دانستنیهای علمی
Pteris یا brake جنسی از گیاهان است که دارای حدود 280 گونه از سرخس بوده و بومی مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان است.
ردهبندی و جایگاه گیاهشناسی
Pteris cretica یک سرخس از خانواده Pteridaceae و جنس Pteris است؛ جنسی شناختهشده از سرخسهای دارای برگهای پرمانند (fronds) که در بسیاری از نواحی گرمسیری تا نیمهگرمسیری پراکندهاند.
منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی
این گونه بهطور طبیعی در حوزه مدیترانه و بخشهایی از جنوبغرب آسیا گزارش میشود و در ادامه در مناطق مناسبِ اروپا، شمال آفریقا و غرب آسیا نیز مشاهده شده است. در برخی کشورها بهعنوان گیاه زینتی کشت شده و گاهی از محدوده کشت فراتر میرود.
زیستگاه و اکولوژی
Pteris cretica معمولاً در زیستگاههای نیمهسایه تا سایه رشد میکند؛ از جمله درههای مرطوب، حاشیه جویبارها، شکاف صخرههای آهکی، دیوارههای نمناک و زیرپوشش جنگلها. این سرخس به بسترهای دارای رطوبت پایدار و زهکشی مناسب گرایش دارد و اغلب در ریززیستگاههای خنکترِ نواحی گرمتر پناه میگیرد.
تاریخچه شناخت و نامگذاری علمی
نام گونهای cretica اشارهای جغرافیایی به کرت (Crete) در یونان دارد. این گیاه در ادبیات گیاهشناسی کلاسیک اروپا از دیرباز شناخته میشد و در چارچوب نظام نامگذاری دودویی، در سده هجدهم میلادی در آثار لینهای تثبیت گردید.
نامهای رایج محلی و جهانی
در منابع انگلیسی معمولاً با نامهای Cretan brake یا Cretan fern شناخته میشود. در فارسی نیز بهصورت توصیفی از آن با عنوان سرخس جنگلی یاد میکنند، هرچند این نام میتواند برای چندین سرخس دیگر نیز بهکار رود.
![سرخس جنگلی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
متوسط
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
12 درجه سانتیگراد
خاک مورد نياز
خاک قلیایی با زهکشی خوب
|
سرخس جنگلي موارد استفاده زینتی دارد و در محیط خنک خانه به خوبی رشد میکند، همچنین بسیار مناسب جهت استفاده در تراریوم است. این گیاه عادت به راست قامت بودن دارد و برای آویز مناسب نمیباشد
برگها یک بار به طور شانهای تقسیم شدهاند تقسیمات باریک و دراز است و هاگینهها در حاشیه تقسیمات برگ قرار میگیرند و به وسیله تا خوردگی برگ پوشیده میشوند. محل انتشار این گونه در شمال ایران در جنگلهای رشت و مازندران و حوالی ماهشهر است.
فروند دارای تقسیمات داراز،باریک و پنجه ای شکل فراوان ،حلقه اسپورانژ آن ناقص و هاگدانهای آن در پشت شانه های فروند ،نقاط کروی ،به رنگ زرد و براق را تشکیل می دهد.شانه های بالایی فروند دندانه دار است
![Table Fern]()
شرایط محیط رشد
سرخس پنجه ای به نور روشن تا متوسط نیاز دارد و باید در سایه نگهداری شود
دمای محیط رشد این گیاه معمولی و در زمستان نسبتاً سرد می باشد
این گیاه نیازمند آبیاری منظم و خوب (سیراب) و رطوبت خاک و هوا می باشد
![Pteris Cretica]()
مقابله به آفات سرخس جنگلي
آفات و مشکلات سرخس جنگلي : لکه های برگ ، شپشکهای نرم تن ، شپشک آرد آلود ، شته ها ، نماتد برگ و برگ ها قهوه ای پیچ خورده می باشد . مواظب باشید هیچگاه خاک گلدان کاملاً خشک نشود و برای دفع حشرات و آفات، برگ های گیاه را با سم آفت کش اسپری نمایید
![سرخس جنگلی]()
نحوه تکثیر سرخس جنگلي
انتشار آن به روش تقسم و بسیار آسان و سریع از طریق اسپور میباشد
تولیدمثل Pteris cretica در طبیعت
سرخس Pteris cretica مانند بسیاری از سرخسها با هاگ تولیدمثل میکند. در سطح زیرین برگهای بالغ، تودههای هاگدان (سوری) تشکیل میشود و پس از رسیدن، هاگها با جریان هوا و رطوبت پراکنده میگردند. هاگ در بستر مرطوب جوانه زده و به گامتوفیت کوچک و سبز (پروتالوس) تبدیل میشود.
