نام علمي
Centella asiatica
دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده
Centella asiatica (L.) Urb. گیاهی علفی، خزنده و پایا است. این گونه عضو تیرهٔ چتریان (Apiaceae) و راستهٔ Apiales است و در ردهبندیهای قدیمیتر گاه در گروههای نزدیک جای داده میشد.
جنس و نامگذاری
این گونه به سردهٔ Centella تعلق دارد؛ نام علمی پذیرفتهشده آن Centella asiatica (L.) Urb. است و مترادف تاریخی مهمش Hydrocotyle asiatica L. میباشد که بازتابی از جابهجاییهای ردهبندی در سدهٔ نوزدهم است.
زیستگاه و پراکنش بومی
بومی نواحی گرمسیری و نیمهگرمسیری آسیا (شبهقارهٔ هند، جنوب و جنوبشرق آسیا و جنوب چین) است و در آفریقا، استرالیا و قارههای دیگر نیز طبیعیشده است. زیستگاههای تیپیک آن کنارهٔ آبگیرها، شالیزارها، جویبارها و علفزارهای مرطوب با خاکهای غنی و اشباع از آب است.
تاریخچه و پژوهش
ذکر آن در متون آیورودا و پزشکی سنتی چین سابقهای چندصدساله دارد و طی اکتشافات گیاهشناسی دورهٔ استعماری گردآوری و توصیف شد. مطالعات نوین، ریختشناسی، سیتولوژی و ترکیبات تریترپنوئیدی (مانند آسیاکوزید و مادکاسوزید) را برای شناخت و تمایز درونسردهای به کار میگیرند.
![سِنتِلا]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
خیلی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های باتلاقی
|
خصوصیات گیاهشناسی:
"سِنتِلا" گیاهی علفی، کوچک و یکساله از خانواده چتریان است که بومی زمین های مرطوب آسیاست. این گیاه به عنوان یک گیاه دارویی در طب سنتی هند، آفریقا و چین کاربرد دارد.
سنتلا معمولاَ در نواحی گرمسیری و زمین های باتلاقی رشد می کند. ساقه های این گیاه بلند و باریک و دارای استولون های رونده ای به رنگ سبز تا سبز مایل به قرمز است که گیاهان را به یکدیگر متصل می کند. برگ ها به رنگ سبز، صاف و صیقلی، دارای نوک گرد و رگبرگ های پنجه ای می باشند. این برگ ها دارای رگبرگ هایی به طول 2 سانتیمتر هستند. ساقه های زیرزمینی حاوی ریزوم هایی است که به صورت عمودی و به سمت پایین رشد می کنند. این ساقه های زیرزمین یا ریزوم ها کرم رنگ بوده و پوشیده از ریشه های مویین هستند.
گل ها به رنگ سفید یا صورتی یا قرمز، کوچک، چتری و نزدیک به سطح زمین هستند. هر گل در بخش هایی در دو براکته ی سبز رنگ محصور می شود. گل های هرمافرودیت در اندازه های بسیار کوچک و مینیاتوری دیده می شوند (کمتر از 3 میلیمتر). هر گل دارای 5 پرچم و 2 خامه است. میوه مشبک و مجزا می باشد.
محصول در طول سه ماه بالغ و آماده برداشت خواهد شد و تمام پیکر گیاه اعم از اندام های هوایی و ریشه ها، بصورت دستی برداشت می شوند.
![centella]()
شرایط محیط رشد
سنتلا بیشتر در نواحی باتلاقی و مرطوب رشد می کند. این گیاه در هندوستان و جنوب شرقی آسیا، زمین هایی با آلودگی های بالای باکتریایی را تحمل می کند. حتی ممکن است بر روی فاضلاب ها نیز رشد کند. به دلیل اینکه سنتلا گیاهی آبدوست است بنابراین به آلاینده های موجود در آب حساس بوده و به راحتی این آلاینده ها را در خود حل کرده و در ترکیب خود قرار می دهد.
![Centella asiatica]()
مقابله به آفات سِنتِلا
آفات رایج سِنتِلا (Centella asiatica)
در کشت یا نگهداری سنتلا در شرایط مرطوب، شتهها و کنههای تارتن میتوانند با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ و کاهش رشد شوند. کنترل: شستوشوی برگها با آب، حذف علفهای هرز میزبان، و در صورت نیاز استفاده از صابون حشرهکش یا روغن نیم با تکرار هفتگی. حلزون و لیسهها نیز در محیطهای سایه و مرطوب برگها را سوراخ میکنند؛ کنترل: جمعآوری دستی، تلههای طعمهای، و کاهش رطوبت سطحی و پناهگاهها.
امراض و اختلالات مهم
پوسیدگی ریشه و طوقه (اغلب ناشی از خاک همیشه خیس و پاتوژنهای خاکزاد مانند Pythium/Phytophthora) با زردی، پژمردگی و سیاهشدن طوقه همراه است. پیشگیری و مدیریت: زهکشی مناسب، آبیاری بر اساس خشکشدن سطح خاک، استفاده از بستر سبک و ضدعفونیشده، و حذف گیاهان آلوده. لکهبرگی قارچی میتواند در رطوبت بالا ایجاد لکههای قهوهای/سیاه کند؛ کنترل: کاهش تراکم بوته، افزایش جریان هوا، آبیاری از پای گیاه، جمعآوری برگهای آلوده و در صورت شدت بالا استفاده هدفمند از قارچکشهای مجاز.
