۱۳۹۵ نهم تیر

خار مقدس

Cnicus benedictus L. St. Benedict's thistle که به فارسی خار مقدس نامیده میشود، گیاهی از خانواده کاسنی، بومی نواحی مدیترانه و آسیای صغیر می باشد. نیاز های این گیاه عبارتند از نور: زیاد رطوبت: مرطوب دمای محیط: آب و هوای مدیترانه ای خاک: خاک های شنی یا خاک هایی با بافت شنی – رسی و حاصلخیز

دانستنیهای علمی

نام علمي

Cnicus benedictus L.

نام لاتين

St. Benedict's thistle

خانواده (تيره)

Asteraceae

گیاه خار مقدس از قرن سیزدهم به عنوان دارو مورد استفاده قرار می گرفته است. در سال 1948 یکی از محققان اظهار داشت که مردم اروپا در گذشته از این گیاه برای مداوای بیماری های معدی و روده ای و نیز بر ضد تومورها استفاده می کرده اند. بنابر اظهارات برخی دیگر از محققان، در قرن شانزدهم برای درمان طاعون از گیاه خار مقدس استفاده می شده است.

این گیاه در حال حاضر در اکثر فارماکوپه ها به عنوان یک گیاه دارویی معرفی شده است.

از مواد مؤثره موجود در پیکر رویشی این گیاه برای مداوای بیماری های صفراوی و درمان ناراحتی های مربوط به جهاز هاضمه استفاده می شود. مصرف این گیاه به هضم غذا نیز کمک می کند. خار مقدس در صنایع نوشابه سازی (در تهیه شراب تلخ اشتها آور) و همچنین ادویه، مورد استفاده قرار می گیرد.

برخی از کشورهای اروپایی مانند آلمان، چک، اسلواک، روسیه و کشورهای بالکان، این گیاه را کشت می کنند.

خصوصیات - معرفی

خار مقدس گیاهی است یکساله که منشأ آن نواحی مدیترانه و آسیای صغیر گزارش شده است. ریشه این گیاه مستقیم و طول آن 10 تا 15 سانتیمتر است. ساقه 5 ضلعی، منشعب با ارتفاع 20 تا 80 سانتیمتر و پوشیده از کرک می باشد. قسمت فوقانی ساقه مرطوب به نظر می رسد.

برگ ها طویل (به طول 5 تا 30 سانتیمتر)، کنگره دار و پوشیده از کرک هستند. کاپیتول ها در انتهای ساقه ها قرار دارند و اطراف آنها را فلس های تخم مرغی شکل و خاردار در بر گرفته است.

گل ها به رنگ زرد روشن و متشکل از گلچه های لوله ای دوپایه می باشند.

میوه فندقه به شکل استوانه و کمی خمیده است. در ناحیه طولی میوه شیارهایی دیده می شود. طول میوه یک سانتیمتر است و در قسمت فوقانی آن زوایدی به طول 0.5 تا 1 سانتیمتر وجود دارد که در رویش بذر هیچگونه نقشی ندارند. قبل از کاشت می توان زواید مذکور را از آن جدا کرد. وزن هزاردانه، 28 تا 34 گرم است.

شرایط نگهداری خار مقدس

نور مورد نياز

زیاد

آبياري و رطوبت

مرطوب

دماي مورد نياز

آب و هوای مدیترانه ای

خاک مورد نياز

خاک های شنی یا خاک هایی با بافت شنی – رسی و حاصلخیز

خار مقدس را تقریباً در هر نوع اقلیمی می توان کشت نمود. گیاه در طول رویش به مواد و عناصر غذایی خاصی نیاز ندارد و آن را در خاک های غیرحاصلخیز هم می توان کشت کرد. البته، در صورت کشت انبوه این گیاه، باید از خاک های حاصلخیز استفاده شود تا محصولی با کیفیت مطلوب حاصل گردد.

خاک های شنی یا خاک هایی با بافت شنی – رسی، برای کاشت این گیاه مناسبند. خشکی و کم آبی طولانی برای این گیاه مطلوب نیستو باعث کاهش عملکرد می شود.

خارمقدس دوره رویشی کوتاهی دارد، از این رو می توان آن را با هر گیاهی به تناوب کشت کرد. گیاهانی که سبب افزایش مواد غذایی خاک شوند، برای تناوب کشت با خار مقدس مناسبند. چون خار مقدس رشد سریعی دارد و به سرعت سطح زمین را می پوشاند، مانع از گسترش علف های هرز می شود، به همین دلیل پس از برداشت آن، می توان گیاهانی را که به علفکش ها حساسند، کشت کرد.

خواص و کاربردهای دارویی و صنعتی

کاربردهای دارویی خار مقدس

خار مقدس (Cnicus benedictus L.) در پزشکی سنتی ایران و اروپا به عنوان تقویت‌کننده عمومی بدن شناخته می‌شود. بخش‌های هوایی و به‌ویژه سرشاخه‌های گل‌دار، به‌صورت دم‌کرده یا عصاره برای تحریک اشتها، بهبود هضم و افزایش ترشح صفرا به کار می‌روند. این گیاه حاوی لاکتون‌های سزکویی‌ترپنی مانند «سنیسین» است که اثرات آنتی‌میکروبی و ضدالتهابی ملایمی دارند. از عصاره الکلی اندام‌های هوایی برای حمایت از عملکرد کبد و کمک به سم‌زدایی استفاده می‌شود.

کاربردهای صنعتی و بهداشتی خار مقدس

از ترکیبات تلخ استخراج‌شده از برگ و گل، در صنایع تولید فرمولاسیون‌های گیاهی محرک اشتها و تونیک‌های گوارشی استفاده می‌شود. روغن دانه‌ها و عصاره‌های غنی از پلی‌فنول‌ها می‌توانند به عنوان آنتی‌اکسیدان طبیعی در فرآورده‌های بهداشتی–آرایشی محافظ پوست به کار روند. همچنین پودر اندام‌های خشک‌شده گاهی در ساخت مکمل‌های گیاهی برای بهبود کارکرد کبد و کیسه صفرا وارد می‌شود. در برخی فراورده‌های دامپزشکی سنتی نیز از این گیاه برای تحریک اشتها و تقویت عمومی دام استفاده می‌گردد.

نحوه تکثیر خار مقدس

کاشت خارمقدس به وسیله بذر و با استفاده از بذرکار، به صورت ردیفی انجام می گیرد. برای هر هکتار زمینف به 17 تا 20 کیلوگرم بذر با کیفیت مناسب نیاز است.

چون این گیاه دوره رویشی کوتاهی دارد، آن را می توان در فصول مختلف کشت کرد. در برخی کشورهاف این گیاه را پاییز یا زمستان کشت می کنند، در حالیکه در اکثر کشورها آن را در فصل بهار (اواخر اسفند، اوایل فروردین و یا حتی اواخر فروردین) کشت می نمایند.

بذرها در ردیف هایی به فاصله 40 تا 50 سانتیمتر کشت می شوند. تعداد مناسب گیاه در هر متر طول ردیف 7 تا 10 بوته، و عمق بذر در هنگام کشت باید 3 تا 4 سانتیمتر باشد.

منابع :

pfaf.org
en.wikipedia.org
امیدبیگی، ر. 1388. تولید و فرآوری گیاهان دارویی. انتشارات آستان قدرس رضوی، جلد دوم، چاپ پنجم، 438 صفحه.

ساير تصاوير :