نخل کوهونه

دانستنیهای علمی

رده‌بندی و نام‌گذاری

اتتالِا کوهونِ با نام علمی Attalea cohune یک نخل بزرگ از خانوادهٔ Arecaceae (نخل‌سانان) و از جنس Attalea است. این جنس شامل چندین گونهٔ نخل گرمسیری آمریکای مرکزی و جنوبی است که اغلب برای روغن و چوب شناخته می‌شوند. نام گونهٔ cohune از واژه‌های محلی سرخ‌پوستی در آمریکای مرکزی گرفته شده که به مغز دانهٔ روغنی این نخل اشاره دارد.

منطقه بومی و پراکنش

اتتالِا کوهونِ بومی آمریکای مرکزی است و بیشترین پراکنش آن در بلیز، گواتمالا، هندوراس، نیکاراگوئه و بخش‌هایی از مکزیک و بلیز دیده می‌شود. این نخل بیشتر در نواحی پست تا ارتفاعات کم رشد می‌کند و با آب‌وهوای گرم و مرطوب مناطق استوایی سازگار است. در بسیاری از مناظر طبیعی گرمسیری، این گونه یکی از شاخص‌ترین نخل‌های بومی به‌شمار می‌رود.

زیستگاه و بوم‌شناسی

زیستگاه اصلی اتتالِا کوهونِ جنگل‌های نیمه‌مرطوب تا مرطوب، حاشیه رودخانه‌ها و اراضی با خاک عمیق و نسبتاً حاصلخیز است. این نخل می‌تواند خاک‌های سنگین و دوره‌های کوتاه‌مدت غرقاب را تحمل کند، اما به نور فراوان نیاز دارد. میوه‌ها و دانه‌های درشت آن منبع غذایی گونه‌های متعددی از پستانداران و پرندگان هستند و در پراکنش بذر نقش مهمی دارند. حضور این نخل در ساختار جنگل می‌تواند بر تنوع زیستی محلی تأثیر قابل توجهی بگذارد.

تاریخچه استفاده و اهمیت علمی

اتتالِا کوهونِ از دیرباز توسط جوامع بومی برای تولید روغن کوهون از دانه‌ها، استفاده از برگ‌ها در حصیربافی و کاربرد تنه در ساخت‌وساز سنتی مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. در سده‌های ۱۹ و ۲۰ میلادی این گونه به‌عنوان منبع بالقوه روغن نباتی صنعتی مورد مطالعه قرار گرفت. امروزه پژوهش‌های علمی بر فیزیولوژی، سازگاری با تنش‌ها و پتانسیل به‌عنوان گونه‌ای مفید در جنگل‌کاری و احیای اکوسیستم‌های تخریب‌شده تمرکز دارند.

خصوصیات - معرفی

ریخت‌شناسی کلی نخل کوهونه (Attalea cohune)

نخل کوهونه درختی نخلی، همیشه‌سبز و تک‌ساقه است که در زیستگاه طبیعی خود به ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ متر می‌رسد. فرم کلی گیاه ستونی با تاجی انبوه و گسترده از برگ‌های بزرگ پرمانند است. تضاد میان تنه‌ی نسبتاً باریک و تاج برگ‌های بسیار طویل، ظاهری باشکوه و استوایی ایجاد می‌کند.

ساقه (تنه)

ساقه مستقیم، استوانه‌ای و بدون انشعاب جانبی است و قطر آن معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ سانتی‌متر متغیر است. رنگ تنه در سنین جوان‌تر خاکستری تا قهوه‌ای روشن بوده و با افزایش سن، تیره‌تر و کمی زبر می‌شود. جای زخم‌های قدیمی دمبرگ‌ها روی تنه به صورت حلقه‌های نامنظم یا الگوی شطرنجی کم‌رنگ دیده می‌شود. سطح تنه نسبتاً صاف است و خار مشخصی ندارد.

