۱۴۰۴ ششم دی

کاکتوس دم‌بیور (انجیر هندی بی‌دُم)

این گیاه با نام علمی Opuntia basilaris و نام مرسوم (Beavertail Prickly Pear) که به فارسي کاکتوس دم‌بیور (انجیر هندی بی‌دُم) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Cactaceae بومي بومی جنوب‌غرب ایالات متحده و شمال مکزیک، به‌ویژه کالیفرنیا، نوادا، آریزونا و یوتا؛ در بیابان‌ها، دامنه‌های سنگلاخی و مناطق خشک با بارندگی کم رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک‌های بسیار سبک، شنی یا سنگی با زهکشی عالی؛ تحمل خاک‌های فقیر؛ اسیدیته خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6 تا 8)

دانستنیهای علمی

خانواده و رده‌بندی گیاه‌شناسی

اوپونتیا باسیلاریس (Opuntia basilaris) از خانواده Cactaceae و از جنس Opuntia است. این جنس یکی از متنوع‌ترین کاکتوس‌ها در قاره آمریکا محسوب می‌شود و به‌دلیل وجود پدهای مسطح (کلامود) شناخته می‌شود. این گونه بخشی از زیرخانواده Opuntioideae است که ویژگی شاخص آن وجود گلوکیدها، خارهای ریز و شکننده، در آره‌ئول‌ها است.

ویژگی‌های ریخت‌شناسی و سازگاری

اوپونتیا باسیلاریس دارای پدهای مسطح، بیضوی تا پهن و معمولاً بدون خارهای بلند است، اما گلوکیدهای فراوان دارد که نقش حفاظتی و کاهنده تعرق دارند. رنگ پدها اغلب آبی-خاکستری تا بنفش‌مایل است که با بازتاب نور شدید بیابانی، از آسیب فتواکسیداتیو جلوگیری می‌کند. گل‌ها معمولاً صورتی تا ارغوانی و در انتهای پدها ظاهر می‌شوند و میوه‌ها گوشتی و دانه‌دار هستند.

منطقه بومی و زیستگاه

زیستگاه طبیعی اوپونتیا باسیلاریس در جنوب‌غربی ایالات متحده و شمال مکزیک است، به‌ویژه در بیابان‌های موهاوی، کلرادو و سونوران. این گونه در ارتفاعات مختلف از دره‌های خشک تا دامنه‌کوه‌های کم‌ارتفاع رشد می‌کند. خاک‌های ترجیحی آن شنی تا سنگلاخی، با زهکش بسیار بالا و بارندگی سالیانه اندک است. تحمل بالای خشکی و دمای شدید، آن را به یک گونه نمونه برای اکوسیستم‌های بیابانی تبدیل کرده است.

تاریخچه و اهمیت علمی

اوپونتیا باسیلاریس در قرن نوزدهم توسط گیاه‌شناسانی که فلور غرب آمریکای شمالی را مطالعه می‌کردند توصیف شد. این گونه به‌عنوان مدل پژوهشی برای مطالعه سازگاری گیاهان CAM با تنش خشکی و گرما کاربرد دارد. همچنین در پژوهش‌های تنوع‌زیستی کاکتوس‌ها و تکامل استراتژی‌های ذخیره آب، اغلب مورد استناد است. نقش آن در پایداری خاک و فراهم‌کردن پناهگاه و منبع غذا برای حیات‌وحش بیابانی، اهمیت اکولوژیک ویژه‌ای به این گیاه می‌بخشد.

خصوصیات - معرفی

ساقه و پدها (کلامودها)

Opuntia basilaris دارای ساقه‌ گوشتی و منشعب است که به صورت پدهای پهن و بیضی تا تقریباً گرد دیده می‌شود. این پدها معمولاً ۵ تا ۱۵ سانتی‌متر طول و ۴ تا ۱۲ سانتی‌متر عرض دارند و ضخامت آن‌ها حدود ۱ تا ۲ سانتی‌متر است. رنگ پدها اغلب سبز مایل به آبی تا سبز مایل به خاکستری است و در شرایط نور شدید می‌تواند ته‌مایه‌ای بنفش یا ارغوانی پیدا کند. سطح پدها صاف اما پوشیده از گلوشیدیاهای ریز و قهوه‌ای مایل به زرد است و در اغلب نمونه‌ها خارهای بلند و سفت دیده نمی‌شود یا بسیار اندک است.

برگ‌ها و خارها

برگ‌های حقیقی در این کاکتوس بسیار کوچک، استوانه‌ای و گوشتی‌اند و تنها در مراحل جوانی پدها ظاهر می‌شوند و سپس به سرعت می‌ریزند. جای برگ‌ها به صورت برجستگی‌های ریز آرئولی مشخص می‌شود. در بیشتر واریته‌ها، خارهای سفت و بلند یا کاملاً غایب‌اند یا تعدادشان بسیار کم است و در عوض، گلوشیدیاهای ریز و قلاب‌مانند در آرئول‌ها فراوان‌اند که می‌توانند به‌سرعت به پوست بچسبند.

