دانستنیهای علمی
Musa acuminata گونه وحشی موز و بومی جنوب شرق آسیاست. این گونه و Musa balbisiana اجداد موزهای خوراکی امروزی هستند که اولین بار 8000 سال قبل از میلاد مسیح توسط انسان کشت شدند. این گیاه یکی از اولین گیاهان اهلی شده توسط انسان است.
![موز]()
خصوصیات - معرفی
موز گیاهی همیشه سبز، بوته ای و چندساله است. تنه آن در واقع از روی هم قرار گرفتن برگها ایجاد شده است. گل آذین آن به صورت عمودی یا اریب از تنه خارج می شود. گلها سفید تا زرد-سفید بوده و به سمت بالا رشد می کنند. هر گل آذین دارای گلهای نر و ماده است که به صورت جداگانه روی یک گل آذین ظاهر می شوند. گلهای ماده در قسمت پایین و گلهای تر در قسمتهای بالایی گل آذین و در بین کاسبرگهایی چرمی تشکیل می شوند. زمان تبدیل گل به میوه 4 ماه طول می کشد.
اندازه میوه موز وحشی به تعداد دانه های تشکیل شده در آن بستگی دارد. هر میوه می تواند 15 تا 62 دانه داشته باشد. میوه ها زاویه دار و به شدت سخت هستند. هر دانه موز چهار برابر اندازه خود میوه در اطرافش تشکیل می دهد. در موزهای خوراکی امروزی دانه حذف شده و از آنها تنها دانه های کوچک سیاه رنگی باقی مانده است.
![Banana]()
شرایط محیط رشد
دمای مورد نیاز
26-30 درجه سانتیگراد
آبیاری و رطوبت
خیلی مرطوب
خاک مورد نیاز
خاكهاي شني ، رسي ، لومی با حداكثر 40 درصد رس و قابل نفوذ
گلدهي موز در شرايط گرم و داغ صورت مي گيرد. براي رشد ساقه گلدهنده بهترين درجه حرارت28-26درجه سانتي گراد مي باشد و رشد ميوه در 30-29 درجه سانتي گراد صورت مي گيرد. رشد گياه موز در درجه حرارت زير 16 درجه سانتي گراد كم مي شود و در درجه حرارت 10 درجه سانتي گراد متوقف مي شود. بادهاي بالاي 45 تا 25 مايل در ساعت باعث واژگون شدن و شكستن شبه ساقه موز مي شود. ادامه باد باعث بريدگي و پاره گي برگها و خشكي برگها و از بين رفتن تاج گياه مي شود. گياه موز تحمل حالت غرقابي (زه بالاي آب ) ندارد و معمولاً گياه 24 تا 48 ساعت در شرايط غرقابي با آب متحرك زنده مي ماند ولي آب راكد سريعاً گياه را از بين مي برد. گياهان موز در برابر سايه متوسط مقاوم هستند ( تا 50 درصد ) اگر چه در محلهاي سايه رشد و نمو گياه و ميوه كاهش پيدا مي كند. گياهان موز در خاكهاي شور رشد مناسب و ميوه خوبي توليد نمي كنند. بهترين خاك براي پرورش موز خاكهاي شني ، رسي ، لومی با حداكثر 40 درصد رس و قابل نفوذ مي باشد و PH خاك بين 5/5 تا 8 براي كشت موز مناسب است. مهمترين فاكتور خاك زهكش است.
![Musa accuminata]()
خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی
کاربردهای خوراکی و صنایع غذایی
مهمترین استفاده Musa acuminata تولید میوه موز برای مصرف تازه و فرآوری است. از میوه در تهیه پوره، چیپس، کنسانتره، سرکه، آرد موز (بهویژه از موز سبز با نشاسته مقاوم)، و طعمدهندهها استفاده میشود. موز نارس در برخی کاربردهای صنعتیِ غذایی بهعنوان منبع نشاسته و قوامدهنده به کار میرود.
کاربردهای دارویی و بهداشتی
بخشهای مختلف گیاه در طب سنتی بهصورت موضعی و خوراکی به کار رفتهاند. موز سبز و آرد آن به دلیل نشاسته مقاوم و فیبر، در کمک به سلامت گوارش و تنظیم قند خون مورد توجه است. شیره/لاتکس ساقه کاذب و میوه نارس در برخی فرهنگها برای مراقبت از پوست و بهبود زخمهای سطحی استفاده شده، هرچند کاربرد درمانی قطعی نیازمند شواهد بالینی است.
