آبیاری سطحی یکی از روشهای متداول توزیع آب در مزرعه است که بر هدایت جریان روی سطح خاک و کنترل مسیر آن تکیه دارد. در این مقاله، انواع اصلی سامانههای آبیاری سطحی شامل شیار (Furrow)، پشته (Bed)، جویچه (Corrugation)، جویبار (Rill)، حاشیه یا خاکریز حاشیهای (Border/Border dike) و حوضچه حاشیهای (Border check) معرفی و ویژگیهای هندسی و عملکردی هرکدام تشریح میشود. همچنین نقش خاکریزها در نگهداری آب و کاهش اثرات ناهمواریها بررسی میگردد.
آبیاری سطحی :
شیار (Furrow) : کانالهای کوچکی که با انتقال دادن خاک از کف شیار به لبۀ شیار ساخته می شود.
آب روی زمین معمولاً در شیار قرار دارد. قسمت های تقاطع شیار در طی زمین منجربه ایجاد طرح سینوسی می شود.
پشته(Bed) : همانند شیار؛ با این تفاوت که لبه های پهن تر از کف شیار هستند و سر آن هااغلب مسطح است. بطور معمول، دو ردیف کشت در بستر کشت می شود.
جویچه(Corrugation) : جویچه، تا حدی آب را به سمت سراشیبی هدایت می کند. اما، آب جاری معمولاً از آن بلندتر است.
جویبار(Rill): جویچۀ کوچک
حاشیه یا خاکریز حاشیه ای(Border or Border dike) : خاکریز مورد استفاده بمنظور نگهداری آب در نواری از زمین که موازی با جهت جریان آب رانده می شود (مثل سراشیبی(
حوضچۀ حاشیه ای (Border check): خاکریزهای کوچکی که در نوار حاشیه ای عمود بر حاشیه هایی که آب را از کنارۀ نوار به میان برگشت می دهند؛ ساخته می شوند. این خاکریزها بمنظور غلبه بر تأثیرات کانال های sidefall و borrow در طول حاشیه که از ساختار حاشیه ای ناشی می شود؛ استفاده می شوند.