نعناع گربه اي

دانستنیهای علمی

گیاهی است از تیره نعنا متعلق به اروپا كه در مركز، غرب، جنوب غرب آسیا، هیمالیا، شمال آفریقا و شمال آمریكا می‌روید. پراكنش آن در ایران، شمال، شمال غرب، مركز و جنوب می‌باشد

cataria گیاهی است چند ساله، كرك دار و معطر كه ارتفاع آن تا 5/0 متر می‌رسد. ساقه‌های آن راست و منشعب می‌باشد. Nepeta cataria از دیرباز به عنوان گیاه دارویی در طب سنتی چین و اروپا مورد استفاده قرار می‌گرفته است

اين گياه بومي اروپا و خاورميانه است كه بعدا" به آمريكاي شمالي و ديگر مناطق معتدل منتقل گرديده، در حاشيه مزارع، زمينهاي شخم نخورده، كنار خطوط راه آهن و جاده ها و پرچين ها مي رويد.

خصوصیات - معرفی

(نعناع گربه)،اين گياه عطر تند نعناعي مطبوعي دارد بهمين دليل گربه ها عاشق آن مي شوند همچنين وقتي گياه كوبيده شود يا قسمتي از آن بريده شود و بوي آن متصاعد شود باعث تقويت قوه ي بينايي گربه ها مي شود.گربه ها در هنگام نزديك شدن به گياه خود را به آن مي مالند و گياه را بر روي زمين پهن كرده و روي آن مي غلتند،عطر اين گياه چنين تاثيري بر روي انسان ندارد.

برطبق نوشته هاي موجود،يك باغبان بريتانيايي در قرن هجدهم عقيده داشت كه گربه ها هرگز اين گياه را خراب نمي كنند حتي اگر تازه جوانه زده باشد

علف گربه گياه بادوامي است شبيه نعناع،بوي تند و تا حدي نامطبوع دارد.طول ساقه هاي آن به 30 سانتي متر تا 1 متر مي رسد،شاخه هاي فرعي آن پوشيده از كرك است،برگهاي آن خاكستري مايل به نقره اي مي باشد و لبه هاي آن دندانه دار و قلبي شكل بوده و پشت برگها صاف و نرم است.سنبله هايي 2 لبه و پر گل و به رنگ سفيد دارد كه از اواخر بهار تا اواخر تابستان در در قسمتهاي بالاي ساقه پديدار مي گردند.قسمتهاي بالاي گل حاوي نقاطي برنگ قرمز تا بنفش مي باشد، رنگ پرچم گلهاي آن از قرمز پررنگ تا ارغواني مي باشد و همين امر موجب مي شود زنبورهاي عسل به سمت آن جلب شوند.

شرایط نگهداری نعناع گربه اي

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 18 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز مخلوط خاک تورب خزه ، لوم ، ماسه و پرلیت

دما و تحمل اقلیمی

نعناع گربه‌ای (Nepeta cataria) در اقلیم‌های معتدل بهترین رشد را دارد و بازه دمایی ایده‌آل آن حدود 15 تا 25 درجه سانتی‌گراد است. این گیاه نسبتاً مقاوم است و پس از استقرار، سرمای ملایم را بهتر از گرمای شدید و طولانی تحمل می‌کند؛ با این حال در گرمای بالای 32 درجه، کاهش رشد و افت عطر برگ‌ها محتمل است.

نور و جایگاه کاشت

برای بیشترین رشد رویشی و تولید اسانس، نور کامل خورشید توصیه می‌شود (حداقل 6 ساعت نور مستقیم در روز). در مناطق بسیار گرم، نیم‌سایه در ساعات اوج گرما می‌تواند از پژمردگی و کاهش کیفیت برگ جلوگیری کند. در محیط‌های کم‌نور، ساقه‌ها علفی و کشیده شده و تراکم بوته کاهش می‌یابد.

رطوبت و آبیاری

این گیاه رطوبت متوسط را می‌پسندد و به خشکی نسبی پس از ریشه‌دهی تا حدی مقاوم است. آبیاری باید منظم ولی با فاصله انجام شود تا سطح خاک بین دو آبیاری کمی خشک گردد. خیس‌ماندن طولانی خاک یا زهکشی ضعیف، خطر پوسیدگی ریشه را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

جنس خاک، زهکشی و pH

خاک‌های لومی شنی یا لومی سبک با زهکشی بالا مناسب‌ترین بستر هستند. خاک خیلی سنگین و رسی توصیه نمی‌شود مگر با افزودن مواد آلی و شن برای بهبود نفوذپذیری. دامنه pH نزدیک به خنثی (حدود 6.0 تا 7.5) معمولاً بهترین عملکرد را ایجاد می‌کند. تغذیه زیاد نیتروژن می‌تواند عطر را کاهش دهد؛ بنابراین کوددهی متعادل و سبک کافی است.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

دم كرده آن به عنوان نوشیدنی محرك، استفاده عمومی داشته و امروزه نیز در برخی از فروشگاههای مواد غذایی به صورت مخلوط با عنوان چای گیاهی فروخته می‌شود

كارشناسان گیاه درمانی معاصر به خصوص در امریكا، اعتقاد وافری به این گیاه دارند و در حال حاضر آن را به عنوان آرام بخش، مسكن ملایم، رافع اختلالات هاضمه و تب بر (با تشدید تعرق) توصیه می‌كنند. به علاوه دم كرده این گیاه به علت طعم ملایم خود در درمان سرماخوردگی، بیقراری و تب كودكان به راحتی قابل استفاده است

