این مطلب به تجربه و راهکارهای یک باغبان در اقلیمهای سرد و غیرقابلپیشبینی، مانند مونتانا، میپردازد. نویسنده، ایمی هینمن، از چالشها و استراتژیهایی میگوید که برای حداکثر استفاده از فصل کوتاه رشد و مواجهه با یخبندانهای ناگهانی به کار میبرد. او با تاکید بر انتخاب گیاهان مقاوم به سرما، نظیر چندسالههای مقاوم و یکسالههای خودبذرکار، روشهایی برای طولانیتر کردن فصل رشد معرفی میکند. همچنین، استفاده از جویچههای مرتفع و پوششهای شناور ردیفی به عنوان راهکارهایی برای محافظت از گیاهان در برابر سرمای زودرس و دیررس، از دیگر نکات برجسته مقاله است. این تجربهها و توصیهها به باغبانان کمک میکند تا در اقلیمهای سرد، حتی با برف و یخبندانهای پیشبینینشده، باغهای سالم و پرباری داشته باشند.
وقتی در ژوئن و اوت برف میبارد، باید از فصل کوتاه رشد نهایت استفاده را ببرید
نویسنده: ایمی هینمن
یخزدگی در جولای! بسیاری از چندسالههای مقاوم، مانند این بیبالـم (Monarda)، میتوانند یک یخبندان غیرمنتظره را بدون آسیب جدی تحمل کنند. عکس: ایمی هینمن
اولین سالی که در مونتانا باغبانی کردم، در ۲۱ اوت برف بارید. همانجا بود که فهمیدم این باغبان اهل اوهایو چیزهای زیادی باید درباره آبوهوای سرد و غیرقابلپیشبینی یاد بگیرد. با این حال همسایههای جدیدم چندان کمکی نمیکردند. وقتی من سنگها را جابهجا میکردم و خاک سطحی میآوردم تا جویچههای مرتفع بسازم، تنها چیزی که میگفتند این بود: «من ۲۰ سال است اینجا زندگی میکنم و هنوز نتوانستهام چیزی پرورش بدهم.» خوشبختانه گوش دادن هرگز از نقاط قوت من نبوده است.
چون آدمی نیستم که زود دلسرد شوم، نیمهشبها وقتی دما ناگهان پایین میآمد، با عجله از خانه بیرون میدویدم تا دهها جویچه مرتفع را بپوشانم. درست در همین لحظهها بود که به سلامت عقل خودم شک میکردم! اگرچه منطقه ۳ مقاومتی USDA (جایی که دما در زمستان میتواند تا منفی ۴۰ درجه فارنهایت پایین برود) چندان برای پرورش گیاهان گرمادوست مناسب نیست، اما به من این فرصت را داده که یاد بگیرم چگونه از فصل کوتاه رشد حداکثر استفاده را ببرم و این فصل را تا حد امکان طولانیتر کنم.
با چندسالههای سرسخت شروع کنید
اولین راز باغبانی در اقلیم سرد این است که چندسالههای واقعاً مقاوم بکارید، و خوشبختانه تعداد زیادی گیاه وجود دارد که هرچقدر زمستان و بهار سخت باشند، باز هم خوب عمل میکنند. به طور کلی، گیاهانی که هر پاییز تا سطح زمین میخشکند، بهتر از چندسالههای همیشهسبز دوام میآورند؛ هرچند من توانستهام لاوندر (Lavandula angustifolia ‘Munstead’) و مریمگلی (Salvia officinalis) را هم با موفقیت از زمستان بگذرانم.
اولین گیاهی که خودش را از دل آخرین برفها بیرون میکشد، گلگندم دائمی (Centaurea montana) است. معمولاً اوایل ماه مه شکوفه میدهد؛ زمانی که من واقعاً تشنه دیدن رنگ در باغ هستم. بعد از گلدهی، آن را تا دوسوم کوتاه میکنم و دوباره تا پایان تابستان به گل مینشیند. ارگانو (Origanum vulgare) هم از پیشتازان فصل است؛ من آن را هم برای استفاده در آشپزخانه و هم برای گلهای زیبایش پرورش میدهم.
آرتمیزیاها (Artemisia ludoviciana ‘Silver King’ و ‘Silver Queen’) خیلی دیرتر از خاک بیرون میآیند، اما هر سال منظم و قابلاعتماد هستند؛ درست مثل گیاهان دارویی دیگری مانند سنبلالطیب (Valeriana officinalis)، بیبالـم (Monarda didyma) و بادیان رومی (Agastache foeniculum). این گیاهان سرسخت حتی در برابر یک یخبندان ناگهانی در میانه تابستان هم به گلدهی خود ادامه میدهند.
