۱۴۰۴ ششم دی

هالی زمستانه (ایلکس خزان‌دار)

این گیاه با نام علمی Ilex verticillata و نام مرسوم (Winterberry Holly) که به فارسي هالی زمستانه (ایلکس خزان‌دار) ناميده ميشود، گياهي از خانواده Aquifoliaceae بومي بومی شرق آمریکای شمالی؛ از شرق کانادا تا شرق و مرکز ایالات متحده، عمدتاً در باتلاق‌ها، زمین‌های مرطوب، حاشیه رودخانه‌ها و جنگل‌های خیس رشد می‌کند مي باشد. نياز هاي اين گياه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: کمی مرطوب دماي محيط: 15 تا 25 خاک: خاک لومی تا پیت‌ماس‌دار با رطوبت یکنواخت و زهکشی متوسط؛ تحمل‌پذیر نسبت به خاک‌های خیس؛ نیازمند خاک اسیدی؛ pH حدود 4.5 تا 6.5

دانستنیهای علمی

خانواده و طبقه‌بندی گیاهشناسی

گیاه Ilex verticillata که در فارسی با نام هالی زمستانه یا ایلکس خزان‌دار شناخته می‌شود، به خانواده Aquifoliaceae تعلق دارد. این خانواده شامل حدود ۴۰۰ گونه در سرده (جنس) Ilex است که تنها سردهٔ این خانواده به‌شمار می‌آید. این گونه از معدود هالی‌هایی است که خزان‌دار بوده و در پاییز برگ‌های خود را از دست می‌دهد، در حالی که بسیاری از خویشاوندان آن همیشه‌سبز هستند.

منطقه بومی و پراکنش جغرافیایی

Ilex verticillata بومی آمریکای شمالی است و به‌طور طبیعی در شرق و شمال‌شرق ایالات متحده و بخش‌هایی از جنوب‌شرقی کانادا یافت می‌شود. گسترهٔ آن از دشت‌های مرطوب و جنگل‌های مخلوط سرد تا حاشیهٔ دریاچه‌های بزرگ گسترش دارد. این گونه در مناطق با زمستان‌های سرد و تابستان‌های نسبتاً خنک بهترین رشد را دارد.

زیستگاه طبیعی و بوم‌شناسی

زیستگاه‌های اصلی این هالی در باتلاق‌ها، حاشیه مرداب‌ها، جنگل‌های مرطوب و حاشیه رودخانه‌ها قرار دارد. ریشه‌ها توان تحمل خاک‌های سنگین و مرطوب و حتی دوره‌های کوتاه غرقاب را دارند. میوه‌های قرمز درخشان آن منبع غذایی زمستانی مهمی برای پرندگان بومی به‌شمار می‌آیند و نقش کلیدی در زنجیره غذایی زیست‌بوم‌های مرطوب دارند.

تاریخچه استفاده و اهمیت فرهنگی

اقوام بومی آمریکای شمالی از برگ‌ها و پوست این گیاه در طب سنتی برای مقاصد گوناگون استفاده می‌کردند. در قرن نوزدهم، جذب باغبانی تزئینی اروپا و سپس سایر نقاط جهان شد. رنگ قرمزِ شدید میوه‌ها در فصل زمستان باعث شده این گونه به یکی از نمادهای چشمگیر مناظر زمستانی و تزیینات فصلی به‌ویژه در تعطیلات پایان سال تبدیل شود.

خصوصیات - معرفی

ساقه و عادت رشد

ساقه‌های Ilex verticillata خزان‌دار، به صورت بوته‌ای تا درختچه‌ای با ارتفاع تقریبی ۱/۵ تا ۳ متر رشد می‌کنند. شاخه‌ها متعدد، نسبتاً باریک و در جوانی سبز تا سبز مایل به قهوه‌ای و با گذر زمان خاکستری تا قهوه‌ای تیره می‌شوند. پوست ساقه صاف تا کمی زبر است و در سنین بالاتر ترک‌های کم‌عمق نشان می‌دهد. آرایش شاخه‌ها منظم نبوده و ظاهری نسبتاً باز و گسترده ایجاد می‌کند که پس از ریزش برگ‌ها، میوه‌های قرمز را به خوبی نمایان می‌سازد.

برگ‌ها

برگ‌ها ساده، خزان‌دار و به شکل بیضوی تا بیضوی-کشیده هستند. طول برگ‌ها معمولاً بین ۳ تا ۸ سانتی‌متر و عرض آن‌ها ۱/۵ تا ۳ سانتی‌متر است. حاشیه برگ‌ها دندانه‌دار تا کمی اره‌ای بوده و نوک برگ‌ها اغلب تیز تا اندکی باریک‌شده است. سطح فوقانی برگ سبز تیره و نسبتاً براق، و سطح زیرین سبز روشن‌تر است. رگبرگ میانی واضح و کمی برجسته است و پهنک با دمبرگ کوتاه به شاخه متصل می‌شود.

