نام علمي
Androsace villosa
نام لاتين
hairy rock-jasmine
دانستنیهای علمی
رده‌بندی و جایگاه گیاه‌شناسی
Androsace villosa با نام رایج «یاسمن صخره‌ای» (Rock-jasmine) گونه‌ای از سردهٔ Androsace و از خانوادهٔ Primulaceae (نخستینیان) است. این خانواده به داشتن گل‌های کوچک با تقارن شعاعی و سازگاری‌های متنوع برای زیست در اقلیم‌های سرد و کوهستانی شناخته می‌شود.
ویژگی‌های ریخت‌شناسی و سازگاری‌ها
این گونه گیاهی کم‌ارتفاع و غالباً بالشتکی/رزت‌ساز است و سطح اندام‌های هوایی آن معمولاً با کرک‌های متراکم پوشیده می‌شود. کرک‌دار بودن (villosity) نقشی کلیدی در کاهش تبخیر، تعدیل نوسان دمایی و محافظت در برابر بادهای خشک و تابش شدید ارتفاعات دارد.
منطقهٔ بومی و پراکنش جغرافیایی
Androsace villosa عمدتاً بومی نواحی کوهستانی نیمکرهٔ شمالی است و پراکنش آن در بخش‌هایی از اروپای کوهستانی تا آسیای میانه گزارش شده است. الگوی پراکنش آن با کمربندهای آلپی و زیرآلپی همخوانی دارد و نشان‌دهندهٔ تخصص‌یافتگی به محیط‌های سرد و کم‌مواد غذایی است.
زیستگاه و بوم‌شناسی
زیستگاه طبیعی این گونه اغلب شامل شکاف صخره‌ها، دامنه‌های سنگلاخی، ریگزارهای کوهستانی و خاک‌های کم‌عمق و زهکش‌دار است. این گیاه معمولاً در میکروزیستگاه‌هایی استقرار می‌یابد که برف‌پوشی زمستانه، رطوبت فصلی و پناه صخره‌ای، بقا را در شرایط سخت ارتفاعات ممکن می‌کند.
تاریخچهٔ نام‌گذاری و اهمیت علمی
نام سردهٔ Androsace از ریشه‌های یونانی گرفته شده و در متون کلاسیک گیاه‌شناسی به گروهی از گیاهان کوچک اشاره دارد؛ نام گونهٔ villosa نیز به «پرمو/کرک‌دار» بودن اندام‌ها دلالت می‌کند. این گونه به‌عنوان یک مدل مناسب برای مطالعهٔ سازگاری‌های آلپی، تکامل فرم بالشتکی و زیست در خاک‌های فقیر مورد توجه پژوهشگران است.
خصوصیات - معرفی
به جرات می توان گفت یاسمن صخره ای یکی از زیباترین گیاهان صخره ای بومی ایران است. یک گیاه مقاوم به سرما و شرایط نامساعد محیطی، گیاهی چند ساله که در فروردین ماه رشد خود را آغاز می کند و در اردیبهشت ماه به گل می رود. و خرداد هم بذر می دهد. اغلب در شکاف سنگ ها و صخره های مناطق سرد و کوهستانی غرب کشور رشد می کند، تکثیر از طریق بذر می باشد. متاسفانه به دلیل کاهش بارندگی ها و توزیع نامناسب بارش ها این گیاه به شدت در معرض خطر انقراض است. اصولا یاسمن های صخره ای در مناطق کوهستانی یافت می شوند و بسیار مناسب باغ های صخره ای هستند. در ایران سه گونه از گیاه وجود داردکه عبارتند از یاسمن صخره ای با برگساری همیشه سبز به ارتفاعی حداکثر 15 سانتیمتر و با گل هایی سفید تا صورتی رنگ که در مرکز گل های سفید رنگ، نواحی به رنگ زرد تا قرمز وجود دارد. لازم به ذکر است که یاسمن های صخره ای گیاهانی متداول در کشت و کار نیستند.
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
18-20 درجه سانتیگراد
خاک مورد نیاز
مکان های صخره ای
این گیاه در زمین های سنگلاخی، خاک های کلسیم دار و بیشتر در مناطق نیمه خشک رشد مناسبی دارد. بیشتر علف هرز گل های بهاری است، اما در محصولات زمستانه و در نواحی گرم و در مناطقی که هوا در بهار به سرعت گرم می شود هم دیده می شود.
نحوه تکثیر یاسمن صخره ای
ویژگی‌های تولیدمثل در Androsace villosa
Androsace villosa (یاسمن صخره‌ای) یک گیاه آلپیِ کم‌ارتفاع از تیره پامچال است که معمولاً به‌صورت طبیعی در شکاف سنگ‌ها و دامنه‌های سرد رشد می‌کند و در باغ‌های سنگی نیز گاهی کشت می‌شود. تولیدمثل آن هم جنسی (بذر) و هم رویشی (تقسیم بوته) است؛ اما در طبیعت، بذر نقش اصلی را دارد.
تولیدمثل طبیعی (گرده‌افشانی و بذر)
گل‌ها در فصل رشد کوتاه کوهستانی ظاهر می‌شوند و معمولاً توسط حشرات کوچک گرده‌افشانی می‌گردند. پس از لقاح، کپسول‌های بذر تشکیل می‌شود و بذرهای ریز در اطراف گیاه مادر پراکنده می‌شوند. سرما و چرخه یخ‌زدگی/ذوب، در شکستن خواب بذر و استقرار نهال‌ها در ریزشکاف‌های مرطوب سنگی بسیار مؤثر است.
تکثیر در کشت (بذرکاری)
برای تکثیر خانگی یا باغ سنگی، بذر رایج‌ترین روش است. بذرها را روی بستر بسیار سبک و معدنی (شن، پرلیت، خاک‌برگ بسیار کم) سطحی بپاشید و فقط با لایه‌ای نازک پوشش دهید. نگهداشت رطوبت یکنواخت بدون غرقابی ضروری است. سرمادهی (کاشت پاییزه در فضای باز یا دوره سرمایی در یخچال) معمولاً جوانه‌زنی را بهبود می‌دهد.
تکثیر رویشی (تقسیم بوته)
بوته‌های مسن می‌توانند به‌صورت بالشتکی و متراکم شوند. در اوایل بهار یا پس از گلدهی، تقسیم ملایم توده ریشه و جدا کردن بخش‌های دارای ریشه امکان‌پذیر است. تقسیم باید با حداقل دستکاری ریشه و در بستر بسیار زهکش‌دار انجام شود تا پوسیدگی رخ ندهد.
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره پامچال - پريمولاسه و جنس های آن