیده است. ایستابی آب در گلدان یا خاک باغچه، مهم‌ترین عامل پوسیدگی ریشه و ساقه است. استفاده از گلدان‌های سفالی یا دارای سوراخ‌های متعدد زهکشی، به دفع سریع‌تر رطوبت کمک می‌کند و محیط ریشه را پایدار و هوادهی را مناسب نگه می‌دارد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين خانواده :
 

انجیر تیغی کاکتوس انجیری / انجیر هندی کلاه کشیشی انجیر هندی انگلمان

  محسن شهاب الدین