گل‌ها

گل‌های Opuntia basilaris نسبتاً درشت، به قطر حدود ۴ تا ۷ سانتی‌متر بوده و در لبه‌های بالایی پدها ظاهر می‌شوند. رنگ گل‌ها معمولاً صورتی تا سرخابی روشن است، هرچند در برخی ژنوتیپ‌ها به قرمز متمایل می‌شود. گل‌ها دارای شمار زیادی گلبرگ‌مانند (تپال) براق و نازک هستند که به شکل جام باز منظم قرار می‌گیرند. پرچم‌های زرد فراوان و مادگی مرکزی سبز یا زرد مایل به سبز در مرکز گل دیده می‌شود.

میوه و بذر

میوه‌ها گوشتی، تخم‌مرغی تا استوانه‌ای کوتاه، به طول حدود ۲ تا ۴ سانتی‌متر و بدون دم آشکار هستند. سطح میوه ممکن است هم‌رنگ یا کمی تیره‌تر از پدهای گیاه باشد و دارای آرئول‌های کوچک همراه با گلوشیدیاست. پالپ میوه حاوی دانه‌های نسبتاً درشت، سخت و زرد مایل به قهوه‌ای است. بذرها دیسک‌مانند، فشرده و دارای پوشش چوبی ضخیم‌اند که به جوانه‌زنی کند اما طول عمر بالای آن‌ها کمک می‌کند.

شرایط نگهداری کاکتوس دم‌بیور (انجیر هندی بی‌دُم)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک‌های بسیار سبک، شنی یا سنگی با زهکشی عالی؛ تحمل خاک‌های فقیر؛ اسیدیته خنثی تا کمی قلیایی (حدود 6 تا 8)

دمـا و تحمل حرارتی

Opuntia basilaris گیاهی کاملاً سازگار با اقلیم‌های گرم و خشک است. دمای مناسب رشد بین ۲۰ تا ۳۵ درجهٔ سانتی‌گراد است و در کوتاه‌مدت دمای تا حدود ۴۰ درجه را نیز تحمل می‌کند. این کاکتوس در صورت خشک بودن خاک، تا حدود ۵- درجهٔ سانتی‌گراد هم می‌تواند زنده بماند، اما برای رشد فعال، سرمای طولانی‌مدت مناسب نیست. در فضای بسته باید از جریان مستقیم هوای سرد و نوسان شدید دما دور نگه‌داری شود.

نور و تابش خورشید

این گونه نیازمند نور بسیار زیاد و آفتاب مستقیم است. در فضای باز، حداقل ۶ ساعت آفتاب شدید روزانه توصیه می‌شود. در آپارتمان، بهترین محل کنار پنجرهٔ جنوبی یا غربی با نور فیلترنشده است. کمبود نور باعث رشد کشیده، کم‌رنگ شدن پَدها و کاهش گل‌دهی می‌شود. در تغییر مکان از سایه به آفتاب باید تدریجی عمل کرد تا از سوختگی بافت‌ها جلوگیری شود.

رطوبت هوا و آبیاری

Opuntia basilaris رطوبت پایین و هوای خشک را ترجیح می‌دهد. رطوبت نسبی بالا، به‌ویژه همراه با دمای پایین، خطر پوسیدگی قارچی را افزایش می‌دهد. آبیاری باید عمیق ولی با فاصله انجام شود؛ در فصل رشد (بهار و تابستان) پس از خشک شدن کامل خاک و در پاییز و زمستان بسیار محدود. آب ماندگار در گلدان یا خاک باغ، اصلی‌ترین عامل مرگ این گیاه است.

خاک، زهکشی و بستر کاشت

مهم‌ترین شرط موفقیت در کشت این کاکتوس، زهکشی عالی خاک است. ترکیبی از ماسه درشت، پرلیت و مقدار کمی خاک باغچه یا خاک‌برگ، با بافت بسیار سبک توصیه می‌شود. pH کمی قلیایی تا خنثی (حدود ۶٫۸ تا ۷٫۸) مناسب است. کف گلدان باید سوراخ‌های متعدد داشته باشد و لایه‌ای از سنگ‌ریزه یا لیکا در ته ظرف قرار گیرد تا آب اضافی سریعاً خارج شود.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

کاکتوس انجیری / انجیر هندی انجیر هندی انگلمان انجیر تیغی صفحه‌ای انجیر تیغی

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

اکینوسرئوس کلاه کشیشی کاکتوس ارکیده‌ای قرمز کاکتوس شمعی آبی

  محسن شهاب الدین