گل‌ها

گل‌ها کوچک، نامشخص ولی از نظر تعداد فراوان هستند و در اواخر بهار تا اوایل تابستان ظاهر می‌شوند. رنگ گل‌ها سفید مایل به سبز تا کرم است. گل‌ها اغلب در کنار برگ‌ها و به صورت گروه‌های چندتایی در محور برگ (بغل‌برگ‌ها) قرار می‌گیرند. این گونه دوپایه است؛ یعنی گل‌های نر و ماده روی گیاهان جداگانه قرار دارند و تشخیص آن‌ها از طریق ساختار پرچم‌ها و مادگی امکان‌پذیر است.

میوه‌ها

میوه‌ها به شکل سته‌های گرد تا کمی بیضوی، با قطر حدود ۶ تا ۱۰ میلی‌متر هستند. رنگ آن‌ها در زمان رسیدن، قرمز روشن تا قرمز درخشان است و به صورت متراکم در امتداد شاخه‌های باریک قرار می‌گیرند. پس از خزان برگ‌ها، میوه‌های قرمز روی شاخه‌های برهنه باقی مانده و جلوه زمستانی بسیار شاخصی ایجاد می‌کنند. درون هر میوه چند دانه سخت و کوچک وجود دارد.

شرایط نگهداری هالی زمستانه (ایلکس خزان‌دار)

نور مورد نياز زیاد آبياري و رطوبت کمی مرطوب دماي مورد نياز 15 تا 25 درجه سانتیگراد خاک مورد نياز خاک لومی تا پیت‌ماس‌دار با رطوبت یکنواخت و زهکشی متوسط؛ تحمل‌پذیر نسبت به خاک‌های خیس؛ نیازمند خاک اسیدی؛ pH حدود 4.5 تا 6.5

دمای مناسب برای رشد هالی زمستانه

هالی زمستانه (Ilex verticillata) گیاهی مقاوم به سرماست و در نواحی با زمستان‌های سرد عملکرد خوبی دارد. دامنه دمایی مطلوب برای رشد رویشی این گیاه حدود ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است، ولی در دوره خواب زمستانی می‌تواند دماهای زیر صفر را نیز تحمل کند. تغییر تدریجی دما در پاییز به تشکیل جوانه‌های گل و رنگ‌گیری میوه‌ها کمک می‌کند.

نور و شدت تابش

این گونه در نور کامل خورشید بهترین میوه‌دهی و رنگ روشن میوه‌ها را نشان می‌دهد. با این حال، در نیم‌سایه نیز قادر به رشد است، اما تراکم شاخه‌ها کاهش یافته و تعداد و درخشندگی میوه‌ها کم می‌شود. در مناطق بسیار گرم، وجود سایه بعدازظهر می‌تواند از سوختگی برگ جلوگیری کند.

رطوبت هوا و آبیاری

هالی زمستانه خاک‌های نسبتاً مرطوب را ترجیح می‌دهد و به خشکی طولانی‌مدت حساس است. رطوبت یکنواخت خاک، بدون غرقابی شدن، برای توسعه ریشه‌ها و تشکیل میوه ضروری است. در تابستان‌های گرم، آبیاری عمیق و منظم به‌ویژه برای بوته‌های جوان توصیه می‌شود. رطوبت نسبی متوسط تا کمی بالا برای کاهش تنش آبی مناسب است.

ویژگی‌های خاک و بستر کاشت

خاک ایده‌آل برای Ilex verticillata خاکی عمیق، غنی از مواد آلی، با زهکش خوب و با واکنش اسیدی تا کمی اسیدی (pH حدود ۵ تا ۶٫۵) است. این گیاه در خاک‌های آهکی و سنگین دچار کلروز برگ و ضعف رشد می‌شود. افزودن کمپوست برگ، کود دامی پوسیده و مالچ آلی به حفظ رطوبت، بهبود بافت خاک و حفاظت ریشه‌ها در زمستان کمک می‌کند.

شرایط استقرار و حفاظت

انتخاب مکانی با تهویه مناسب ولی بدون بادهای سرد و خشک مداوم اهمیت دارد. کاشت در کنار توده‌های گیاهی دیگر یا بادشکن‌ها می‌تواند از خشکیدگی زمستانه جلوگیری کند و پایداری میوه‌ها روی شاخه‌ها را تا اواخر زمستان افزایش دهد.

منابع :




ساير تصاوير :
 


 
 
 


گياهان ديگر از همين جنس :
 

هالی کوهی خاس انگلیسی / راج انگلیسی هالی مرکبی خاس

گياهان ديگر از همين خانواده :
 

بونسای ژاپنی مقدس خاس خاس انگلیسی / راج انگلیسی هالی مرکبی

  محسن شهاب الدین