دانستنیهای علمی
ردهبندی گیاهشناسی
Oncoba spinosa یک گونهٔ درختچهای/درختی از تیرهٔ Salicaceae (خانوادهٔ بیدیان به مفهوم نوین) است؛ هرچند در منابع قدیمیتر گاه در تیرهٔ Flacourtiaceae ذکر شده است که بعدها در Salicaceae ادغام گردید.
این گونه در سردهٔ Oncoba قرار دارد؛ سردهای که با گلهای درشت، پرپر و چشمگیر شناخته میشود. نام علمی گونه (spinosa) به وجود خارها یا شاخههای خاردار در برخی رویشها اشاره دارد.
منطقهٔ بومی و زیستگاه
خاستگاه طبیعی Oncoba spinosa آفریقای گرمسیری است و در بخشهایی از آفریقای زیرصحرا گزارش میشود. این گیاه معمولاً در نواحی گرم با فصلهای خشک و مرطوب مشخص حضور دارد.
زیستگاههای رایج آن شامل حاشیهٔ جنگلها، بوتهزارها، ساواناهای درختی و کنارهٔ آبراههها است. سازگاری آن با نور زیاد باعث میشود در مناطق نیمهباز و لبهٔ رویشگاهها عملکرد بهتری داشته باشد.
تاریخچهٔ شناسایی علمی
این گونه در چارچوب گسترش مطالعات گیاهشناسی آفریقا در سدههای اخیر وارد ادبیات علمی شد و در نظامهای ردهبندی کلاسیک ثبت گردید. بازنگریهای تبارشناختی جدید، جایگاه خانوادگی آن را در Salicaceae تثبیت کردهاند و این موضوع نمونهای از اثر دادههای نوین بر طبقهبندی گیاهان است.
نامهای رایج (محلی و جهانی)
در برخی منابع انگلیسی به دلیل شباهت گل بزرگ و سفید با مرکز زردرنگ، به نامهای “Fried-egg tree” و “Fried egg plant” اشاره میشود. در فارسی نیز «درخت تخممرغ نیمرو» رواج دارد.
نامهای محلی در آفریقا بسته به زبان و منطقه متغیر است و غالباً بر ویژگیهای ظاهری گل یا میوه تأکید دارد؛ بااینحال، نام علمی Oncoba spinosa دقیقترین شناسهٔ جهانی برای ارجاع پژوهشی است.
![درخت تخم مرغ نیمرو]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
کمی مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های متوسط از نظر بافت و تغذیه
|
خصوصیات گیاهشناسی:
گیاه تخم مرغ نیمرو یا اونسوبا اسپینوزا، درختچه یا درختی خاردار و خزاندار، در اندازه های کوچک تا متوسط است (بیش از 5 متر ارتفاع) که برگ های ساده دارد.
شکوفه های این درخت به رنگ سفید و جذاب با مرکزی زرد رنگ (به دلیل وجود پرچم ها) است که شباهت زیادی به تخم مرغی دارد که نیمرو شده باشد. این گلها در زمان یا قبل از تشکیل برگ های جدید روی درخت ظاهر می شوند. این درخت حدود سه ماه دارای گل می باشد. در آفریقای جنوبی، گل های آن از ماه سپتامبر تا دسامبر تشکیل می شوند. گل ها دوجنسی بوده و کنار برگ ها یا انتهای شاخه ها نمایان می شوند. تخمدان گل ها یک حجره ای است.
میوه ها حدود 60 میلیمتر قطر دارند. حاوی پوستی سخت، به رنگ قرمز-قهوه ای تیره، دارای بذوری برجسته در یک پالپ خشک، ترش و زرد رنگ هستند. این میوه ها در ماه های آپریل تا جولای روی درخت نمایان می شوند.
![fried egg tree]()
شرایط محیط رشد
دما و اقلیم
Oncoba spinosa در اقلیمهای گرمسیری و نیمهگرمسیری بهترین رشد را دارد. بازه دمایی مطلوب حدود ۲۰ تا ۳۲ درجه سانتیگراد است و در دماهای پایینتر از ۱۰ درجه رشد کند میشود. این گیاه به سرما و یخبندان حساس است؛ دمای نزدیک صفر میتواند به برگها و سرشاخهها آسیب جدی بزند. در فضای باز، کاشت در مناطق بدون یخبندان یا فراهمکردن حفاظت زمستانه توصیه میشود.
نور و مکان کاشت
نور کامل خورشید تا نیمسایه روشن برای گلدهی و رشد متراکم مناسب است. در مناطق بسیار گرم، دریافت آفتاب صبح و کمی سایه در بعدازظهر به کاهش تنش گرمایی کمک میکند. در محیطهای کمنور، گیاه ساقهدراز شده و گلدهی کاهش مییابد.
