کامليا ژاپني

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و خویشاوندی

کاملیا ژاپنی با نام علمی Camellia japonica متعلق به خانواده Theaceae و راسته Ericales است. این گونه یکی از مهم‌ترین نمایندگان جنس Camellia با ده‌ها رقم زینتی ثبت‌شده است. خویشاوند نزدیک آن Camellia sinensis، گیاه چای، محسوب می‌شود.

منطقه بومی و زیستگاه طبیعی

زادگاه اصلی کاملیا ژاپنی جنگل‌های مرطوب و همیشه‌سبز ژاپن، کره و بخش‌هایی از چین است. این گیاه در زیرسایه درختان بلند و در خاک‌های اسیدی، عمیق و غنی از مواد آلی رشد بهینه دارد. حضور آن معمولاً در نواحی با بارش بالا و زمستان‌های معتدل گزارش شده است.

تاریخچه کشف و کشت

پرورش کاملیا ژاپنی در ژاپن سابقه چندصدساله دارد و در هنر و باغ‌های کلاسیک این کشور دیده می‌شود. اروپاییان در قرن هفدهم و هجدهم با این گیاه آشنا شدند و به‌سرعت در باغ‌های اشرافی انگلستان و اروپا گسترش یافت. نام Camellia به افتخار گیاه‌شناس یسوعی، جورج کامِل (Georg Kamel)، انتخاب شده است.

خصوصیات - معرفی

ساقه و فرم رویشی

کاملیا ژاپونیکا درختچه‌ای همیشه‌سبز با ساقه‌های چوبی، صاف و نسبتاً منشعب است. ارتفاع آن معمولاً ۱ تا ۳ متر بوده و در شرایط مناسب تا ۵ متر می‌رسد. ساقه‌ها دارای بافت محکم، رنگ قهوه‌ای تا خاکستری و شاخه‌بندی متراکم هستند که فرمی گرد و فشرده به بوته می‌دهد.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، چرمی و همیشه‌سبز هستند و به صورت متناوب روی ساقه قرار می‌گیرند. شکل برگ بیضوی تا بیضوی-کشیده با انتهای نوک‌تیز و حاشیه دندانه‌دار ظریف است. طول برگ‌ها معمولاً ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر و عرض آن‌ها ۳ تا ۵ سانتی‌متر است. رنگ سطح رویی برگ سبز تیره براق و سطح زیرین سبز روشن‌تر است.

گل‌ها

گل‌های کاملیا ژاپونیکا درشت، منفرد و اغلب در انتهای شاخه‌ها ظاهر می‌شوند. قطر گل معمولاً ۶ تا ۱۲ سانتی‌متر است. گلبرگ‌ها ضخیم، نرم و متعدد بوده و در ارقام مختلف به صورت ساده، نیمه‌پر یا پُرپر دیده می‌شوند. رنگ گل‌ها از سفید خالص تا صورتی و قرمز سیر متغیر است و گاهی رگه‌ها یا حاشیه‌های دو رنگ دارند. پرچم‌ها زرد طلایی و در مرکز گل متراکم قرار گرفته‌اند.

میوه و بذر

میوه کپسولی چوبی، کوچک و کروی تا تخم‌مرغی است که پس از رسیدن به چند قسمت شکافته می‌شود. درون هر کپسول چند بذر قهوه‌ای تا سیاه، نسبتاً گرد و سفت قرار دارد. میوه‌ها جلوه زینتی کمی دارند و بخش شاخص گیاه بیشتر برگ و گل آن است.

شرایط نگهداری کامليا ژاپني

نور مورد نياز متوسط آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 0 تا 25 سانتيگراد درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک کمي اسيدي و غني با زهکشي‌خوب (پيت + کمپوست)

شرایط دمایی و رطوبتی کاملیا ژاپونیکا

کاملیا ژاپونیکا گیاهی همیشه‌سبز است که دمای خنک تا معتدل ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد را ترجیح می‌دهد. گرمای شدید و بادهای خشک باعث ریزش غنچه‌ها می‌شود. رطوبت نسبی بالا (۵۰ تا ۷۰٪) برای سلامت برگ‌ها و تشکیل جوانه‌های گل ضروری است؛ در فضاهای خشک، استفاده از سینی سنگریزه و مه‌پاشی غیرمستقیم مفید است.

نور مناسب برای رشد و گل‌دهی

کاملیا ژاپونیکا به نور زیاد ولی فیلتر شده نیاز دارد؛ آفتاب مستقیم به‌ویژه در ظهر، موجب سوختگی برگ‌ها می‌شود. بهترین مکان، کنار پنجره شرقی یا شمالی با نور ملایم است. در فضای باز، قرار دادن گیاه زیر سایه درختان بلند یا سایبان توری، تعادل نور و خنکی را فراهم می‌کند.

