عناب

دانستنیهای علمی

دانستنیهای علمی : درخت عناب بومی مناطق گرمسیر بوده و از چین منشاء گرفته و برای هزاران سال در آنجا کشت و کار می گردید. امروزه این درخت می تواند در کل کره زمین یافت شود. عناب تازه در کره، چین، ویتنام و فروشگاه های هند بیشتر یافت می شود.

خصوصیات - معرفی

خصوصیات ظاهری : درخت عناب درختی کوچک و برگ ریز بوده و در زمستان خزان می کند. این درخت 5 تا ارتفاع 12 متر رشد کرده و سرعت رشد زیادی دارد. گلها در بهار ظاهر شده و بذر آنها در پاییز می رسد. گل ها دو جنسی هستند یعنی هم دارای گل جنس نر و هم دارای جنس ماده می باشند. غالبا بوسیله حشرات گرده افشانی می شوند. اصولا شاخه های درخت عناب خاردار می باشد. برگ ها براق و سبز رنگ هستند و 2 تا 7 سانتی متر طول و 1 تا 3 سانتی متر عرض دارند. . برگ‌های بیضی شکل کشیده، بدون کرک و حاشیه‌هایش دندانه‌دار می‌باشد گل ها کوچک بوده و حدودا 5 میلی متر قطر داشته و پنج گلبرگ جزئی و سفید مایل به سبز هستند. میوه ها در هنگامی که هنوز نرسیدند، کمی مزه ی سیب می دهد و هنگام رسیدن رنگ آنها قهوه ای با برق سیاه می شوند. تقریبا شبیه یک خرمای کوچک دیده می شوند. در داخل آن یک هسته ی محکم شبیه هسته ی زیتون وجود دارد.

شرایط محیط رشد

شرایط محیط رشد: درخت عناب به دامنه ی وسیعی از دما و بارش مقاومت دارند، بنابراین این درخت به تابستان های گرم و آب کافی برای میوه دهی مطلوب دارند. در اغلب خاک ها نتیجه بخش هستند و سال های بیشتری عمر می کنند اگر خاک آن ها خوب زهکشی شده باشد. معمولا آفتاب کامل و محل گرم را می پسندند. خاک های قلیایی را بیشتر می پسندند. سریع ارشد بوده و حتی در خاک های فقیر از لحاظ مواد غذایی نیز رشد می کنند. تا دمای 20- درجه سانتی گراد تحمل سرما داشته اما معمولا در مناطق گرم کشت می گردد. برای میوه دهی بهینه باید تابستان های گرمی را پشت سر بگذارد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

خواص درمانی و کاربردهای صنعتی: عناب حاوی ساپونین ها، جوجوبوزاید و اسیدهای تری ترپنوئیک است. عصاره ی آن جهت خواب آرامتر موثر بوده و علت آن به ترکیبات فعال و دارویی آن برمی گردد. مزه آن شیرین، خوراکی بوده و دارای خاصیت دارویی می‌باشد. کاربردهای آن در صنایع به صورت خشک‌شده و یا به صورت آب‌نبات‌های طعم‌دار ، شربت شیرین میوه عناب ، تهیه سرکه ، کیک ، عناب کنسرو شده ، چای با طعم عناب می باشد. عناب ملین و دارای لعاب بسیار است و جهت درمان سرما خوردگی موثر است. استفاده از مغز میوه در زخم‌ها و بریدگی‌ها سبب سرعت بخشیدن به بهبود زخم ها، همچنین دندان‌ها را در برابر پوسیدگی مقاوم می‌سازد. عناب آرامش‌بخش و ضد بدخلقی است و سبب کاهش اضطراب می‌شود و تقویت کننده معده و سیستم گوارشی است. عناب خون را تصفیه و سموم را از بدن دفع می‌کند، سبب روشنی پوست شده و از بروز مشکلات قلبی جلوگیری می‌نماید. عناب ضد سرطان بوده و خاصیت آنتی اکسیدانی دارد که از این طریق با رادیکال های آزاد که برای سلامتی مضر می باشند مقابله می نماید.

مقابله به آفات عناب

آفات مهم عناب (Zizyphus jujuba)

آفات اصلی عناب شامل شپشک‌ها، کنه‌های تارتن، سوسک‌های چوب‌خوار و برخی لاروهای پروانه‌ای هستند. شپشک‌ها با مکیدن شیره گیاهی باعث ضعف عمومی درخت، ریزش برگ و کاهش باردهی می‌شوند. کنه‌ها لکه‌های زرد و نقره‌ای روی برگ ایجاد کرده و در گرما و خشکی خسارت بیشتری دارند. سوسک‌های چوب‌خوار با ایجاد دالان در چوب، موجب خشکیدگی سرشاخه‌ها می‌گردند.

برای مبارزه، ابتدا باید مدیریت زراعی صحیح اعمال شود؛ هرس به‌موقع شاخه‌های آلوده، حذف و سوزاندن بقایای گیاهی و تنظیم آبیاری از اصول اساسی کنترل آفات است. رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها برای کنترل شپشک‌ها و استفاده از روغن‌های معدنی در دورۀ خواب درخت به کاهش جمعیت آفات کمک می‌کند. در صورت طغیان شدید، مصرف هدفمند حشره‌کش‌های کم‌خطر و سازگار با حشرات مفید، طبق توصیه کارشناس، ضروری است.

