شعله لیلی

دانستنیهای علمی

گلوریوزا جنسی از گیاهان گلدار در خانواده Colchicaceae است که دارای پنج یا شش گونه بومی مناطق استوایی آفریقا وجنوب شرقی آسیا و بخشهایی از مالزی است.

رده‌بندی و جایگاه تبارشناختی

Gloriosa superba با نام رایج «شعله‌لیلی» یک گونه علفیِ بالارونده و غده‌دار است که در رده‌بندی نوین، در خانواده Colchicaceae (گل‌حسرتیان) قرار می‌گیرد؛ هرچند در منابع قدیمی‌تر گاهی در Liliaceae ذکر شده است. این گیاه در جنس Gloriosa جای می‌گیرد؛ جنسی که به‌خاطر گل‌های برگشته (رفلکسی) و پرچم‌های برجسته، در میان تک‌لپه‌ای‌ها شاخص است.

منطقه بومی و پراکنش طبیعی

خاستگاه طبیعی Gloriosa superba عمدتاً آفریقای گرمسیری و جنوبی و بخش‌هایی از جنوب و جنوب‌شرق آسیا (به‌ویژه شبه‌قاره هند و سری‌لانکا) گزارش می‌شود. در برخی نواحی خارج از این گستره، به دلیل کشت زینتی، طبیعی‌شده و گاه به‌صورت گونه‌ای مهاجم مشاهده می‌شود.

زیستگاه و سازگاری‌های بوم‌شناختی

این گونه معمولاً در حاشیه جنگل‌ها، بیشه‌زارها، علفزارهای فصلی و بوته‌زارهای نیمه‌گرمسیری رشد می‌کند و از ساقه‌های پیچنده و نوک‌برگ‌های تغییرشکل‌یافته برای بالا رفتن از پوشش گیاهی پیرامون بهره می‌برد. اندام ذخیره‌ای آن (غده) امکان تحمل دوره‌های خشکی و آتش‌های سطحی را در زیستگاه‌های فصلی افزایش می‌دهد.

تاریخچه علمی و اهمیت پژوهشی

این گیاه از دیرباز در متون گیاه‌پزشکی سنتی آسیا و آفریقا شناخته شده، اما اهمیت علمی آن در دوران جدید با شناسایی آلکالوئید کلشی‌سین (colchicine) پررنگ‌تر شد؛ ترکیبی که در مطالعات سیتوژنتیک برای القای پلی‌پلوئیدی به‌کار رفته است. تمام بخش‌های گیاه سمی‌اند و همین ویژگی، محور پژوهش‌های فارماکولوژی و سمیت‌شناسی نیز بوده است.

خصوصیات - معرفی

Gloriosa گیاهان چندساله هستند. آنها نوعی گیاه رونده میباشند و میتوانند به طول 3 متر برسند. دارای گلی متفاوت و زیبا است که خود را به دلیل گلبرگ های دارای رفلکس از دیگر گلها متمایز میکند. رنگ گل از زرد مایل به سبز به نارنجی و در انتها قرمز و گاهی اوقات مایل به رنگ صورتی میباشد.

شرایط محیط رشد

این گیاه به محیط مرطوب علاقه دارد اما با خاک مناسب به خوبی مکان خشک و خشن را تحمل میکند.

شعله لیلی، نیازمند محیط روشن با آفتاب کامل تا نیمه آفتابی است

خاک گلدان گیاه باید به خوبی زهکشی شده باشد و در زمستان هنگامی که گیاه به خواب زمستانی میرود، خاک گلدان باید خشک باشد.

خاک مناسب گیاه، مخلوطی از 15% خاک هوموسی ، 40% خاک پیت و 45% خاک لوم است

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

در آفریقا و هند از این گیاه در ساخت دارو های سنتی استفاده می شود

مقابله به آفات شعله لیلی

آفات رایج شعله‌لیلی (Gloriosa superba)

شته‌ها، تریپس و کنه تارتن از مهم‌ترین آفات این گیاه‌اند و با زردی برگ، پیچیدگی، لکه‌های نقره‌ای و تارهای ریز خود را نشان می‌دهند. بازرسی هفتگی پشت برگ‌ها و قرنطینه گیاه جدید، مؤثرترین راه پیشگیری است. برای کنترل، شست‌وشوی ملایم برگ‌ها و استفاده از صابون حشره‌کش یا روغن نیم توصیه می‌شود؛ در آلودگی شدید می‌توان با رعایت برچسب، از حشره‌کش‌های سیستمیک (مانند ایمیداکلوپرید) استفاده کرد.