![سِنتِلا]()
نحوه تکثیر سِنتِلا
تکثیر سنتلا توسط ساقه های رونده یا استولون ها و همچنین توسط کشت بذرها صورت می گیرد.
مروری بر شیوههای تکثیر سِنتِلا (Centella asiatica)
سِنتِلا گیاهی علفی و خزنده از تیره چتریان است که در بسیاری مناطق بهصورت گلدانی یا در باغچههای مرطوب برای پوشش سطحی و نیز برداشت برگ نگهداری میشود؛ بنابراین تکثیر رویشی آن در خانه رایجتر و موفقتر از تکثیر بذر است. سریعترین و مطمئنترین روش، تقسیم بوته و قلمهگیری از ساقههای رونده است.
تکثیر رویشی با تقسیم بوته و ریزوم/استولون
در فصل رشد (بهار تا اوایل پاییز)، بوتههای متراکم را از خاک خارج کرده و بخشهایی را جدا کنید که هرکدام چند گره و ریشههای فعال داشته باشند. سپس در بستر سبک و همیشه نمناک (مثلاً پیت/کوکوپیت با پرلیت) بکارید. وجود گرههای ریشهزا شرط اصلی موفقیت است و باید پس از کاشت، گیاه در نیمسایه و رطوبت پایدار نگهداری شود.
قلمه ساقه (گرهدار) در آب یا بستر
ساقههای خزنده را به قطعات ۵ تا ۱۰ سانتیمتری با ۲ تا ۳ گره تقسیم کنید. قلمهها را طوری قرار دهید که حداقل یک گره با بستر تماس مستقیم داشته باشد؛ ریشهدهی معمولاً ظرف چند هفته رخ میدهد. در ریشهدهی در آب نیز پس از تشکیل ریشههای کافی، انتقال به خاک مرطوب انجام شود. خشکی حتی کوتاهمدت میتواند قلمههای تازه را از بین ببرد.
خوابانیدن (لایهگذاری) درجا
برای تکثیر بدون جدا کردن از گیاه مادری، بخشی از ساقه خزنده را روی سطح خاک بخوابانید و یک گره را با خاک مرطوب بپوشانید. پس از ریشهدار شدن، اتصال را قطع کرده و گیاه جدید را جابهجا کنید. این روش برای گلدانهای آویز و پوششهای زمینی بسیار کارآمد است.
تولیدمثل جنسی با بذر (کمکاربردتر)
سِنتِلا بذر تولید میکند، اما در کشت خانگی جوانهزنی و یکنواختی رشد معمولاً کمتر از روشهای رویشی است. بذرها روی سطح بستر مرطوب پاشیده میشوند و به نور ملایم و رطوبت ثابت نیاز دارند؛ پوشش عمیق بذر میتواند جوانهزنی را کاهش دهد.
![centella]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
برگ های سبز سنتلا به عنوان غذا در سریلانکا مصرف می شوند و همچنین به عنوان ادویه و نیز همراه با برنج طبخ می گردند. برگ های این گیاه در برخی کشورها به عنوان سالاد و یا حتی نوشیدنی نیز کاربرد دارند.
برخی تحقیقات نشان داده که این گیاه سبب سنتز کلاژن در پوست می گردد بنابراین جهت التیام و ترمیم زخم ها می تواند بسیار مفید واقع گردد. گیاه سنتلا مملو از رشته های سلولی است که باعث سنتز سلول های پوست و تحریک ساخت کلاژن می شود. ساخت کلاژن باعث سلول سازی و در نهایت نوسازی سلول می شود. در نتیجه این اقدامات، پوست صاف، درخشان، سفت و جوان به نظر می رسد.
همچنین گیاه سنتلا موجب تقویت عروق آسیب دیده از طریق بازسازی بافت هم بند و کاهش شکنندگی عروق می شود. این گیاه کراتینیزاسیون پوست را افزایش داده و جهت التیام زخم و جراحات پوستی کاربرد دارد.
ترکیبات شیمیایی:
سنتلا بیشترین میزان تری ترپنوئیدهای پنتاسیکلیک شامل: آسیاتیکوزید، براموزید، آسیاتیک اسید، برامیک اسید یا مادکاسیک اسید را دارا می باشد. ترکیبات دیگر موجود در آن شامل سنتلوز، سنتلوزید و مادکاسوزید می باشد.
این گیاه دارای ساپونین ها، هِرساپونین و باکوزیدهای A و B است. که خواص آرام بخشی و تکسین دهندگی و همچنین درمان برخی بیماری های قلبی را به این گیاه می دهد.
![معرفی و راهنمای پرورش سبزی جات برگی - سِنتِلا]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره چتریان و جنس های آن