طبق بررسيهاي به عمل
آمده 285 نوع گياه دارويي از 200 جنس و 70 گونه در اين استان شناسايي شده
كه در سطح 10هزار هكتار از مناطق كوهستاني و دشتهاي استان كرمان رشد
ميكنند.
در اين استان گياهان
دارويي ميرويند كه در هيچ كجاي ديگر نميتوان آنها را يافت. آنگونه كه
احمد پورميرزايي، كارشناس گياهان دارويي و مسوول هرباريوم اداره كل منابع
طبيعي استان كرمان ميگويد: دو گونه گياه دارويي كرفس كوهي و پونه جوپاري
كه داراي خواص دارويي خاصي هستند فقط در استان كرمان ميرويند. وي با بيان
اينكه در مناطق خشك و گرمسيري استان كرمان گياهان دارويي همچون وسمه، چاي
ترش و حنا در مناطق كوهستاني زعفران و در تمامي نقاط استان گياه دارويي
آلاله به صورت خود رو يافت ميشود، ميافزايد: گونههاي دارويي زيتون
تلخ،اسطوقدوس ، بابونه، بومادران زينتي، ختمي رزماري به طور مصنوعي در شهر
كرمان كشت و كار و پرورش داده ميشود.
نابودي زيستگاههاي گياهان دارويي
به غير از خشكساليهاي
چند سال اخير، عوامل انساني نيز باعث از بين رفتن زيستگاههاي بسياري از
گونههاي گياهان دارويي در اين استان شده است به طوريكه چراي دامها در
رويشگاههاي گياهان دارويي باعث شده است، گياهان و بذر آنها خوراك گاوها و
گوسفندها شده و رويشگاههاي آنها تقليل يابد و از سوي ديگر طمع ساكنان
بومي محل براي كسب درآمد تيشه به ريشه اين گياهان زده است.
مدير باغباني سازمان
جهاد كشاورزي استان كرمان با بيان اينكه استان كرمان از مهمترين مراكز
رشد گياهان دارويي در كشور محسوب ميشود، ميگويد: خشكسالي و كاهش بارندگي
موجب كاهش رشد اين گياهان دارويي شده و رويشگاههاي آنها را از بين برده
است.
مسعود محمودي، ميزان
توليد سالانه گياهان دارويي در كرمان را 617 تن اعلام ميكند و ميافزايد:
اين ميزان توليد با توجه به خشكساليهاي اخير و كاهش منابع آبي به طرز
چشمگيري كاهش يافته است.
وي تصريح ميكند: اگر چه در حال حاضر
استان كرمان رتبه نخست توليد گياهان دارويي در كشور را دارد، اما با وجود
اين بايد برنامهريزيهاي لازم براي جلوگيري از وارد شدن خسارت بيشتر به
رويشگاههاي گياهان دارويي اين استان انجام شود.
مهران موسي
حسنخاني، استاد دانشگاه و كارشناس گياهان دارويي به علت ديگري اشاره ميكند
و ميگويد: قاچاق گياهان دارويي از استان كرمان به كشورهايي همچون
افغانستان و پاكستان باعث شده كه بهرهبرداري بيش از حد از زمينهاي كشت
شده موجب تخريب زودتر از موعد زمينهايي شود كه رويشگاه گياهان دارويي است.
نبود صنايع فرآوري
در حالي كه استان كرمان
قطب اصلي توليد و برداشت گياهان دارويي در سطح كشور است، از صنايع جانبي
مورد نياز اين بخش همچون كارخانههاي فرآوري و بستهبندي گياهان دارويي و
كارخانه داروسازي گياهي بيبهره است. رئيس دانشگاه علوم پزشكي و خدمات
بهداشتي و درماني استان كرمان به ضرورت راهاندازي كارخانه داروسازي گياهي
در اين استان اشاره ميكند و ميگويد: با توجه به جايگاه استان كرمان در
زمينه توليد و برداشت گياهان دارويي بايد اقدامات لازم در اين زمينه صورت
گيرد.
وقتي زيره به كرمان ميبرند
در بين انواع گياهان
دارويي استان كرمان زيره سياه از اهميت و جايگاه خاصي برخوردار است. زيره
سياه يكي از سوغات مهم استان كرمان محسوب ميشود كه ضربالمثل معروف(زيره
به كرمان بردن) را به همراه دارد.
اين ضرب المثل به دليل كيفيت
بسيار بالاو وجود زيستگاه اصلي زيره سياه كشور در كرمان از قديم الايام
مطرح شده و بر اساس آن بردن زيره از نقاط ديگر به اين استان بيمعني تلقي
ميشود، اما متاسفانه در حال حاضر شايد براي بسياري از مردم جالب باشد كه
بدانند بازار شهري كه زيره سياه آن قرنها زبانزد خاص و عام بوده است،
اكنون مملو از زيرههاي وارداتي از كشورهاي افغانستان، پاكستان، هندوستان،
عراق و چين است كه به اسم زيره كرماني در مغازهها يا توسط دستفروشان به
قيمتهاي بسيار بالابه فروش ميرسد و يافتن زيره اصل كرماني را براي
مسافران و حتي مردم شهر كرمان بسيار دشوار ساخته است.
زيرههايي كه
كيفيت بسيار پاييني دارند و عطر و بوي آنها با زيره سياه كرماني قابل
مقايسه نيست. بسياري از سودجويان، زيره سبز را از كشورهايي همچون افغانستان
وارد كشور ميكنند و با نام زيره كرماني با قيمتهاي بسيار بالامي فروشند.
اين افراد زيره نامرغوب
سبز را با رنگهاي خوراكي آغشته كرده و حرارت ميدهند و به جاي زيره سياه
كرمان ميفروشند كه با قرار دادن اين زيرهها در آب گرم كمي رنگ خود را پس
ميدهند.
زيره سياه داراي تركيباتي متفاوت از زيره سبز است و حجيم بودن و عطر كم زيرههاي رنگ شده حكايت از تقلبي بودنشان است.
گر
چه طي ساليان گذشته اداره كل منابع طبيعي و مركز تحقيقات كشاورزي و منابع
طبيعي استان كرمان سعي كرده با انجام مطالعات پژوهشي و تحقيقاتي به شناخت
بيشتر اينگونه گياهي بپردازند، ولي وظيفه و عملكرد آنها فقط در حيطه مسائل
تحقيقاتي خلاصه ميشود و هنوز هيچ سازمان و دستگاهي به عنوان متولي اصلي
زيره كرماني انتخاب نشده است.
حيات اينگونه گياهي ارزشمند در حالي
روبه نابودي است كه به رغم ممنوع اعلام كردن برداشت اين محصول در بعضي از
مناطق توسط اداره منابع طبيعي،هنوز در بسياري از مناطق ممنوع اعلام شده
توسط اهالي بومي منطقه زيره سياه برداشت ميشود و هيچ دستگاه نظارتي با
آنها برخورد نميكند.
نبود دستگاه متولي بر قيمتگذاري و عدم
بستهبندي مناسب نيز باعث شده كه واسطهها قيمت اين محصول را تعيين كرده و
به دليل عدم بستهبندي و نظارت آن را با زيرههاي نامرغوب مخلوط و به نام و
اعتبار زيره كرماني لطمه بزنند.
حکمت قاسم خاني - جامجم كرمان