علت لوله شدن و سیاه شدن برگ‌های زبان گنجشک و روش‌های مبارزه با آفت

با توجه به علائمي که توصيف کرده‌ايد (لوله شدن برگ‌ها، سياه شدن و بروز مشکل هم‌زمان با باز شدن اولين برگ‌هاي بهار)، احتمال بسيار زياد درختان زبان گنجشک شما دچار حمله آفات مکنده مانند شته‌ها، تريپس‌ها يا حتي مينوز برگ و در بعضي موارد بيماري‌هاي قارچي شده‌اند. معمولاً شته‌ها در اوايل بهار به محض باز شدن جوانه‌ها شروع به تغذيه از شيره گياهي مي‌کنند که اين تغذيه باعث لوله شدن برگ، تغيير رنگ، سياه شدن، توقف رشد و در نهايت ضعف عمومي درخت مي‌شود.

در شته‌زدگي، معمولاً سطح زيرين برگ‌ها و جوانه‌هاي انتهايي، مملو از حشرات ريز سبز، سياه يا خاکستري است. شيرۀ خارج‌شده از محل تغذيه شته‌ها به شکل مايع چسبناک (شهدعسلک) روي برگ‌ها و ساقه‌ها ديده مي‌شود و اين رطوبت شيرين، زمينه رشد قارچ دوده‌اي (سياه شدن سطح برگ) را فراهم مي‌کند. اگر برگ‌ها اول کمي پيچ مي‌خورند و بعد سياه و خشک مي‌شوند، اين الگو کاملاً با حمله شته‌ها و در ادامه قارچ دوده‌اي هم‌خواني دارد.

براي اطمينان از نوع آفت، بهتر است در اوايل صبح يا غروب، پشت و روي برگ‌هاي تازه و جوانه‌هاي نو را دقيق بررسي کنيد. اگر لکه‌هاي ريز متحرک، تخم‌هاي ريز يا حشرات بسيار کوچک و نرم‌بدن مي‌بينيد، احتمال شته بالا است. اگر روي برگ‌ها نقطه‌گذاري نقره‌اي يا رگه‌هاي باريک قهوه‌اي و حشرات بسيار باريک و کشيده مشاهده شد، تريپس هم مي‌تواند عامل باشد. در هر دو حالت، اصول کلي کنترل تقريباً مشابه است و شامل تقويت درخت، رعايت بهداشت گياه و استفاده از سموم مناسب در زمان مناسب است.

اولين و مهم‌ترين قدم، تقويت عمومي درختان است تا مقاومت آنها در برابر آفات و بيماري‌ها بالا برود. مطمئن شويد خاک دور درختان سبک، زهکشي‌دار و غني از مواد آلي باشد. هر بهار مقدار مناسبي کود دامي کاملاً پوسيده يا کمپوست اطراف چاله درخت پخش و با خاک مخلوط کنيد و سپس آبياري عميق انجام دهيد. کودهاي شيميايي کامل (مانند ۲۰-۲۰-۲۰ يا کودهاي مخصوص درختان) را هم مي‌توان در اوايل بهار و اوايل تابستان به ميزان توصيه‌شده مصرف کرد تا رشد رويشي مناسب و برگ‌هاي سالم‌تري تشکيل شود.

آبياري منظم و عميق، به‌ويژه در سال‌هاي اول کاشت، به ريشه‌زايي بهتر درخت کمک مي‌کند. از آبياري سطحي و هر روزه پرهيز و سعي کنيد هر بار آب به عمق ريشه‌ها نفوذ کند. استرس خشکي يا غرقابي شدن خاک، هر دو مي‌توانند گياه را مستعد حمله آفات کنند. همچنين علف‌هاي هرز اطراف درختان را مرتباً حذف کنيد، چون بسياري از آفات روي علف‌هاي هرز زمستان‌گذراني کرده و به محض سبز شدن درخت، به آن حمله مي‌کنند.

براي کنترل شيمايي آفت (در صورت شديد بودن حمله و تکرار هر ساله)، مي‌توانيد در ابتداي بهار، هم‌زمان با شروع باز شدن جوانه‌ها و قبل از لوله شدن شديد برگ‌ها، از حشره‌کش‌هاي سيستميک مناسب استفاده کنيد. سمومي مانند ديازينون، استامي‌پريد، تيامِتاکسام يا ايميداکلوپريد (با رعايت کامل دُز مصرفي و نکات ايمني) معمولاً بر روي شته‌ها و برخي آفات مکنده مؤثر هستند. محلول‌پاشي را روي تمام قسمت‌هاي درخت، به‌ويژه پشت برگ‌ها و شاخه‌هاي جوان انجام دهيد و در صورت لزوم ۱۰ تا ۱۴ روز بعد تکرار کنيد.

اگر شته‌ها هنوز در حد کم و محدود باشند، مي‌توانيد ابتدا روش‌هاي غيرشيميايي را امتحان کنيد. شست‌وشوي ملايم برگ‌ها و شاخه‌هاي آلوده با آب پرفشار (بدون آسيب زدن به درخت) مي‌تواند بخشي از جمعيت شته را کاهش دهد. محلول صابون حشره‌کش (صابون‌هاي مخصوص گياهان) يا محلول بسيار رقيق مايع ظرفشويي (مثلاً يک قاشق چاي‌خوري در يک ليتر آب) نيز به‌صورت اسپري روي برگ‌ها قابل استفاده است، اما حتماً ابتدا روي چند برگ امتحان کنيد تا از عدم سوختگي مطمئن شويد و محلول‌پاشي را در ساعت‌هاي خنک روز انجام دهيد.

اگر علاوه بر سياه شدن، لکه‌هاي مشخص قارچي، سوختگي حاشيه‌اي برگ يا ريزش شديد برگ مشاهده مي‌کنيد، احتمال همراهي بيماري‌هاي قارچي نيز وجود دارد. در اين حالت، استفاده از يک قارچ‌کش وسيع‌الطيف مثل بردوفيکس، کاپتان يا مانکوزب، در اوايل بهار و در صورت نياز تکرار آن، مي‌تواند مفيد باشد. هميشه بين استفاده از حشره‌کش و قارچ‌کش فاصله زماني مناسب (چند روز) را رعايت کنيد و از اختلاط خودسرانه سموم پرهيز کنيد، مگر آنکه در برچسب سم مجاز ذکر شده باشد.

از آن‌جا که درختان شما جوان هستند و در محل حساسي مثل مزار مادرتان کاشته شده‌اند، بهتر است يک‌بار هم توسط کارشناس گياه‌پزشک يا کارشناس فضاي سبز محل از نزديک بررسي شوند تا نوع آفت/بيماري به‌طور دقيق تشخيص داده شود. با يک‌بار مديريت درست (تقويت گياه، کنترل آفت در زمان مناسب، بهداشت محيط) معمولاً مي‌توان اين مشکل را تا حد زيادي مهار کرد تا درختان در سال‌هاي بعد رشد طبيعي داشته باشند و تاج سبز و سالمي تشکيل دهند.

براي آشنايي بيشتر با آفات درختان زينتي و روش‌هاي اصولي کنترل آن‌ها، پيشنهاد مي‌شود مقالات سايت نارگيل را مطالعه نماييد.