بیماری‌ها و مدیریت آن‌ها

بیماری‌های قارچی مانند لکه برگی، آنتراکنوز و پوسیدگی ریشه، از مهم‌ترین امراض عناب هستند. لکه‌های قهوه‌ای روی برگ و ریزش زودرس آن از نشانه‌های اصلی بیماری‌های برگی است. پوسیدگی ریشه اغلب در خاک‌های سنگین و با زهکش ضعیف تشدید می‌شود.

برای مقابله، بهبود زهکش خاک، خودداری از آبیاری غرقابی و ضدعفونی ابزار هرس ضروری است. سم‌پاشی پیشگیرانه با قارچ‌کش‌های مناسب در اوایل فصل رشد، همراه با تهویه مناسب تاج درخت، شدت بیماری‌ها را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد. انتخاب نهال‌های سالم و مقاوم، پایه مدیریت پایدار بیماری‌ها در باغ‌های عناب است.

نحوه تکثیر عناب

نحوه تکثیر گیاه: برای تکثیر درخت عناب چهار روش وجود دارد. 1-جابجايي پاجوشها : بهترين راه زياد كردن درخت عناب این روش می باشد. پاجوشها كه از كنار درخت مي رويد، درخت عناب در جستجوي آب ريشه هاي زيادي مي دواند و از ريشه هاي سطحي ، جوانه هايي مي رويد و از زمين بيرون مي آيد . در سال دوم در پايان فصل پاييز كه درخت نمو نسبي كرده است، با بريدن ريشه درخت مادر ، نهال را با ريشه از زمين بيرون مي آورند و جای دیگر می کارند. 2-قلمه زدن :از درخت عناب مي توان درنيمه دوم اسفند ماه قلمه گرفت . قلمه ها بايد از شاخه هاي جوان يكساله باشد. قلمه هاي سي سانتي متري را كه بطور اريب بريده شده در كناره پشته ها در زمين فرو مي برند . بطوريكه فقط پنج سانتي تر سرقلمه از لبه پشته بيرون باشد. فاصله هر قلمه از يكديگر حدود پنج سانتي تر خواهد بود. پس از كشت قلمه ها ، جويه ها را پر از آب مي كنند و زمين قلمه كاري شده بايد هميشه مرطوب باشد و مرتب وجين شود. 3-خوابانيدن :شاخه هاي دوساله اي را كه از بخش پاييني تنه درخت مادر روييده است مي توان خوابانيد اين كار در فصل پاييز و اواخر زمستان انجام مي شود. 4-كشت بذر عناب : روش كشت به اين صورت است كه در نيمه اول اسفند هسته ها را در ظرفي پر از آب مي ريزند و در جاي گرمي مي گذارند . پس از چند روز كه خيس خورد آنها را در زميني كه پيشتر آماده شده است مي كارند. بذرها در نيمه دوم فروردين مي رويند. نهالهاي دوساله را پس از برگريزان از خزانه به زمين اصلي منتقل مي كنند. درخت عناب را معمولاً‌ پيوند نمي زنند زيرا نوع مرغوبتري ندارد. ولي درصورت پيوند زدن ، نهالها زودتر به بار مي نشيند.

عوارض جانبی - هشدار

هشدارهای مصرف دارویی عناب (Ziziphus jujuba)

مصرف بیش از حد عناب یا فرآورده‌های غلیظ آن (دمنوش‌های بسیار پررنگ، عصاره‌ها) ممکن است در برخی افراد باعث نفخ، دل‌درد یا اسهال شود. افراد با دستگاه گوارش حساس بهتر است با مقدار کم شروع کنند.

در افراد مبتلا به دیابت، مصرف منظم میوه خشک عناب می‌تواند به دلیل قند طبیعی، بر کنترل قند خون اثر بگذارد؛ تنظیم مقدار مصرف و پایش قند خون توصیه می‌شود.

احتمال تداخل با داروهای آرام‌بخش یا خواب‌آور مطرح است، زیرا عناب در طب سنتی اثر آرام‌بخشی دارد؛ همزمانی با داروهای کاهنده هوشیاری باید با احتیاط و ترجیحاً با نظر پزشک باشد.

گروه‌های نیازمند احتیاط

زنان باردار یا شیرده بهتر است از مصرف دارویی/مکملی عناب (نه مصرف غذایی معمول) بدون نظر پزشک خودداری کنند، چون داده‌های ایمنی کافی برای دوزهای درمانی محدود است.

افراد دارای آلرژی غذایی در صورت بروز خارش، کهیر یا تنگی‌نفس پس از مصرف، باید مصرف را قطع کرده و ارزیابی پزشکی انجام دهند.

هشدارهای باغبانی و ایمنی

شاخه‌های برخی ارقام می‌توانند خار داشته باشند و موجب خراش پوستی یا آسیب چشم شوند؛ هنگام هرس از دستکش و عینک ایمنی استفاده کنید.

میوه‌های افتاده و له‌شده می‌توانند جاذب مگس‌های میوه و آلودگی‌های قارچی شوند؛ جمع‌آوری به‌موقع میوه‌های ریخته‌شده به کاهش آفات کمک می‌کند.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره عناب و جنس های آن