رطوبت و آبیاری
این گونه رطوبت متوسط را میپسندد و پس از استقرار، تا حدی به خشکی مقاوم است. خاک باید یکنواخت مرطوب بماند اما غرقابی نشود؛ آبیاری عمیق زمانی انجام شود که سطح خاک کمی خشک شده باشد. رطوبت بسیار بالا همراه با تهویه ضعیف، خطر بیماریهای قارچی را افزایش میدهد.
خاک، بافت و اسیدیته
خاک لومی شنی یا لومی با زهکشی عالی ایدهآل است؛ افزودن کمپوست رسیده به بهبود ساختمان خاک کمک میکند. دامنه pH قابلتحمل معمولاً حدود ۶ تا ۷٫۵ است (کمی اسیدی تا خنثی/اندکی قلیایی). خاکهای سنگین رسی و کمزهکش باعث پوسیدگی ریشه میشوند.
تهویه، باد و تغذیه
جریان هوای ملایم برای سلامت برگ و کاهش آفات مفید است، اما بادهای شدید میتوانند به شاخهها آسیب بزنند؛ کاشت در پناه یا قیمگذاری برای نهالها مناسب است. تغذیه متعادل با کود کامل در فصل رشد، همراه با مواد آلی، رشد پایدار و گلدهی بهتر را پشتیبانی میکند.
![Oncoba spinosa]()
مقابله به آفات درخت تخم مرغ نیمرو
آفات رایج Oncoba spinosa
درخت تخممرغ نیمرو (Oncoba spinosa) در شرایط آپارتمانی و فضای باز بیشتر درگیر شتهها، شپشک آردآلود و کنه تارتن میشود. شتهها با مکیدن شیره گیاهی موجب پیچیدگی برگ و ترشح عسلک و رشد کپک دودهای میشوند. شپشک آردآلود بهصورت تودههای پنبهای در گرهها و پشت برگ دیده شده و باعث ضعف عمومی گیاه است. کنهها معمولاً در هوای خشک فعالترند و با لکههای ریز روشن، تار نازک و ریزش برگ همراه میشوند.
روشهای کنترل آفات
قرنطینه گیاه آلوده و شستوشوی برگها با آب ولرم اولین اقدام است. برای آفات نرمتن، محلول صابون حشرهکش یا روغنهای باغبانی (مثل روغن نیم) روی پشتورو برگها مؤثر است و باید 2–3 نوبت با فاصله 7 روز تکرار شود. برای شپشکها، پاکسازی موضعی با پنبه آغشته به الکل و سپس سمپاشی روغنی توصیه میشود. کاهش خشکی هوا و افزایش رطوبت به مهار کنه کمک میکند؛ در موارد شدید از کنهکشهای اختصاصی طبق برچسب استفاده شود.
امراض مهم و پیشگیری
مهمترین بیماریها شامل پوسیدگی ریشه و طوقه (در اثر آبیاری زیاد و زهکش ضعیف) و لکهبرگی قارچی در رطوبت بالا هستند. برای پیشگیری، بستر با زهکش مناسب، آبیاری پس از خشکشدن سطح خاک، گردش هوا و حذف برگهای آلوده ضروری است. در صورت پیشرفت، استفاده از قارچکشهای مسی یا سیستمیک مطابق دستور مصرف انجام شود.
![درخت تخم مرغ نیمرو]()
نحوه تکثیر درخت تخم مرغ نیمرو
تکثیر این درخت از طریق بذور تازه تهیه شده، بسیار به آسانی صورت می گیرد. رشد ابتدایی آن کند است اما پس از 9 تا 12 ماه رشد آن بسیار سریع خواهد شد. هر سال حدود 500 میلیمتر می تواند رشد کند. در مناطقی با بارندگی زیاد بیشتر نیز رشد می کند.
![fried egg tree]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
خواص درمانی و کاربردهای صنعتی:
پالپ میوه این گیاه خوراکی است اما بسیار به ندرت برای این هدف کشت می شود. در طب سنتی آفریقا، ریشه های این گیاه برای درمان اسهال خونی و بیماری های مثانه استفاده می شود.
اگر میوه ها به همراه بذور دورن آنها خشک شوند، به عنوان جغجغه برای کودکان نیز مورد استفاده قرار می گیرند.
گفته شده که بذور این گیاه حاوی روغنی است که مناسب جلادهی است، اما استخراج آن بسیار سخت می باشد و در نتیجه از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نخواهد بود.
چوب این گیاه نیز به رنگ قهوه ای روشن است و بسیار جلاپذیر است. اما به دلیل سختی بیش از حد چوب، قطعه قطعه کردن آن بسیار مشکل بوده و از نظر اقتصادی کاربرد کمتری پیدا می کند.
![معرفی و راهنمای پرورش درختان میوه - درخت تخم مرغ نیمرو]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره بید - سالیکاسه و جنس های آن