کشت ارقام اهلیشدهی گلهای وحشی (که به خاطر شکوفههای درشتترشان ترجیحشان میدهم) نیز در این اقلیم موفق است. لوپینها (Lupinus cvs.) در اوایل تابستان گل میدهند و بهسخاوت خودبذرکاری میکنند. ارقام مختلف دلفینیوم – که در مقایسه با خویشاوند بومیشان، لاکسیپار، غولهایی ۶ فوتی هستند – عاشق دمای خنکاند و تقریباً همه زمستانها را بدون مشکل پشت سر میگذارند. بزرگترین دشمن آنها باد و تگرگهایی است که اغلب همراه با طوفانهای تابستانی میآیند.
برای اینکه این دلفینیومها زیر ضربه باد خم نشوند، آنها را قیم میگذارم، نزدیک ساختمانها میکارم و از ارقام کوتاهتر استفاده میکنم.
پائونیاها (Paeonia cvs.)، زنبق ریشدار (Iris cvs.)، Sneezewort (Achillea ptarmica ‘The Pearl’)، گل گوی دریا (Eryngium maritimum) و تنسی (Tanacetum vulgare) نیز انتخابهای قابل اتکایی برای اقلیمهای سخت هستند. هیچوقت نگران زنده ماندنشان در زمستان نیستم و هر سال گلهای فوقالعادهای تولید میکنند.
فضا را با یکسالههای فصلخنک پر کنید
فصل رشد در این باغ درست بیرون پارک ملی گلیشر کوتاه است، اما گیاهان خودبذرکار مانند خشخاشها همچنان نمایش رنگارنگی به راه میاندازند. عکس: ایمی هینمن
من عاشق یکسالهها هستم؛ به خاطر رنگهای درخشان و شخصیت منحصربهفردی که در تابستان به باغ میدهند. هر سال هزاران بذر را در گلخانهام میکارم؛ کاشت را اوایل مارس شروع میکنم تا میانه ژوئیه به گل برسند. بیشتر بهدنبال رنگ خیرهکننده و عطر دلانگیز هستم، اما در این میان به بسیاری از گیاهان مقاوم به سرما هم رسیدهام. با آزمونوخطا (و قربانی کردن تعداد زیادی گیاه!)، به ارقامی رسیدهام که حتی یخبندان سبک را هم تحمل میکنند.
استاک (Matthiola spp.)، یک یکساله با سنبلههای گل و عطری تند شبیه میخک، از آن دسته گیاهانی است که با خیال نسبتاً راحت میتوانم در فضای باز بکارم؛ چون میدانم یخزدگی ملایم را تاب میآورد. شاید از سرمازدگی برگهایش دلخوش نباشد، اما هرگز به خاطر یک سرمای دیرهنگام بهاری از دستش ندادهام. استاک معطرِ شببو (Matthiola longipetala ssp. bicornis)، که از نظر عطر حیرتانگیز است، اغلب بهوفور خودبذرکاری میکند.
کلارکیا (Clarkia spp.) و خشخاشهای یکساله (Papaver somniferum) نیز هر سال در باغ من خودبهخود سبز میشوند و لکههایی از رنگ را اینجا و آنجا اضافه میکنند.
در طول سالها متوجه شدهام وقتی این یکسالههای خودبذرکار حدود ۳ اینچ قد میکشند، معمولاً وقت مناسبی است که نشاهای یکسالهای را که در گلخانه پرورش دادهام و به هوای آزاد عادت دادهام، به باغ منتقل کنم. اگر یخبندان شدیدی داشته باشیم، برگهای این نشاها اغلب به رنگ قرمز درمیآید، اما معمولاً زنده میمانند. آنهایی که خودشان از بذر سبز شدهاند معمولاً نشانههای استرس کمتری نشان میدهند.
یک نکته مهم هنگام کاشت یکسالهها از بذر این است که بدانیم از زمان جوانهزنی تا گلدهی چقدر طول میکشد. در باغ من، گیاهانی که ۱۲۰ روز تا شکوفه دادن زمان میخواهند، معمولاً تا آخر فصل یا اصلاً به گل نمینشینند؛ بنابراین من بهدنبال یکسالههایی هستم که زودتر گل بدهند.
بسیاری از دوسالهها که چرخه زندگی دوساله دارند نیز گزینههای خوبی برای اقلیمهای سرد هستند. من برای سه سال پیاپی، بوتههای مادر گل انگشتانه (Digitalis purpurea)، قرنفل خوشهای یا همان «سوئیت ویلیام» (Dianthus barbatus) و ختمی (Alcea rosea) را در گلخانه پرورش دادم و بعد اجازه دادم در باغ خودشان را تکثیر کنند. تجربهام نشان داده که اگر در جایی که میخواهم سبز نشده باشند، جابهجاییشان کار سختی نیست.
