خواص داروئي زنجبيل

تاريخچه زنجبيل

کاربرد دارويي زنجبيل به هندوچين باز مي گردد. نشانه هاي کاربرد آن در کتب دارويي چين پيدا شده است. در قرن سيزدهم با مشخص شدن خواص آن، مصرفش در آشپزي سراسر اروپا رايج شد. زنجبيل در عطاري هاي قرون وسطي جايگاه خاصي داشت و از آن براي درمان تهوع و نفخ استفاده مي شد.

اثرات درماني
زنجبيل جزء گياهان دارويي مهم بوده و داراي خواص متعددي از جمله ضد تهوع، مقوي قلب، ضد لخته شدن خون ، ضد باکتري، آنتي اکسيدان ، ضد سرفه، ضد سموم کبدي، ضد التهاب، ادرارآور، کاهش اسپاسم، محرک سيستم ايمني، ضد نفخ، افزايش ترشحات روده اي معدي، پايين آورنده ي کلسترول خون، محرک گردش خون مغزي و محرک هضم غذا مي باشد.
از زنجبيل استفاده هاي متنوعي مي شود. از کاربردهاي جديد آن مي توان پيشگيري از: تهوع و استفراغ، کم اشتهايي ، بي اشتهايي رواني ، اسپاسم روده، برونشيت، مشکلات روماتيسم را نام برد. در صنعت غذايي هم به عنوان چاشني استفاده مي شود.

در مطالعات آزمايشگاهي مشخص شده است که زنجبيل داراي خاصيت ضد سرطاني مي باشد. جينجرول، مهم ترين جزء تشکيل دهنده ي زنجبيل که مسئول ايجاد طعم و مزه در اين گياه مي باشد، از رشد سلول هاي سرطاني مخصوصا سرطان روده بزرگ در انسان جلوگيري مي کند.

زنجبيل با افزايش ترشح بزاق دهان و آنزيم هاي مجراي گوارشي، به هضم و جذب مواد غذايي کمک مي کند.

زنجبيل با بيرون راندن مخاط خلطي از ريه ها، به درمان آسم، برونشيت و ديگر مشکلات تنفسي کمک مي کند.

زنجبيل نيروبخش، مقوي معده، بادشکن و ضد رقت خون مي باشد. درمان کننده يرقان است. اگر پودر آن را روي پوست بدن مالش دهند، آن را تحريک و قرمز مي کند. تقويت کننده حافظه، بازکننده کبد و قاطع بلغم است و رطوبات غليظي که در روي جدار روده و معده چسبيده باشد، از بين مي برد. زنجبيل را جهت فلج و ضعف اعصاب تجويز کرده اند. زنجبيل براي درمان اسهال ناشي از مسموميت غذايي نيز مفيد است. تشنگي را برطرف مي کند. مخلوط زنجبيل با نبات و کندر را جهت جلوگيري از نفخ ميوه هاي نارس تجويز کرده اند. ضماد زنجبيل جهت گري(داءالثعلب) و فرو بردن ورم سودمند مي باشد. اگر زنجبيل را کوبيده و روي آبگوشت بپاشند، درد مفاصل را تسکين مي دهد. علاوه بر اين ماليدن زنجبيل خشک و آب تازه ي آن براي معالجه رماتيسم نافع است. براي غدد فوق کليه مفيد بوده و ترشح هورمون کورتيزول را از اين غدد زياد مي کند و بيشتر خواص زنجبيل به همين دليل مي باشد.

در چين از ريشه و ساقه ي زنجبيل به عنوان آفت کش براي دفع شته و هاگ هاي قارچ ها استفاده مي شود.
با توجه به ميزان متغير اسانس زنجبيل که ارزش دارويي آن مزبوط به آن است، انواعي از زنجبيل که بالاتر از 5/1 درصد اسانس داشته باشند ارزش دارويي دارند. بنابراين در صورتي که زنجبيل کهنه باشد و يا به صورت پودر براي مدت طولاني مصرف نشود، کم کم اسانس(رايحه ي) آن کم شده و ارزش دارويي آن کاهش مي يابد.
از انواع زنجبيل، انواع هندي، آفريقايي و جامائيکايي داراي ارزش بالا بوده، و نوع ژاپني از ارزش کمي برخوردار است، طوري که نوع ژاپني براي استفاده ي دارويي توصيه نمي شود.

مهم ترين ترکيبات شيميايي زنجبيل
مهم ترين ترکيبات زنجبيل شامل مواد بودار سوزاننده اي است که بيشتر اثرات اصلي آن مربوط به همين مواد است.
ترکيبات اصلي آن شامل: انواع قندها (50 تا 70 درصد)، چربي ها ( 3 تا 18 درصد)اولئورزين(4 تا 5/7درصد) و ترکيبات سوزاننده (1 تا 3 درصد) است.
يک قاشق غذاخوري زنجبيل تازه(6 گرم) حاوي 5 کالري، يک گرم کربوهيدرات و مقدار بسيار جزئي چربي، پروتئين و فيبر مي باشد.

