دانستنیهای علمی
ردهبندی و خانواده گیاهشناسی
Eryngium planum که در فارسی به «شقاقل آبی» شناخته میشود، به تیره چتریان (Apiaceae) تعلق دارد؛ همان تیرهای که هویج، کرفس و جعفری در آن قرار میگیرند. این گونه در رده دودلپهایها و در زیرخانواده Apioideae قرار دارد، اما از نظر شکل رویشی و گلآذین با بسیاری از چتریان رایج تفاوت ظاهری آشکاری دارد. ویژگی بارز این جنس، گلآذینهای کروی تا بیضوی و برگهای سفت و خاردار است که آن را شبیه برخی گیاهان تیره کاسنی نشان میدهد، هرچند خویشاوندی واقعی آن متفاوت است.
جنس Eryngium و جایگاه آن
شقاقل آبی یکی از دهها گونهٔ جنس Eryngium است؛ جنسی نسبتاً بزرگ که در اروپا، آسیا، آفریقا و قاره آمریکا گسترش دارد. بسیاری از گونههای این جنس به نامهای عمومی مانند Sea holly در متون انگلیسی ذکر میشوند. اغلب گونههای Eryngium با زیستگاههای خشک تا نیمهخشک و خاکهای نسبتاً فقیر سازگار شدهاند و ساختار خاردار اندامهای هوایی، نشانهای از این سازگاری است.
منطقه بومی و زیستگاه طبیعی
خاستگاه اصلی Eryngium planum، اروپای مرکزی و شرقی تا بخشهایی از آسیای غربی است. این گونه معمولاً در چمنزارهای خشک، حاشیههای شنی جادهها، دامنههای کمتراکم و حاشیه جنگلهای روشن رشد میکند. خاکهای با زهکش خوب، شنی یا سنگریزهای و نور کامل خورشید از شرایط بهینه برای آن به شمار میروند. توانایی رشد در خاکهای نسبتاً فقیر و مقاوت در برابر خشکی، باعث شده است که این گونه در برخی مناطق بهعنوان گیاه زینتی سازگار با تغییر اقلیم مورد توجه قرار گیرد.
تاریخچه استفاده و مطالعات علمی
در منابع گیاهدارویی سنتی اروپا، به برخی گونههای Eryngium به عنوان گیاهان دارویی اشاره شده است، هرچند استفاده دارویی اختصاصی از Eryngium planum محدود و عمدتاً محلی بوده است. در قرون هجدهم و نوزدهم، گیاهشناسان اروپایی آن را در فلورهای منطقهای مستند کرده و به تدریج به باغهای گیاهشناسی معرفی کردند. امروزه این گونه بیشتر از دیدگاه بومشناختی (جذب گردهافشانها) و زینتی، و نه به عنوان داروی کلاسیک، در پژوهشها مطرح است.
![شقاقل آبی]()
خصوصیات - معرفی
نور مورد نياز
زیاد
آبياري و رطوبت
مرطوب
دماي مورد نياز
نواحی معتدل تا نیمه گرمسیری
خاک مورد نياز
خاک های سبک شنی
|
گیاه "شقاقل آبی" گیاهی گلدار از خانواده چتریان (Apiaceae) می باشد. این گیاه بومی نواحی مرکزی و جنوب شرق اروپا و نواحی مرکزی آسیا است.
شقاقل آبی گیاهی علفی و چندساله است که حدود 50 سانتیمتر ارتفاع داشته و دارای ساقه هایی آبی – نقره ای و تعداد زیادی گل های مخروطی و آبی رنگ با براکته های بوده که در فصل زمستان ظاهر می شود.
![blue eryngo]()
شرایط محیط رشد
این گیاه در حاشیه خیابان ها، باغ های صخره ای، سواحل دریاها و غیره رشد می کند. همچنین خاک های به خوبی آبیاری شده و مکان های آفتابی را ترجیح می دهد. اگرچه خاک های سبک شنی را می پسندد اما نسبت به بیشتر خاک ها متحمل می باشد. نسبت به خشکی خاک نیز متحمل است. این گیاه به سرمای منفی 25 درجه سانتیگراد مقاوم است.
![Eryngium planum]()
مقابله به آفات شقاقل آبی
آفات مهم شقاقل آبی (Eryngium planum)
مهمترین آفات این گیاه شامل شتهها، تریپسها و لارو برخی پروانهها هستند. شتهها با مکیدن شیره گیاهی موجب پیچیدگی برگ و تضعیف گیاه میشوند و عسلک آنها زمینه رشد کپک دودهای را فراهم میکند. تریپسها باعث لکههای نقرهای روی برگ و کاهش قدرت فتوسنتز میشوند. لارو پروانهها با تغذیه از برگ و گلآذین، ارزش زینتی گیاه را کاهش میدهند.
برای کنترل آفات، ابتدا باید از روشهای زراعی و مکانیکی استفاده شود؛ از جمله حذف علفهای هرز میزبان، شستوشوی برگها با آب و صابون ملایم و هرس بخشهای شدیداً آلوده. در صورت طغیان، استفاده از صابونهای حشرهکش، روغنهای معدنی سبک یا حشرهکشهای انتخابی کمخطر توصیه میشود.
بیماریها و روشهای مقابله
بیماریهای شقاقل آبی بیشتر شامل لکهبرگیهای قارچی، پوسیدگی ریشه در خاکهای غرقاب و کپک خاکستری روی گلآذینهای متراکم است. تهویه مناسب، آبیاری با فاصله و جلوگیری از خیس شدن طولانی برگها، مهمترین راههای پیشگیری هستند. ضدعفونی بذر و استفاده از بستر کشت با زهکش خوب نیز در کاهش پوسیدگی ریشه مؤثر است.
در صورت مشاهده علائم شدید، میتوان از قارچکشهای سیستمیک یا تماسی ثبتشده برای گیاهان زینتی استفاده کرد، اما همواره اولویت با مدیریت تلفیقی، پیشگیری و حذف بخشهای آلوده است.
![شقاقل آبی]()
نحوه تکثیر شقاقل آبی
یکی از روش های تکثیر این گیاه، کشت بذرهای آن است. بهترین زمان کشت بذرها، بلافاصله پس از رسیدن در اوایل پاییز در بستری به خوبی آبیاری شده و حاوی کمپوست و در شاسی سرد می باشد. این بذور را می توان در بهار نیز کشت کرد. این بذرها معمولاً در دمای 20 درجه سانتیگراد و به مدت 5 تا 90 روز جوانه خواهند زد.
از این گیاه در اروپا به عنوان گیاهی دارویی استفاده های زیادی می شود. از خواص دارویی آن می توان به ادرارآور بودن، محرک، اشتهاآور و ... اشاره کرد. همچنین اسانس این گیاه دارای ترکیبات بیواکتیو بوده و به عنوان دارو مورد استفاده قرار می گیرد.
از ترکیبات بیواکتیویته این گیاه می توان به فنولیک اسیدها، ساپونین های تری ترپنوئیدی، فلانوئیدها، کومارین ها و روغن های فرار اشاره کرد. از فنولیک اسیدهای این گیاه می توان رزمارینیک اسید، کلروژنیک اسید و کافئیک اسید را نام برد که در برگ ها و ریشه های آن یافت می شود.
عصاره اتانلی استخراج شده از شاخه ها و ریشه این گیاه خواص ضدقارچی و ضدباکتریایی نشان داده است.