گامتوفیت اندامهای جنسی نر و ماده را میسازد و لقاح وابسته به آب است؛ یعنی برای حرکت اسپرم تا تخمک به لایهای از آب (شبنم، باران یا رطوبت سطحی) نیاز دارد. سپس اسپوروفیت جدید (سرخس برگدار) روی گامتوفیت رشد کرده و چرخه کامل میشود.
روشهای تکثیر در خانه
رایجترین روش خانگی، تقسیم بوته است: در زمان رشد فعال (بهار)، گیاه را از گلدان خارج کرده و ریزوم را به چند بخش دارای ریشه و جوانه تقسیم کنید؛ هر بخش را در خاک سبک و مرطوب با زهکشی خوب بکارید.
تکثیر از هاگ نیز ممکن است: هاگهای رسیده را روی بستر استریل و مرطوب (پیت/کوکوپیت) پخش کنید، ظرف را با درپوش شفاف بپوشانید و نور غیرمستقیم و دمای ملایم فراهم کنید. پایداری رطوبت و تهویه ملایم برای تشکیل گامتوفیت و سپس گیاهچهها ضروری است.
![Table Fern]()
عوارض جانبی - هشدار
نکات ایمنی و هشدارهای مهم درباره Pteris cretica (سرخس جنگلی)
این سرخس معمولاً سمیِ شناختهشده و خطرناک مانند برخی گیاهان آپارتمانی نیست، اما تماس نزدیک و نگهداری نادرست میتواند مشکلساز شود.
حساسیت پوستی و تنفسی
در برخی افراد، تماس مکرر با برگها یا شیره گیاه میتواند باعث تحریک پوستی، خارش یا قرمزی شود. همچنین در فضاهای بسته، هاگهای سرخس ممکن است در افراد حساس موجب عطسه، آبریزش بینی یا تشدید آلرژی گردد. هنگام هرس یا تعویض گلدان، دستکش و تهویه مناسب توصیه میشود.
هشدار درباره رطوبت و کپک
Pteris cretica رطوبتدوست است، اما خاک همیشه خیس و تهویه ضعیف میتواند به پوسیدگی ریشه و رشد قارچها/کپک در سطح خاک منجر شود؛ این وضعیت هم برای سلامت گیاه و هم برای محیط خانه نامطلوب است. آبیاری را پس از نیمهخشک شدن سطح خاک انجام دهید.
آفات رایج و انتقال به گیاهان دیگر
شرایط گرم و مرطوب میتواند جذبکننده شپشک آردآلود، کنه تارعنکبوتی و شته باشد و آلودگی به گیاهان مجاور منتقل شود. قرنطینه گیاه جدید و بازبینی پشت برگها را جدی بگیرید.
ایمنی حیوانات خانگی
اگرچه گزارشهای شدید مسمومیت رایج نیست، جویدن برگها ممکن است باعث ناراحتی گوارشی خفیف در حیوانات شود؛ دور از دسترس نگهداری کنید.
![Brake Fern, Cretan Brake,سرخس پنجه ای]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره پتریده - پرسیاوشان و جنس های آن