کاربردهای الیاف و صنعتی
ساقه کاذب و بقایای برگ منبع الیاف هستند. این الیاف در تولید طناب، کاغذ، پارچههای سبک و کامپوزیتهای زیستپایه کاربرد دارند و ضایعات پس از برداشت میتواند بهعنوان ماده اولیه صنایع سلولزی استفاده شود.
کاربردهای کشاورزی، خاک و محیطزیست
زیستتوده فراوان موز برای مالچ، کمپوست و بهبود ماده آلی خاک ارزشمند است. بقایای گیاهی در مزرعه به حفظ رطوبت، کاهش فرسایش و تغذیه میکروبی خاک کمک میکند. برگهای پهن همچنین در سامانههای کشت مخلوط، نقش سایهاندازی و کاهش تنش گرمایی برای گیاهان زیرکشت را دارند.
کاربردهای زینتی و اکولوژیک
به دلیل برگهای بزرگ و قامت گرمسیری، در فضای سبز و باغهای استوایی/گلخانهای بهعنوان گیاه زینتی کاشته میشود. گلآذین و میوهها میتوانند جاذب گردهافشانها و جانوران میوهخوار در زیستگاههای مناسب باشند.
![معرفی گیاهان - موز]()
مقابله به آفات موز
از مهمترین بیماری های موز می توان به این موارد اشاره کرد:
بیماری پاناما: توسط قارچ فوزاریوم تولید شده و از طریق خاک و آب آلوده به گیاه منتقل می شود. این بیماری در نهایت سبب پوسیدگی و از بین رفتن گیاه می شود.
بیماری sigatoka سیاه: یک بیماری قارچی است که سبب سیاه شدن برگها و عدم انجام فتوسنتز می شود.
پوسیدگی باکتریایی: این بیماری توسط Xanthomonas campestris ایجاد می شود.
مهمترین آفات موز عبارتند از شپشک و نماتدها است.
![موز]()
نحوه تکثیر موز
ویژگیهای تولیدمثل در Musa accuminata
موز (Musa accuminata) در کشتهای خانگی و باغی معمولاً بهصورت رویشی تکثیر میشود، زیرا بسیاری از ارقام خوراکی کمبذر یا بیبذر هستند و تولید بذر قابلاعتماد ندارند. این گیاه از طریق ریزوم/کورم زیرزمینی، پاجوشهای جانبی تولید میکند که پایه اصلی تکثیر در باغبانی است.
تکثیر با پاجوش (Suckers)
مهمترین روش، جدا کردن پاجوشها از پایه مادری است. پاجوشهای «شمشیری» با برگهای باریکتر و ساقه کاذب محکمتر معمولاً ریشهدهی و استقرار بهتری نسبت به پاجوشهای «آبی» دارند. پاجوش باید همراه با بخشی از کورم و ریشههای سالم جدا شود و سپس در بستر گرم، مرطوب و با زهکش مناسب کاشته گردد. این روش برای تکثیر گیاهان زینتی و تولید محصول در مقیاس کوچک بسیار رایج است.
تقسیم کورم/ریزوم
در برخی شرایط میتوان کورم را به قطعات دارای جوانههای زنده تقسیم کرد. هر قطعه باید حداقل یک جوانه و بافت سالم داشته باشد؛ ضدعفونی محل برش و خشک شدن سطحی آن، خطر پوسیدگی را کاهش میدهد. این روش زمانی مفید است که پاجوش کافی وجود ندارد یا هدف افزایش سریع تعداد نهالهاست.
کشتبافت (ریزازدیادی)
در تولید تجاری نهال موز، کشتبافت برای تولید گیاهان یکنواخت و عاری از بیماری بهکار میرود. ریزنمونههای مریستمی در شرایط استریل تکثیر و سپس بهتدریج به محیط بیرون سازگار میشوند. این روش سریعترین راه تکثیر انبوه با کیفیت یکنواخت است، اما به امکانات آزمایشگاهی نیاز دارد.
تولیدمثل جنسی با بذر (کمکاربرد)
در گونههای وحشی یا ارقام بذرزا، گردهافشانی به تشکیل بذر منجر میشود؛ با این حال، در اغلب موزهای خوراکی خانگی بذر یا تشکیل نمیشود یا جوانهزنی پایین است، بنابراین تکثیر بذر معمولاً توصیه نمیگردد.
![Banana]()
ساير تصاوير :
گياهان ديگر از همين جنس :
آشنایی با جنس لطفاً نام «جنس گیاهی» (Genus) را بفرست. و همه گونه های آن گياهان ديگر از همين خانواده :
آشنایی با تیره موز و جنس های آن