خاک، آبیاری و شرایط بستر

این گیاه به خاک اسیدی (pH حدود ۵٫۵ تا ۶٫۵)، سبک و غنی از مواد آلی نیاز دارد؛ مخلوط خاک برگ، پیت‌ماس و کمی پرلایت مناسب است. آبیاری باید منظم و با آب بدون املاح زیاد انجام شود؛ خاک همیشه کمی مرطوب باشد اما باتلاقی نشود. زهکشی خوب گلدان برای جلوگیری از پوسیدگی ریشه حیاتی است.

مقابله به آفات کامليا ژاپني

آفات رایج کاملیا ژاپنی

شته‌ها، شپشک‌ها (آردآلود و سپردار) و کنه تارتن از مهم‌ترین آفات Camellia japonica هستند و با مکیدن شیره گیاهی باعث زردی، پیچیدگی برگ و ضعف عمومی می‌شوند. ترشح عسلک و رشد کپک دوده‌ای روی برگ‌ها نشانه مهم آلودگی به شپشک و شته است.

برای کنترل، ابتدا برگ‌ها و شاخه‌های آلوده را هرس و دور کنید و گیاه را با آب پرفشار ملایم شست‌وشو دهید. در آلودگی‌های متوسط از صابون حشره‌کش یا روغن باغبانی/نیم (Neem) در فواصل ۷–۱۰ روز استفاده کنید. روغن‌پاشی را در گرمای شدید یا زیر نور مستقیم انجام ندهید تا برگ‌سوزی رخ ندهد.

امراض قارچی و فیزیولوژیک

لکه‌برگی قارچی، پوسیدگی ریشه (به‌ویژه در خاک‌های غرقابی) و بلایت گلبرگ از بیماری‌های شایع‌اند. لکه‌های قهوه‌ای با هاله تیره روی برگ، ریزش غنچه و پژمردگی با وجود خاک مرطوب می‌تواند نشانه درگیری باشد. زهکشی ضعیف مهم‌ترین عامل تشدید پوسیدگی ریشه است.

برای پیشگیری و درمان، آبیاری را منظم اما بدون ماندابی شدن تنظیم کنید، خاک اسیدی و سبک با زهکشی مناسب فراهم کنید و فاصله تهویه‌ای بین گیاهان را رعایت کنید. برگ‌ها و گل‌های آلوده را جمع‌آوری و حذف کنید. در صورت تداوم علائم، از قارچ‌کش‌های مناسب (مانند ترکیبات مسی برای لکه‌برگی) طبق برچسب استفاده شود.

نحوه تکثیر کامليا ژاپني

تولید مثل کاملیا ژاپنی در طبیعت

کاملیا ژاپنی (Camellia japonica) در طبیعت عمدتاً از راه تولیدمثل جنسی انجام می‌شود؛ گل‌ها پس از گرده‌افشانی (اغلب توسط حشرات) میوه کپسولی تشکیل می‌دهند و دانه‌ها با رسیدگی از کپسول آزاد می‌شوند.

جوانه‌زنی دانه‌ها معمولاً در بستر اسیدی، مرطوب و با زهکشی مناسب بهتر رخ می‌دهد و استقرار نهال‌ها به سایه‌روشن و رطوبت یکنواخت وابسته است.

تکثیر در خانه: قلمه نیمه‌خشبی

رایج‌ترین روش خانگی، قلمه نیمه‌خشبی است. قلمه 8 تا 12 سانتی‌متری از شاخه سالم بردارید، برگ‌های پایینی را حذف کنید و در صورت امکان از هورمون ریشه‌زایی استفاده کنید. بستر پیشنهادی: پیت‌ماس و پرلیت با رطوبت بالا و نور غیرمستقیم.

تکثیر در خانه: خوابانیدن و پیوند

خوابانیدن شاخه (لایه‌گذاری) برای افراد مبتدی قابل اعتماد است: بخشی از ساقه را زخمی سطحی کرده، در بستر اسیدی ثابت کنید تا ریشه دهد، سپس از گیاه مادری جدا کنید.

برای حفظ دقیق ویژگی‌های رقم، پیوند (مانند پیوند شکمی یا اسکنه) روی پایه مناسب انجام می‌شود؛ این روش رشد یکنواخت‌تر و یکنواختی صفات گل را تضمین می‌کند.

تکثیر با بذر

کاشت بذر ممکن است، اما نهال‌ها از نظر رنگ و شکل گل ممکن است مشابه گیاه مادری نباشند و زمان رسیدن به گلدهی طولانی‌تر است.

چای سبز کاملیا پیتاردی

گل کاملیا کاملیا پیتاردی چای سبز