امراض قارچی و باکتریایی

پوسیدگی ریزوم و طوقه (اغلب به‌علت فیتوفتورا/پی‌تیوم) در خاک‌های سنگین و آبیاری زیاد رخ می‌دهد و باعث نرم‌شدن ریزوم و پژمردگی ناگهانی می‌شود. اصلاح زهکشی و آبیاری فقط پس از خشک‌شدن سطح خاک، کلیدی است. حذف بخش‌های آلوده، ضدعفونی ابزار و کاربرد قارچ‌کش‌های مناسب ریشه (مانند متالاکسیل-ام) کمک‌کننده است. لکه‌برگی‌های قارچی نیز با لکه‌های قهوه‌ای و هاله‌دار دیده می‌شوند؛ تهویه بهتر، پرهیز از خیس‌کردن شاخ‌وبرگ و استفاده از قارچ‌کش‌های حفاظتی مثل مانکوزب یا ترکیبات مسی مؤثر است.

مدیریت تلفیقی و پیشگیری

بهداشت گلدان، خاک استریل، و حذف برگ‌های بیمار چرخه آلودگی را می‌شکند. تراکم کم، نور کافی و کوددهی متعادل، مقاومت گیاه را بالا می‌برد. در صورت تکرار بیماری‌ها، تعویض کامل بستر و ضدعفونی گلدان توصیه می‌شود.

نحوه تکثیر شعله لیلی

تولیدمثل در طبیعت

Gloriosa superba (شعله‌لیلی) در زیستگاه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری عمدتاً از طریق تولید بذر پس از گرده‌افشانی تکثیر می‌شود. گل‌های کشیده و پرچم‌های برجسته، انتقال گرده را توسط حشرات و گاهی پرندگان تسهیل می‌کنند. پس از تشکیل میوه کپسولی، بذرها با رسیدگی کامل رها شده و در فصل مناسب، در خاک‌های سبک و گرم جوانه می‌زنند؛ با این حال، موفقیت استقرار نهال‌ها به رطوبت، دما و نبودِ رقابت شدید بستگی دارد.

این گیاه همچنین با اتکا به اندام‌های زیرزمینیِ غده‌ای (ریزوم/غده‌های دوشاخه) می‌تواند از یک فصل به فصل بعد باززایی کند. در طبیعت، شکستن مکانیکی غده‌ها یا جابه‌جایی خاک ممکن است به پراکنش قطعات غده و آغاز رویش‌های جدید کمک کند.

روش‌های تکثیر در خانه

مطمئن‌ترین روش خانگی، تقسیم غده در پایان دوره خواب است. هر بخش باید حداقل یک جوانه فعال داشته باشد؛ غده‌ها را افقی و کم‌عمق در بستر بسیار زهکش‌دار (ترکیب خاک سبک و پرلیت/ماسه) بکارید و تا شروع رشد، آبیاری را محدود نگه دارید تا پوسیدگی رخ ندهد.

تکثیر از بذر نیز امکان‌پذیر است، اما کندتر است. بذر تازه را در دمای گرم و رطوبت یکنواخت بکارید؛ جوانه‌زنی ممکن است زمان‌بر باشد و رسیدن به گلدهی معمولاً چند فصل طول می‌کشد. تمام بخش‌های گیاه سمی‌اند؛ هنگام کار از دستکش استفاده کنید.

عوارض جانبی - هشدار

تمام اجزای گیاه حاوی آلکالوئیدهای کلشی سین هست که سمی و خطرناک میباشد این مواد بیشتر در ریشه ها وجود دارد و در صورت مصرف بسیار خطرناک است. همچنین تماس با ساقه ها و برگ ها می تواند باعث تحریکات پوستی شود.

ساير تصاوير :  

گياهان ديگر از همين خانواده :

آشنایی با تیره سورنجانیان و جنس های آن