گیاهان مقاوم برای اقلیمهای سرد
نیکوتیانا (تنباکوی زینتی). عکس: ایمی هینمن
چندسالهها
بادیان رومی (Agastache foeniculum)
آرتمیزیاها (Artemisia ludoviciana ‘Silver King’ و ‘Silver Queen’)
زنبق ریشدار (Iris cvs.)
بیبالـم (Monarda didyma)
دلفینیومها (Delphinium cvs.)
رازک (Humulus lupulus)
اسطوخودوس (Lavandula angustifolia ‘Munstead’)
سوسنها (Lilium spp.)
لوپینها (Lupinus cvs.)
ارگانو (Origanum vulgare)
پائونیاها (Paeonia cvs.)
گلگندم دائمی (Centaurea montana)
مریمگلی (Salvia officinalis)
گل گوی دریا (Eryngium maritimum)
Sneezewort (Achillea ptarmica)
تنسی (Tanacetum vulgare)
سنبلالطیب (Valeriana officinalis)
بومادران (Achillea millefolium)
یکسالهها، دوسالهها و چندسالههای حساس
کلید علائم کنار یکسالهها و دوسالهها: ۱ = مقاوم به یخبندان، ۲ = خودبذرکار، ۳ = زمان کوتاه تا رسیدن به مرحله گلدهی
کلارکیاها (Clarkia spp.) – ۱، ۲، ۳
تنباکوی زینتی (Nicotiana sylvestris) – ۱، ۲
گل انگشتانه (Digitalis purpurea) – ۱، ۲
ختمی (Alcea rosea) – ۱، ۲
لوبلیا (Lobelia erinus) – ۳
گل سنجاقی (Scabiosa atropurpurea) – ۱
خشخاشها (Papaver somniferum) – ۲، ۳
گل میمون (Antirrhinum majus)
استاک (Matthiola spp.) – ۱
گلهای کاغذی/استراو فلاور (Bracteantha bracteatum) – ۱
آلیسوم معطر (Lobularia maritima) – ۱، ۳
قرنفل خوشهای «سوئیت ویلیام» (Dianthus barbatus) – ۱، ۲
وربِنای قدبلند (Verbena bonariensis) – ۱، ۲، ۳
جویچههای مرتفع و پوشش ردیفی، فصل را طولانیتر میکنند
یک پوشش شناور ردیفی از غنچههای حساس کوزموس در برابر یخبندانهای میانه تابستان محافظت میکند. پوششهای ردیفی را میتوان برای شروع زودتر فصل رشد یا تمدید آن در پاییز هم به کار برد. در تصویر راست، گلخانه در تابستان خود به باغی پرگل تبدیل شده است؛ پس از انتقال نشاها به باغ، بسترهای داخل گلخانه با یکسالهها و گوجهفرنگیها کاشته میشوند. عکسها: ایمی هینمن
بهجای اینکه هر بهار زمین را شخم بزنم، در جویچههای مرتفعی که با سنگ بومی ساختهام باغبانی میکنم. هرچند این جویچهها تنها ۶ تا ۸ اینچ از سطح زمین بالاتر هستند، اما زودتر گرم میشوند و خاکشان سریعتر از زمینهای اطراف – که به خاطر برف در حال ذوب، سرد و خیس باقی میمانند – خشک میشود.
برای نشاها یا یکسالههای حساسی که ممکن است در اثر یخبندان آسیب ببینند، از پوششهای شناور ردیفی استفاده میکنم. جنس این پارچه سبک و قابل تنفس است، بنابراین میتواند تمام ماه ژوئن روی گیاه بماند. اگر در اواخر فصل، زمانی که هنوز گیاهان در حال گلدهی هستند، یخبندان کشندهای پیشبینی شود، دوباره روی آنها را میپوشانم.
در نهایت، من حداکثر استفاده را از فضای گلخانهام میبرم. پس از آنکه صدها سینی نشا به باغ منتقل شدند، در چند بستر داخل گلخانه گوجهفرنگیها، فلفلها و لاله عباسی (Tropaeolum majus)، همراه با یکسالههای دیرگل مانند Cosmos bipinnatus و Nicotiana sylvestris میکارم (تصویر بالا، راست). وقتی هوا گرم است درها را باز میگذارم، اما تا ماه اوت، درهای گلخانه را میبندم تا گرما حفظ شود.
این کار، در پایان فصلی فشرده و پرکار، کمی تلاش اضافه میطلبد؛ اما ارزشش را دارد که بتوانم کمی طولانیتر از دیدن گلها لذت ببرم.
finegardening.com