فرآورده هاي زنجبيل
فرآورده هاي مختلفي از زنجبيل در سراسر جهان موجود است که شامل پودر، محلول الکلي، اسانس و عصاره ي تازه ي زنجبيل است. ميزان مصرف آن تا سه گرم در روز بلامانع است. البته اين ميزان ممکن است به صورت 2 تا 3 نوبت مصرف شود(مثلاً سه نوبت يک گرمي) و يا به عنوان ضد تهوع مي توان يک جا از 2 گرم آن استفاده کرد.
يک سس حيرت انگيز:
زنجبيل را با روغن زيتون ، فلفل قرمز خشک شده، دارچين، ميخک، برگ بو و پياز مخلوط نمايييد تا سُسي لذيذ حاصل شود.

موارد منع مصرف زنجبيل
– در کودکان زير دو سال نبايد استفاده شود.
– مصرف زياد زنجبيل موجب سوزش سردل مي شود.
– افرادي که سنگ کليه دارند، بايد قبل از مصرف زنجبيل حتما با پزشک خود مشورت نمايند.
– اگر داروهاي رقيق کننده خون مانند وارفارين و آسپيرين مصرف مي کنيد، زنجبيل نخوريد.
– مصرف زياد زنجبيل ممکن است با داروهاي قلبي و ديابت تداخل نمايد.
– مصرف آن در دوران بارداري و شيردهي بايد در حد متعادل باشد.
– مصرف زياد زنجبيل ممکن است باعث اختلالات سيستم عصبي مرکزي گردد.

زنجبيل شامي
اين گياه با اين که از خانواده زنجبيل نيست و در ايران، در اطراف تهران و اراک و سواحل درياي مازندران به طور خودرو به عمل مي آيد، با اين حال در ايران آن را زنجبيل شامي مي نامند و اعراب به آن “راسن” مي گويند. قسمت مورد استفاده آن ريشه است که همراه با يک ساقه زيرزميني کوتاه و گوشتدار بوده و بوي آن شبيه بنفشه است واز اين نظر شبيه ريشه زنبق است. ريشه آن مقوي، ادرار آور، ضدميکرب و ضد عفوني کننده قوي است و به همين جهت مسکن گلودرد، برونشيت، گريپ، سياه سرفه و ناراحتي هاي ريوي است.
اين گياه از رشد ميکروب سل جلوگيري مي کند و اشتهاي بيماران مبتلا به سل را زياد مي نمايد. مقوي معده، روده و کبد است و ريشه آن استفراغ را تسکين مي دهد. روي رحم و مجاري تناسلي و ادراري اثرات مفيدي دارد، مخصوصا ترشحات زنانه را برطرف مي کند. در موارد قطع عادت ماهانه و يائسگي زودرس آن را تجويز کرده اند. اين گياه عادت ماهيانه دختران را منظم مي کند. چون ادرار آور است، در بيماري هاي کليه، آب آوردن بافت ها، چاقي ران و باسن و بيماري يرقان تجويز مي شود.

ضماد ريشه آن براي درمان عوارض پوستي مانند سودا، ورم پوستي و دانه هاي جلدي مفيد است و براي معالجه نقرس هم توصيه شده است. ريشه آن ضد کرم است. براي معالجه ماليخوليا، وحشت، ترس و اندوه از جوشانده اين گياه استفاده مي کنند. کساني که در رختخواب ادرار مي کنند ، بهتر است از جوشانده ريشه اين گياه بنوشند تا دستگاه ادراري آنها تقويت شود. براي بازشدن عادت ماهيانه زنان نيز جوشانده آن مفيد است.
مرباي زنجبيل شامي با عسل جهت سرفه، تنگي نفس و پاک کردن سينه سودمند است.
ضماد بيخ اين گياه جهت تَرَک کشاله ران و تحليل ورم ها سودمند است.

زنجبيل سگ
اين گياه هم با اين که از خانواده زنجبيل نيست، اما به دليل اينکه بو و طعم آن شبيه به زنجبيل است، آن را “زنجبيل سگ” و به عربي “زنجبيل الکلب” نامند، چون به محض اين که سگ اين گياه را بخورد مسموم مي شود. برگ هاي آن مانند فلفل تند است. قسمت مورد استفاده اين گياه برگ، ساقه و ريشه آن است. در نواحي شمال ايران، بندر گز و نواحي جنوبي مي رويد. مهم ترين فايده آن، اين است که خون را بند مي آورد و دانشمندان با مصرف 30 تا 40 قطره از عصاره آن (سه مرتبه در روز) خونريزي هاي معده، بواسير و خون رحم را بند آورده اند و به علاوه اثر فوري در جلوگيري از خونريزي هاي فيبرم رحم و عوارض يائسگي دارد. ادرار آور بوده و براي درمان آب آوردن نسوج، يرقان، رماتيسم و نقرس از آن استفاده مي کنند.
ضماد برگ هاي تازه ي آن براي معالجه دردهاي عصبي رماتيسم و درد کمر مفيد است. براي معالجه برفک دهان ، آنژين و زخم بيني تجويز مي شود، براي تسکين درد دندان ، پنبه را به شيره اين گياه آغشته کرده و آن را در حفره دندان پوسيدگي بگذاريد تا درد آن ساکت شود.
دم کرده 5 تا 15 گرم اين گياه در يک ليتر آب را مي توان براي بند آوردن خونريزي هاي داخلي به کار برد.
ضماد برگ هاي تازه اين گياه براي پاک کردن کک مک ، خال ها و لکه هاي سياه پوست اثري قوي دارد. ضماد برگ آن از بين برنده ورم هاي بدن است. اين گياه داراي ويتامين k است.