برگ‌ها

برگ‌ها پرمانند (پینه‌ای)، بسیار بزرگ و خمیده‌اند و طول هر برگ در شرایط مناسب می‌تواند به ۵ تا ۸ متر برسد. دمبرگ‌ها قوی، نسبتاً ضخیم و راست یا کمی قوسی‌اند و در قاعده، غلافی الیافی ایجاد می‌کنند. برگچه‌ها (برگک‌ها) باریک، نوک‌تیز و خطی ـ نیزه‌ای بوده، به صورت منظم دو طرف محور برگ قرار می‌گیرند. رنگ پهنک در سطح رویی سبز تیره و براق و در سطح زیرین سبز روشن‌تر است. برگ‌ها با افزایش سن به سمت پایین آویزان شده و تاجی چتری‌شکل تشکیل می‌دهند.

گل‌آذین و گل‌ها

گل‌آذین‌ها سنبله‌ای-خوشه‌ای، بزرگ و آویزان هستند که از میان برگ‌ها یا کمی پایین‌تر از تاج ظاهر می‌شوند. محور گل‌آذین ضخیم و شاخه‌های فرعی متعدد دارد. گل‌ها تک‌جنسی اما روی یک پایه (تک‌پایه) هستند; گل‌های نر معمولاً کوچک‌تر و فراوان‌تر و گل‌های ماده درشت‌تر و پراکنده‌تر روی همان گل‌آذین قرار می‌گیرند. رنگ گل‌ها کرم مایل به زرد تا زرد کم‌رنگ است و عموماً بدون جلوه‌ی زینتی برجسته، اما از نظر تعداد بسیار چشمگیرند.

شرایط محیط رشد

دمای مناسب برای رشد نخل کوهونه (Attalea cohune)

نخل کوهونه یک گونه کاملاً گرمسیری است و به سرما بسیار حساس می‌باشد. دامنه دمای ایده‌آل آن بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد است و نوسانات شدید دمایی را تحمل نمی‌کند. دمای زیر ۱۰ درجه می‌تواند سبب آسیب جدی به برگ‌ها و جوانه‌ی انتهایی شود. در مناطق سردتر باید از کشت بیرونی پرهیز کرده و در محیط‌های گلخانه‌ای یا محافظت‌شده کشت انجام گیرد.

نیاز نوری و شدت تابش

این نخل برای رشد مطلوب به نور زیاد و مستقیم خورشید نیاز دارد. حداقل ۶ ساعت نور کامل روزانه برای رشد طبیعی و تشکیل تاج برگی متراکم ضروری است. در مراحل ابتدایی رشد، تحمل سایه‌روشن بیشتر است، اما در درازمدت کمبود نور باعث کشیدگی، کاهش قطر تنه و رنگ‌پریدگی برگ‌ها می‌شود. در محیط‌های بسیار داغ، ایجاد سایه‌ی ملایم در ظهر می‌تواند از سوختگی برگ جلوگیری کند.

رطوبت هوا و نیاز آبی

نخل کوهونه بومی مناطق مرطوب است و از رطوبت نسبی متوسط تا بالا (حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد) بهره می‌برد. خشکی طولانی‌مدت هوا و آبیاری نامنظم می‌تواند باعث قهوه‌ای شدن حاشیه برگ‌ها شود. آبیاری باید عمیق اما با فواصل منظم و با امکان خشک شدن نسبی سطح خاک بین دو آبیاری انجام گیرد. زهکش خوب برای جلوگیری از ماندآب اطراف ریشه ضروری است.

نوع خاک و ویژگی‌های بستر کشت

این گونه در خاک‌های عمیق، سبک تا متوسط و غنی از مواد آلی بهترین رشد را دارد. خاک لومی شنی با زهکش بالا و pH نزدیک به خنثی (حدود ۶ تا ۷) ایده‌آل است. افزودن کمپوست رسیده و مواد آلی باعث حفظ رطوبت مفید بدون ایجاد ماندآب می‌شود. از خاک‌های سنگین و رسی متراکم باید اجتناب کرد، زیرا باعث خفگی ریشه، ضعف رشد و افزایش حساسیت به بیماری‌های قارچی می‌گردد.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره نخل‌سانان و جنس های آن