مطالعات نشان می‌دهد كه اسانس N. cataria خواص بیولوژیكی و فارماكوژیكی دیگری نیز دارد. اسانس این گیاه به علت دارا بودن پنتا لاكتون، دارای خاصیت ضد باكتریایی، ضد قارچی و ضد ویروسی است و بر روی قارچهای جنس‌های میكروسپوریوم، آسپرژیلوس وپنی سیلیوم و باكتریهای جنس استافیلوكوك موثر است

نعناع گربه اي به همراه دو گیاه دیگر به نام های رزماری و گل جعفری یا marigold تولید بوی نامطبوعی میکنند که پشه ها را فراری میدهند. با کاشت این سه گیاه در کنار هم , علاوه بر داشتن میطی زیبا از شر پشه ها نیز خلاص میشوید

مقابله به آفات نعناع گربه اي

آفات مهم نعناع گربه‌ای

مهم‌ترین آفات Nepeta cataria معمولا شته‌ها، تریپس‌ها و کنه‌های تارعنکبوتی هستند. این آفات با مکیدن شیره گیاه باعث بدشکلی برگ‌ها، زردی و کاهش رشد می‌شوند. در محیط‌های مرطوب، حلزون‌ها و راب‌ها نیز می‌توانند به برگ‌های جوان آسیب بزنند. برای کاهش طغیان آفات، تهویه مناسب، پرهیز از ازدحام بوته‌ها و حذف علف‌های هرز اطراف ضروری است.

بیماری‌های قارچی و باکتریایی

نعناع گربه‌ای در خاک‌های سنگین و غرقاب مستعد پوسیدگی ریشه و طوقه (فیتوفتورا، پیتیوم) و لکه‌برگی‌های قارچی است. نشانه‌ها شامل پژمردگی ناگهانی، سیاه‌شدن ریشه‌ها و لکه‌های قهوه‌ای روی برگ‌هاست. آبیاری از پایین، اجتناب از خیس‌کردن برگ‌ها و استفاده از بستر با زهکش خوب برای پیشگیری حیاتی است.

روش‌های کنترل و مدیریت تلفیقی

در مرحله نخست، آفات سبک را با شست‌وشوی برگ‌ها یا حذف دستی کنترل کنید. استفاده دوره‌ای از صابون حشره‌کش یا روغن‌های گیاهی (مانند نیم) به‌صورت هدفمند توصیه می‌شود. برای بیماری‌های قارچی، بهبود زهکش، ضدعفونی ابزار، تناوب کاشت و در موارد شدید مصرف محدود قارچ‌کش‌های کم‌خطر ضروری است. انتخاب بذر سالم و جلوگیری از تنش‌های تغذیه‌ای، مقاومت گیاه را افزایش می‌دهد.

نحوه تکثیر نعناع گربه اي

تولیدمثل نعناع گربه‌ای در طبیعت

نعناع گربه‌ای (Nepeta cataria) در طبیعت عمدتاً از طریق بذر تکثیر می‌شود. گل‌های لوله‌ای سفید یا مایل به بنفش، گرده‌افشان‌هایی مانند زنبورها را جذب کرده و پس از گرده‌افشانی، فندقه‌های کوچک حاوی بذر تشکیل می‌دهند. بذرها پس از رسیدن، به‌وسیله باد، باران یا جابجایی خاک در محیط پخش شده و در خاک‌های سبک و نسبتاً آهکی به‌خوبی جوانه می‌زنند. این گیاه چندساله است و از یقه ریشه نیز هر سال مجدداً رویش می‌کند.

روش‌های تکثیر نعناع گربه‌ای در خانه با بذر

برای تکثیر خانگی، می‌توان بذرها را در اواخر زمستان یا اوایل بهار در گلدان یا سینی نشا کاشت. بذرها نیاز به پوشش نازک خاک (حدود ۰٫۵ سانتی‌متر) و رطوبت یکنواخت دارند. دمای ۱۸ تا ۲۲ درجه سانتی‌گراد و نور ملایم، جوانه‌زنی را تسهیل می‌کند. پس از ظهور چند برگ واقعی، نشاها به گلدان اصلی یا باغچه منتقل می‌شوند.

تکثیر رویشی در خانه

نعناع گربه‌ای با تقسیم بوته و قلمه ساقه نیز قابل تکثیر است. در بهار یا اوایل پاییز، بوته را از خاک خارج کرده و ریشه را به چند بخش دارای جوانه تقسیم کنید. هر بخش را در خاکِ سبک با زهکش مناسب بکارید و تا استقرار کامل، خاک را مرطوب نگه دارید. قلمه‌گیری از ساقه‌های نیمه‌چوبی در بهار نیز در محیط مرطوب و روشن نتیجه‌خوبی می‌دهد.

هشدار - عوارض جانبی

عوارض گزارش‌شده برای انسان

در گزارش‌های بالینی و منابع گیاه‌پزشکی، مصرف زیاد Nepeta cataria می‌تواند موجب خواب‌آلودگی، سرگیجه، تهوع یا ناراحتی گوارشی شود. در برخی افراد حساس، تماس پوستی با فرآورده‌های معطر آن ممکن است تحریک یا واکنش آلرژیک خفیف ایجاد کند. به دلیل اثرات احتمالی بر رحم، در بارداری از مصرف دارویی/مقادیر زیاد پرهیز می‌شود.

عوارض گزارش‌شده برای حیوانات خانگی

در گربه‌ها، استنشاق یا مصرف بیش از حد می‌تواند پس از مرحله تحریک، بی‌حالی و خواب‌آلودگی ایجاد کند و گاهی استفراغ یا اسهال گزارش شده است. در سگ‌ها نیز بلع مقدار زیاد ممکن است به ناراحتی گوارشی منجر شود. مصرف باید محدود و تحت نظارت باشد.

پونه سای دنایی پونه سای انبوه

نعناع پشمالو آویشن برگ باریک ريحان لوکاس